Polska w Wenezueli

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Na Jamajce zadania z zakresu administracji gospodarczej realizowane są przez rząd, w szczególności przez Ministerstwo Przemysłu, Inwestycji i Handlu, Ministerstwo ds. Energii i Kopalnictwa, Ministerstwo Turystyki, Ministerstwo Transportu i Robót Publicznych oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu Zagranicznego.

Jamajka od dziesięcioleci zmaga się z wysokim poziomem zadłużenia, będącym efektem polityki rządu z połowy lat 90., ukierunkowanej na wsparcie sektora finansowego oraz wysokie nakłady na infrastrukturę i programy socjalne. Od 2013 r. władze konsekwentnie wdrażają jednak środki konsolidacji fiskalnej, dzięki czemu relacja długu publicznego do PKB została obniżona o ponad 60 punktów procentowych, do poziomu 74,2% PKB w roku finansowym 2023–2024, co stanowi najniższą wartość od 25 lat.

Odpowiedzialne zarządzanie makroekonomiczne, oparte na polityce pieniężnej ukierunkowanej na ograniczanie zadłużenia i inflacji, umożliwiło Jamajce relatywnie stabilne funkcjonowanie mimo kolejnych wstrząsów gospodarczych. Rząd kontynuował działania na rzecz konsolidacji fiskalnej, jednocześnie zapewniając czasowe wsparcie najbardziej narażonym gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom.

Pomimo tych wysiłków Jamajka pozostaje jedną z najwolniej rozwijających się gospodarek w regionie Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Przyczyną jest utrzymujący się niski wzrost produktywności, wynikający ze słabego otoczenia biznesowego, ograniczonej innowacyjności oraz niedostatków w zakresie kapitału ludzkiego.

Gospodarka kraju charakteryzuje się niewielką dywersyfikacją i silnym uzależnieniem od usług o niskiej produktywności, w szczególności związanych z turystyką. Wysokie koszty łączności, niedostatecznie rozwinięta infrastruktura cyfrowa oraz wysoki poziom przestępczości zniechęcają inwestorów prywatnych. Jednocześnie trwająca konsolidacja fiskalna oraz relatywnie wysokie koszty obsługi długu ograniczają możliwości inwestycji publicznych. Jamajka pozostaje również wysoce podatna na wstrząsy zewnętrzne — rolnictwo i turystyka, które zapewniają ponad połowę miejsc pracy, są szczególnie narażone na skutki zmian klimatycznych.

Jamajka jest krajem szczególnie wrażliwym na klęski naturalne, w tym huragany. W lipcu 2024 r. huragan Beryl spowodował straty szacowane na około 67 mln USD oraz negatywnie wpłynął na rolnictwo, usługi komunalne, budownictwo i turystykę. W listopadzie 2025 r. przez Jamajkę przeszedł huragan kategorii 5 w skali Saffira-Simpsona Melissa. Był to jeden z najsilniejszych huraganów, który nawiedził Jamajkę w ostatnich dziesięcioleciach. Bank Światowy szacuje, że szkody materialne spowodowane przez huragan Melissa wynoszą 8,8 mld USD — co odpowiada 41% PKB kraju w 2024 r., czyniąc go najkosztowniejszym huraganem w historii Jamajki. Globalna szybka ocena szkód (GRADE), przeprowadzona bezpośrednio po huraganie, oszacowała straty w sektorach mieszkaniowym, niemieszkalnym, infrastrukturalnym oraz rolniczym. Według wstępnych ustaleń, 41% oszacowanych szkód dotyczyło budynków mieszkalnych, 33% — infrastruktury, 21% — budynków niemieszkalnych, a 5% — sektora rolniczego, w tym zwierząt hodowlanych oraz związanej z nimi infrastruktury. Chociaż szkody materialne w rolnictwie są stosunkowo niższe, sektor ten spodziewa się znaczących strat ekonomicznych.

Rząd Jamajki opracował Narodowy Plan Rozwoju „Vision 2030 Jamaica”, który uwzględnia zróżnicowane potrzeby i aspiracje społeczeństwa. Jego długoterminowym celem jest osiągnięcie przez Jamajkę statusu kraju rozwiniętego do 2030 r. Plan realizowany jest poprzez krótko- i średnioterminowe priorytety, polityki oraz programy zawarte w Średnioterminowych Ramach Polityki Społeczno-Ekonomicznej (MTF). Ramy te zapewniają spójność wdrażania, umożliwiają skuteczny monitoring i ocenę postępów, a także pozwalają na elastyczne dostosowywanie planowania do zmieniających się uwarunkowań zarówno krajowych, jak i globalnych.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Jamajka jest gospodarką zdominowaną przez sektor usług, który generuje ponad 60–70% PKB. Usługi obejmują m.in. turystykę, handel, transport i sektor finansowy. Dominacja usług odzwierciedla strukturę gospodarki opartej na eksporcie usług oraz znaczącym udziale przekazów pieniężnych od emigrantów, które stanowią około 15–20% PKB.

