Polska w Wenezueli

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Surinam jest najmniejszym państwem Ameryki Południowej pod względem powierzchni. Jego gospodarka opiera się przede wszystkim na wydobyciu surowców naturalnych, zwłaszcza złota i ropy naftowej, a także na sektorze usług. Duże znaczenie ma również eksport surowców mineralnych, który stanowi istotne źródło dochodów państwa i wpływów walutowych. Wysoka zależność od wydobycia sprawia jednak, że gospodarka Surinamu jest podatna na wahania światowych cen surowców oraz zmiany wielkości produkcji. Istotnym wyzwaniem pozostaje także podatność kraju na skutki zmian klimatu, w tym powodzie związane z intensywnymi opadami, szczególnie na obszarach nadbrzeżnych i w dolinach rzek.

W latach 2001–2014 Surinam odnotowywał stosunkowo szybki wzrost gospodarczy, wspierany korzystnymi cenami surowców i rozwojem sektora wydobywczego. Po 2015 r. sytuacja gospodarcza pogorszyła się w związku ze spadkiem cen surowców, problemami fiskalnymi i osłabieniem waluty. Kryzys pogłębiła pandemia COVID-19, która przyczyniła się do zwiększenia trudności społeczno-gospodarczych. W latach 2020–2021 kraj zmagał się z poważną nierównowagą finansów publicznych, wysoką inflacją i problemami z obsługą zadłużenia.

W kolejnych latach Surinam rozpoczął program reform gospodarczych wspierany przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Działania te przyczyniły się do odbudowy rezerw walutowych, poprawy zarządzania finansami publicznymi i ograniczenia inflacji.

Kluczowe znaczenie dla długoterminowych perspektyw kraju ma rozwój morskich złóż ropy naftowej, w szczególności projektu w bloku 58. Rozpoczęcie wydobycia planowane jest na 2028 r. Według prognoz MFW uruchomienie produkcji może doprowadzić do bardzo silnego przyspieszenia wzrostu gospodarczego, nawet do około 30% w 2028 r. Realizacja tego potencjału będzie zależała od terminowego zakończenia inwestycji, sytuacji na światowych rynkach energii oraz zdolności państwa do odpowiedzialnego zarządzania przyszłymi dochodami naftowymi.

Ważnym wyzwaniem pozostaje również dywersyfikacja gospodarki, rozwój infrastruktury oraz poprawa warunków życia ludności. Wcześniejsze plany rozwoju, w tym wieloletni plan na lata 2022–2026, koncentrowały się na stabilizacji gospodarczej i zrównoważonym rozwoju. W 2026 r. rozpoczęto prace nad nowym wieloletnim planem rozwoju, który ma wyznaczyć priorytety polityki gospodarczej do 2030 r. i połączyć cele rozwojowe z planowaniem budżetowym oraz prognozami makroekonomicznymi. Równolegle zainicjowano przygotowanie długoterminowej strategii Roadmap 2029–2050, która ma zapewnić ciągłość polityki rozwojowej niezależnie od zmian rządów. Szczególne znaczenie mają dywersyfikacja gospodarki, rozwój rolnictwa i turystyki, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości instytucji publicznych oraz odpowiedzialne wykorzystanie przyszłych dochodów z wydobycia ropy naftowej. Ważnym uzupełnieniem tych działań jest zielona strategia rozwoju oraz partnerstwo z Bankiem Światowym na lata 2024–2028, wspierające odporność gospodarczą, rozwój społeczny i ochronę środowiska.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

W 2024 r. największy udział w gospodarce Surinamu miał sektor usług, który odpowiadał za około 50,8% PKB. Przemysł wraz z budownictwem generował około 35,1% PKB, natomiast rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo odpowiadały za około 6,8%. Duże znaczenie przemysłu wynika przede wszystkim z wydobycia złota i innych surowców mineralnych. Struktura gospodarki wskazuje na istotną rolę usług, a jednocześnie na duże uzależnienie kraju od przemysłu wydobywczego i światowych cen surowców.