Turystyka pozostaje kluczowym sektorem, zarówno jako źródło dewiz, jak i największy generator miejsc pracy. Największe ośrodki turystyczne znajdują się na północnym wybrzeżu wyspy oraz w miastach takich jak Montego Bay, Kingston i Port Antonio. Turystyka napędza również rozwój innych sektorów, w tym budownictwa i usług lokalnych.

Eksploatacja boksytów i produkcja aluminium wciąż odgrywają istotną rolę w eksporcie, choć ich udział w PKB jest mniejszy niż sektora usług. W przemyśle rozwinięty jest także przemysł spożywczy (destylarnie rumu, produkcja tytoniu) oraz przemysł papierniczy, którego znaczenie systematycznie maleje.

Sektor rolny stanowi poniżej 10% PKB, ale jest istotny społecznie i zatrudnieniowo. Uprawy obejmują banany, kawę, trzcinę cukrową i inne produkty tropikalne. Pomimo dostępności żywności, bezpieczeństwo żywnościowe pozostaje wyzwaniem dla części gospodarstw domowych.

Jamajka rozwija sektor medycznej marihuany, w tym poprzez programy wspierające rolników w przejściu z nielegalnej uprawy na legalną produkcję, co ma przynieść dodatkowe wpływy podatkowe i stymulować rozwój małych przedsiębiorstw.

Jamajka jest wysoce podatna na huragany i zmiany klimatyczne. W 2024 r. huragan Beryl spowodował straty szacowane na 67 mln USD, a w listopadzie 2025 r. huragan Melissa, kategorii 5 w skali Saffira-Simpsona, wygenerował straty w wysokości 8,8 mld USD (41% PKB 2024 r.), co uczyniło go najkosztowniejszym huraganem w historii kraju. Katastrofy naturalne mają istotny wpływ na rolnictwo, turystykę i infrastrukturę, a także zwiększają ryzyko dla stabilności finansowej państwa.

Polityka kursowa

Rząd Jamajki nie wprowadził ograniczeń dotyczących przechowywania, konwersji, przekazywania lub repatriacji funduszy związanych z inwestycjami zagranicznymi. W 2017 r. Centralny Bank Jamajki wdrożył nowy system o nazwie BOJ Foreign Exchange Intervention & Trading Tool (B-FXITT) do sprzedaży i zakupu walut obcych graczom rynkowym. Nowy system jest bardziej wydajnym i przejrzystym sposobem interwencji na rynku walutowym w celu złagodzenia warunków popytu i podaży.

Fundusze związane z inwestycjami można swobodnie wymieniać na waluty, szczególnie na dolary amerykańskie, kanadyjskie i funty brytyjskie. Transakcje walutowe muszą jednak być przeprowadzane za pośrednictwem autoryzowanych punktów walutowych lub kantora wymiany.

Surowce i technologie krytyczne

Sektor wydobywczy Jamajki stanowi obecnie około 1,8–2% PKB. Kraj pozostaje znaczącym producentem boksytów, a boksyty i produkty glinowe odpowiadają za około 75% przychodów z eksportu surowców mineralnych. Ponadto na Jamajce eksploatowane są wapienie, marmur, gips, glina, piasek i żwir, wykorzystywane głównie lokalnie w budownictwie i przemyśle. Kraj posiada również zasoby geologiczne złota, miedzi, żelaza, srebra, cynku i ołowiu, które jednak nie mają istotnego znaczenia ani dla eksportu, ani dla gospodarki.

Stan infrastruktury

Jamajka dysponuje rozbudowaną siecią transportową, która stanowi kluczowy element funkcjonowania gospodarki, zwłaszcza w sektorach turystyki oraz wydobycia i transportu boksytów. Sieć drogowa liczy około 21 tys. km, z czego ponad 15 tys. km stanowią drogi utwardzone. Mimo stosunkowo gęstej sieci, wiele odcinków wymaga modernizacji, ponieważ ich standard techniczny i poziom bezpieczeństwa nie zawsze odpowiadają współczesnym wymaganiom. Rząd Jamajki realizuje inwestycje w infrastrukturę drogową, m.in. w system autostrad Highway 2000, który łączy główne ośrodki turystyczne i gospodarcze kraju.