Polityka kursowa

Walutą Surinamu jest dolar surinamski (SRD), który 1 stycznia 2004 r. zastąpił gulden surinamski w stosunku 1000:1. W kolejnych latach kraj stosował różne rozwiązania w zakresie polityki kursowej, a rozbieżności między kursem oficjalnym a kursem na rynku równoległym sprzyjały rozwojowi nieformalnego obrotu walutami. W odpowiedzi na narastającą nierównowagę gospodarczą w 2020 i 2021 r. przeprowadzono kilka dewaluacji waluty. 7 czerwca 2021 r. Bank Centralny Surinamu wprowadził elastyczny system kursowy, w którym kurs jest ustalany na podstawie popytu i podaży oraz rzeczywistych transakcji na rynku walutowym. Bank publikuje ważone średnie kursy kupna i sprzedaży, obliczane na podstawie danych przekazywanych przez banki i kantory. Reforma miała na celu ujednolicenie kursu oficjalnego i równoległego oraz zwiększenie przejrzystości rynku.

W 2024 r. kurs dolara amerykańskiego wobec dolara surinamskiego podlegał znacznym wahaniom, a średni kurs sprzedaży w transakcjach bezgotówkowych wyniósł około 33,36 SRD za 1 USD. W 2025 r. średnia ta wzrosła do około 37,46 SRD za 1 USD.

Surowce i technologie krytyczne

Surinam dysponuje znacznymi zasobami surowców naturalnych, wśród których szczególne znaczenie mają złoto, ropa naftowa i boksyty. Górnictwo odgrywa istotną rolę w gospodarce kraju, wpływając na eksport, dochody publiczne i napływ inwestycji zagranicznych. Surinam posiada złoża boksytów m.in. w regionie gór Bakhuis. Wydobycie boksytów oraz produkcja tlenku glinu zostały wstrzymane w 2015 r., a rafinerię Suralco zamknięto na stałe w 2016 r. Oprócz złota i boksytów w kraju występują również inne surowce mineralne, w tym rudy żelaza i potencjalnie złoża miedzi oraz manganu. Ważnym zasobem naturalnym są także rozległe lasy tropikalne, dostarczające drewna wykorzystywanego w przemyśle drzewnym.

Jednym z najważniejszych surowców wydobywanych w Surinamie jest złoto. Sektor ten obejmuje zarówno duże kopalnie przemysłowe, w tym Merian i Rosebel, jak i liczne niewielkie, często nieformalne przedsięwzięcia wydobywcze. Nielegalne wydobycie, zwłaszcza w głębi kraju, stanowi istotny problem gospodarczy i środowiskowy, m.in. ze względu na stosowanie rtęci i degradację lasów oraz cieków wodnych. Niepełne monitorowanie drobnego wydobycia utrudnia dokładne określenie całkowitej produkcji złota. Wysokie ceny tego kruszcu na rynkach światowych zwiększają opłacalność eksploatacji złóż i wpływają na znaczenie sektora górniczego dla gospodarki Surinamu.

Historia komercyjnego wydobycia ropy naftowej w Surinamie sięga 1982 r., kiedy rozpoczęto eksploatację złóż lądowych. Głównym krajowym podmiotem działającym w tym sektorze jest państwowa spółka Staatsolie, która prowadzi wydobycie, przetwórstwo ropy oraz działalność energetyczną. W 2025 r. produkcja ropy naftowej na lądzie wyniosła około 6,35 mln baryłek, czyli średnio 17,4 tys. baryłek dziennie. Surowiec ten jest wykorzystywany m.in. do produkcji paliw w krajowej rafinerii.

Szczególnie duże perspektywy rozwoju wiążą się z odkryciami złóż ropy naftowej na morzu, dokonanymi od 2020 r. przez międzynarodowe konsorcja, w tym APA Corporation i TotalEnergies w bloku 58. W październiku 2024 r. podjęto ostateczną decyzję inwestycyjną dotyczącą projektu GranMorgu, obejmującego zagospodarowanie złóż Sapakara i Krabdagu. Szacowane zasoby wydobywalne tych złóż przekraczają 750 mln baryłek, a rozpoczęcie produkcji zaplanowano na 2028 r. Projekt zakłada docelową zdolność wydobywczą na poziomie do 220 tys. baryłek dziennie. Jego realizacja może istotnie zwiększyć eksport, dochody budżetowe i znaczenie sektora naftowego w gospodarce Surinamu, jednak ostateczne korzyści będą zależeć od kosztów wydobycia, cen ropy i sposobu zarządzania przyszłymi dochodami surowcowymi.