Sieć kolejowa liczyła około 272 km, jednak obecnie nie funkcjonuje w roli transportu publicznego. Krótkie odcinki linii kolejowych są wykorzystywane głównie do przewozu surowców przemysłowych, w tym boksytów.

Jamajka posiada dwa główne lotniska międzynarodowe: Norman Manley International Airport w Kingston oraz Sangster International Airport w Montego Bay, obsługujące liczne połączenia, w tym najwięcej z USA i Wielką Brytanią. Funkcjonuje także kilka mniejszych lotnisk krajowych, wykorzystywanych do lotów lokalnych i biznesowych.

Kalendarz dni wolnych od pracy

Nowy Rok – 1 stycznia

Środa Popielcowa – święto ruchome, luty

Wielki Piątek – data zmienna, w zależności od kalendarza chrześcijańskiego

Wielkanoc – niedziela i poniedziałek, data zmienna, w zależności od kalendarza chrześcijańskiego

Święto Pracy – 23 maja

Dzień Emancypacji – 1 sierpnia

Dzień Niepodległości – 6 sierpnia

Dzień Bohaterów Narodowych – 18 października

Boże Narodzenie – 25-26 grudnia

Najważniejsi partnerzy handlowi

W 2024 r. eksport jamajski był kierowany przede wszystkim do USA (43,6%), UE (15,7%), Rosji (6,0%), Islandii (5,6%) oraz Kanady (5,4%). W 2024r. Jamajka importowała przede wszystkim z USA (43,3%), UE (7,9%), Chin (7,0%), Brazylii (5%) oraz Japonii (4,4%).

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Gospodarka Jamajki charakteryzuje się znacznym deficytem handlowym. według danych Instytutu Statystycznego Jamajki (STATIN) w okresie od stycznia do września 2025 roku Deficyt handlowy Jamajki wzrósł o 5,4% do 4,38 mld USD, w porównaniu do 4,15 mld USD w tym samym okresie 2024 roku. Wzrost ten odzwierciedla zarówno wyższe wydatki na import, jak i spadek wartości eksportu. Wzrost importu surowców/półfabrykatów i towarów konsumpcyjnych, które wzrosły o 13,3% i 10,0% odpowiednio, przyczynił się do wyższych wydatków na import. Spadek eksportu był wynikiem 10,7% spadku wartości eksportu paliw mineralnych.

W 2024 roku głównymi produktami eksportowymi Jamajki były: tlenek glinu (408 mln USD), alkohol mocny (75 mln USD), maniok (57,2 mln USD), ruda glinu (53,8 mln USD) oraz paliwa rafinowane (47,2 mln USD). Natomiast głównymi produktami importowymi Jamajki w 2024 r. były: paliwa rafinowane (837 mln USD), samochody (413 mln USD), ropa naftowa surowa (307 mln USD), gaz naftowy (236 mln USD) oraz inne preparaty spożywcze (94,2 mln USD).
 

Główni inwestorzy

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne na Jamajce wzrosły o 101 mln USD w pierwszym kwartale 2025 roku. Średnia wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych na Jamajce wyniosła 140,92 mln USD w latach 2012-2025, osiągając najwyższy poziom w trzecim kwartale 2015 roku – 273,82 mln USD, oraz rekordowo niski poziom w trzecim kwartale 2020 roku – 22,13 mln USD. USA pozostają kluczowym inwestorem na Jamajce, z amerykańskimi inwestycjami bezpośrednimi o wartości 276 mln USD w 2023 roku. Inwestycje te są skoncentrowane w turystyce, energetyce i telekomunikacji. Inni główni inwestorzy to Chiny, Meksyk i Hiszpania.

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Rząd Jamajki jest otwarty na inwestycje zagraniczne we wszystkich sektorach gospodarki, w związku z czym dokonał znaczących zmian strukturalnych w swojej gospodarce, zgodnie z wytycznymi Międzynarodowego Funduszu Walutowego w okresie sześciu lat do 2019 r. Od 2013 r. Parlament Jamajki uchwalił liczne akty prawne mające na celu poprawę otoczenia inwestycyjnego i wspieranie wzrostu gospodarczego poprzez uproszczony system podatkowy i poszerzoną podstawę podatkową.