Stan infrastruktury

Infrastruktura transportowa Surinamu charakteryzuje się nierównomiernym rozmieszczeniem i ograniczonym dostępem do rozległych obszarów interioru. Sieć drogowa koncentruje się przede wszystkim na północnym, przybrzeżnym obszarze kraju, gdzie skupia się większość ludności i działalności gospodarczej. Dostęp do słabo zaludnionych, zalesionych terenów południowych pozostaje utrudniony ze względu na niewielką gęstość sieci drogowej oraz warunki geograficzne.

Istotną rolę w transporcie krajowym odgrywają również rzeki i drogi wodne, szczególnie na obszarach, do których nie docierają drogi utwardzone. W sektorze wydobywczym sposób transportu zależy od lokalizacji zakładów i rodzaju surowca, a kolej nie stanowi obecnie podstawowego środka przewozu w skali całego kraju. Paramaribo jest głównym ośrodkiem portowym i logistycznym, uzupełnianym przez porty w innych częściach państwa.

Transport lotniczy ma szczególne znaczenie dla połączeń międzynarodowych i komunikacji z odległymi miejscowościami. W 2025 r. w Surinamie znajdowało się 55 lotnisk, jednak większość z nich to niewielkie obiekty z nieutwardzonymi pasami startowymi. Głównym portem obsługującym międzynarodowy ruch pasażerski jest Johan Adolf Pengel International Airport, położony w pobliżu Zanderij, około 50 km od Paramaribo.

Kalendarz dni wolnych od pracy

Nowy Rok – 1 stycznia

Chiński Nowy Rok – 29 stycznia

Holi Phagwa – święto ruchome (luty lub marzec)

Eid al-Fitr – święto ruchome

Wielki Piątek – święto ruchome

Poniedziałek Wielkanocny – święto ruchome

Święto Pracy – 1 maja

Eid al-Adha – święto ruchome

Dzień Wolności – 1 lipca

Dzień Ludności Rdzennej – 9 sierpnia

Dzień Ludności Maroon – 10 października

Diwali – święto ruchome

Dzień Niepodległości – 25 listopada

Boże Narodzenie – 25-26 grudnia

Dane demograficzne

Najważniejsi partnerzy handlowi

Całkowity eksport Surinamu w 2025 roku wyniósł 2,69 miliarda USD, a import 2,20 miliarda USD.

W eksporcie liderem jest Szwajcaria, do której trafia około 45% towarów (od 506 mln do ponad 1,3 mld USD zależnie od bazy danych), co wynika z masowego wykupu surinamskiego złota. Drugim kluczowym odbiorcą kruszców są Zjednoczone Emiraty Arabskie z udziałem 23% (259 mln USD). Mniejsze udziały notują Belgia oraz Trynidad i Tobago (po ok. 5% / 56 mln USD) oraz sąsiednia Gujana (4,7% / 53 mln USD).

W imporcie głównym partnerem są Stany Zjednoczone, które odpowiadają za ok. 25–26,7% dostaw (357 mln USD), zaopatrując Surinam w maszyny wydobywcze. Drugą pozycję zajmują Chiny z udziałem 14,7% (363 mln USD), dostarczające elektronikę i pojazdy. Trzecie miejsce zajmuje Holandia, która generuje 13,9% importu (238 mln USD) w postaci żywności i maszyn. Silną pozycję regionalną utrzymują Trynidad i Tobago (ok. 11–14%) oraz Gujana (ok. 10%).

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Handel zagraniczny Surinamu w latach 2024–2025 odnotował silne ożywienie, a całkowity eksport towarowy tego kraju wzrósł z 1,48 miliarda USD do 2,69 miliarda USD. W tym samym czasie import towarów zwiększył się z 1,75 miliarda USD do rekordowych 2,20 miliarda USD, co pozwoliło Surinamowi zniwelować wcześniejszy deficyt i wygenerować w 2025 roku znaczącą nadwyżkę handlową na poziomie 490 milionów USD.