Jamajka jest drugim na świecie odbiorcą inwestycji wśród rozwijających się małych wyspiarskich państw. Sektory przyciągające najwięcej inwestycji zagranicznych to przemysł boksytowy (górnictwo), telekomunikacja, turystyka i budownictwo. Dotychczasowe inwestycje w poprawę transportu lotniczego, morskiego i lądowego skróciły czas i koszty transportu towarowego oraz stworzyły możliwości dla usług logistycznych. Biurokracja pozostaje jednak nadal główną przeszkodą inwestycyjną, ponieważ kraj nadal osiąga słabe wyniki w zakresie handlu transgranicznego, płacenia podatków i egzekwowania umów.

Jamajka jest członkiem Wspólnoty Karaibskiej (CARICOM, stowarzyszenia Petrocaribe, Światowej Organizacji Handlu (WTO) i brytyjskiej Wspólnoty Narodów (Commonwealth of Nations).

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

Polska nie ma podpisanej żadnej bezpośredniej dwustronnej umowy gospodarczej z Jamajką. Handel między Jamajką a Polską jest stosunkowo niewielki, przy czym Polska pełni rolę netto eksportera towarów, takich jak przetworzona ryba i maszyny, do Jamajki, podczas gdy Jamajka eksportuje do Polski niewielkie ilości produktów rolnych i napojów. W 2023 roku polski eksport do Jamajki wyniósł około 11,2 mln USD, wykazując stały trend wzrostu.

Relacje z UE

Unia Europejska jest bardzo ważnym partnerem gospodarczym Jamajki. Jest ona częścią inicjatywy Global Gateway UE, której celem jest promowanie zrównoważonego rozwoju, poprawa infrastruktury i zwiększenie inwestycji w kluczowych sektorach obejmujących: rozwój infrastruktury (energia, transport i łączność cyfrowa), zmiany klimatyczne i odporność (łagodzenie i dostosowywanie się do zmian klimatycznych oraz budowania odporności na klęski żywiołowe), wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy (poprzez wspieranie projektów związanych z zieloną energią, innowacjami i zrównoważonym przemysłem, tworząc nowe możliwości i miejsca pracy dla lokalnych społeczności) oraz partnerstwa i współpraca (wzmacnianie więzi politycznych i gospodarczych na rzecz wsparcia w realizacji celów rozwoju, promując jednocześnie dobre zarządzanie i wartości demokratyczne).

Baza traktatowa (między Jamajką a Polską i UE)

Unia Europejska (UE) utrzymuje szczególne stosunki z krajami regionu Karaibów od ponad 30 lat, które zostały formalnie zagwarantowane przez Konwencję z Lomé, a następnie przez Umowę o Partnerstwie z Kotonu. Ta umowa została zastąpiona przez Umowę z Samoa, a od 1 stycznia 2008 roku w stosunkach UE – AKP (Afryka, Karaiby, Pacyfik), zaczęły obowiązywać Umowy o Partnerstwie Gospodarczym (EPA). Od tej daty zarówno preferencje handlowe wynikające z Umowy z Kotonu, jak i ulgi przyznane przez Światową Organizację Handlu (WTO) w 2001 roku, przestały obowiązywać.

Podstawą EPA jest polityka wzajemności, której celem jest dostosowanie stosunków handlowych między UE a krajami AKP do zasady wzajemności obowiązującej w ramach WTO. W praktyce oznacza to, że kraje AKP, aby ich produkty mogły swobodnie trafiać na rynki UE, muszą w zamian otworzyć swoje rynki dla produktów unijnych, usuwając przy tym wszelkie bariery celne i cła importowe.

Jamajka jest także objęta Generalnym Systemem Preferencji Celnych UE (GSP), który ma na celu udzielanie preferencji celnych krajom rozwijającym się oraz tym, które są najmniej rozwinięte, w ramach zasady „rozwój poprzez handel”. W praktyce oznacza to znaczną redukcję taryf celnych na produkty eksportowane z krajów karaibskich i członków CARICOM, z których wszystkie objęte są systemem GSP. W szczególności dotyczy to produktów takich jak tytoń (taryfa celna zmniejszona o 52%), soki owocowe (30%), owoce (20%), warzywa (14%) oraz ryby (20%).

Od 2009 roku Jamajka korzysta także z unijnego systemu GSP+, który zapewnia dalszą redukcję stawek celnych (w niektórych przypadkach nawet do poziomu 0). System ten oferowany jest krajom, które spełniają dodatkowe warunki, takie jak stosowanie polityki zrównoważonego rozwoju, przestrzeganie praw człowieka i praw pracowniczych, a także aktywne uczestnictwo w walce z przestępczością zorganizowaną i korupcją.