Gospodarka kraju wykazuje silną zależność surowcową, co wyraźnie widać w strukturze eksportu. Jego fundamentem jest złoto, które generuje około 67–73% zysków państwa (wartościowo ponad 1,33 miliarda USD). Kolejne miejsca zajmują paliwa i produkty mineralne, w tym rafinowana ropa naftowa przynosząca około 115 milionów USD, a także nieprzetworzone drewno (76,6 miliona USD) oraz rudy metali (56 milionów USD). Głównym odbiorcą tych towarów, głównie ze względu na zakupy złota, pozostaje Szwajcaria, a ważnymi partnerami są też Zjednoczone Emiraty Arabskie, Gujana oraz USA.

Z kolei w imporcie towarowym dominują maszyny, urządzenia oraz elektronika, które odpowiadają za blisko 24% całości wydatków. W związku z boomem w sektorze wydobywczym Surinam sprowadza masowy sprzęt przemysłowy i górniczy o wartości ponad 310–350 milionów USD oraz sprzęt elektryczny za około 95–110 milionów USD. Istotną grupą są również środki transportu (9–12% udziału), w tym ciężarówki i samochody osobowe za łączną kwotę ponad 134 milionów USD. Mimo posiadania własnych złóż, ograniczone możliwości rafineryjne zmuszają kraj do importu paliw przetworzonych za około 52,4 miliona USD, a strukturę zamykają artykuły spożywcze (8–10%), na czele z drobiem za 34,4 miliona USD. Głównymi dostawcami towarów do Surinamu są USA, Chiny oraz Holandia.

W przeciwieństwie do wymiany towarowej, sektor usług generuje głęboki deficyt handlowy. Podczas gdy roczny eksport usług (oparty na transporcie i turystyce) wynosi zaledwie 172 miliony USD, ich import przekracza aż 630 milionów USD. Aż 45% tych kosztów stanowią zagraniczne usługi techniczne i inżynieryjne dedykowane branży offshore i górniczej, 30% przypada na transport i logistykę frachtu, a pozostałe 15% pochłaniają usługi biznesowe oraz opłaty licencyjne.

Główni inwestorzy

W 2025 r. głównymi zagranicznymi inwestorami w Surinamie były przedsiębiorstwa ze Stanów Zjednoczonych, Francji, Malezji i Chin, a wśród krajów pochodzenia kapitału zagranicznego istotne znaczenie miały również Belgia i Holandia. Inwestycje koncentrowały się przede wszystkim na sektorze naftowo-gazowym oraz wydobyciu złota. Do najważniejszych inwestorów należały francuski koncern TotalEnergies i amerykańska APA Corporation, zaangażowane w zagospodarowanie morskich złóż ropy, a także malezyjski Petronas, który w czerwcu 2025 r. uzyskał 80% udziałów w głębokowodnym bloku 66. Istotną rolę w górnictwie złota odgrywały amerykański Newmont i chiński Zijin Mining Group. Szczególne znaczenie dla przyszłej gospodarki kraju ma projekt GranMorgu, realizowany przez TotalEnergies we współpracy z APA Corporation i państwową spółką Staatsolie. Wartość inwestycji szacowana jest na około 10,5 mld USD, a rozpoczęcie wydobycia planowane na 2028 r.

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Rząd Surinamu oficjalnie wspiera rozwój działalności gospodarczej i zachęca do inwestycji zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Możliwości inwestycyjne obejmują przede wszystkim sektor naftowo-gazowy, górnictwo, rolnictwo, przemysł drzewny, rybołówstwo, turystykę oraz usługi finansowe i technologie cyfrowe. Jednocześnie klimat inwestycyjny pozostaje obciążony problemami instytucjonalnymi, w tym ograniczoną przejrzystością procedur administracyjnych, trudnościami związanymi z przyznawaniem koncesji, korupcją oraz ograniczoną zdolnością administracji do sprawnego wdrażania regulacji.

Historycznie ważnym kierunkiem zagranicznych inwestycji było wydobycie surowców mineralnych, w szczególności złota i boksytów. Należy jednak zaznaczyć, że produkcja boksytów i tlenku glinu została wstrzymana w 2015 r., a rafinerię Suralco zamknięto w 2016 r. W związku z tym sektor ten nie odgrywa obecnie takiej roli jak w okresie wcześniejszego rozwoju przemysłu aluminiowego.

W 2025 r. szczególne znaczenie dla inwestycji zagranicznych miały projekty związane z poszukiwaniem i zagospodarowaniem złóż ropy naftowej na morzu. Do najważniejszych podmiotów zaangażowanych w ten sektor należą francuski TotalEnergies, amerykańska APA Corporation oraz malezyjski Petronas. Istotną rolę w górnictwie złota odgrywają również amerykański Newmont i chiński Zijin Mining Group.

Surinam jest członkiem Karaibskiej Wspólnoty i Wspólnego Rynku (CARICOM – The Caribbean Community and Common Market), a także stowarzyszonym członkiem Petrocaribe. Kraj ten należy do Światowej Organizacji Handlu (WTO) oraz Unii Państw Południa (UNASUR). Ponadto, Surinam posiada status Państwa Stowarzyszonego z Mercosur (Wspólnym Rynkiem Południa).

Pozycja w kraju w rankingach

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

Handel towarowy między Polską a Surinamem ma stosunkowo niewielką skalę. W 2025 roku całkowite obroty towarowe osiągnęły poziom około 13,15 miliona USD. Eksport z Polski do Surinamu wyniósł około 12,91 miliona USD, a import z Surinamu do Polski zamknął się w kwocie około 237,8 tysiąca USD. W polskim eksporcie do Surinamu znajdowały się m.in. piwo ze słodu oraz inne towary przemysłowe. Natomiast eksport z Surinamu do Polski obejmował napoje bezalkoholowe i ocet. 

W Surinamie nie ma jak dotąd żadnych polskich inwestycji bezpośrednich.

Perspektywy współpracy gospodarczej Polski z Surinamem dotyczą przede wszystkim sektora naftowo-gazowego, górnictwa, rolnictwa, przetwórstwa spożywczego oraz ochrony środowiska. Rozwój morskiego wydobycia ropy naftowej, w tym projektu GranMorgu, stwarza potencjalne możliwości dla polskich dostawców maszyn i urządzeń przemysłowych, usług serwisowych, logistycznych, szkoleniowych i ratowniczych. Szanse dla polskich eksporterów obejmują również maszyny rolnicze, urządzenia do przetwórstwa żywności, technologie uzdatniania wody, gospodarki odpadami i efektywności energetycznej.

Relacje z UE

Unia Europejska (UE) jest istotnym partnerem gospodarczym Surinamu, który uczestniczy w inicjatywie Global Gateway UE. Inicjatywa ta ma na celu wspieranie długoterminowego, zrównoważonego rozwoju oraz pogłębianie współpracy z krajami Karaibów. W przypadku Surinamu obejmuje ona następujące obszary: rozwój infrastruktury (w tym zrównoważonej energii, transportu oraz łączności cyfrowej), działania na rzecz ochrony klimatu oraz wspieranie wzrostu gospodarczego poprzez inwestycje, które mogą pobudzić lokalne gospodarki i stworzyć nowe miejsca pracy.

W kontekście bilateralnych stosunków handlowych z krajami UE, Surinam, będący byłą kolonią holenderską, utrzymuje szczególnie silne więzi z Holandią, która jest trzecim rynkiem importowym dla Surinamu. Ponadto, wśród krajów unijnych istotnym partnerem handlowym Surinamu jest Belgia, do której trafia około 10% surinamskiego eksportu.

Baza traktatowa

Unia Europejska posiada specjalne stosunki z regionem Karaibów od ponad 30 lat, które zostały początkowo zagwarantowane przez Konwencję z Lomé, a następnie przez Umowę o partnerstwie z Kotonu, którą zastąpiła Umowa z Samoa. Od 1 stycznia 2008 roku, w stosunkach UE z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), w tym z Surinamem, obowiązują Umowy o Partnerstwie Gospodarczym (Economic Partnership Agreement – EPA). Od tego momentu przestały obowiązywać preferencje handlowe wynikające z Umowy z Kotonu oraz ulgi zapewnione przez Światową Organizację Handlu (WTO) w 2001 roku. Podstawą EPA jest polityka wzajemności, mająca na celu dostosowanie się do zasady wzajemności obowiązującej w ramach WTO. Oznacza to, że kraje AKP muszą w pełni otworzyć swoje rynki na produkty z UE oraz usunąć wszelkie bariery celne i cła importowe, aby mogły wprowadzać swoje towary na rynek unijny.