1. Wprowadzenie

Zgodnie z art. 133aa ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 426) niniejszym wprowadza się kryteria oceny inwestycji w obszarze działalności ministerstwa, stosowane przez odpowiedzialne podmioty przy analizie celowości oraz możliwości finansowania lub dofinansowania inwestycji ze środków publicznych.

2. Kryteria oceny inwestycji

2.1 Zgodność ze strategiami i politykami państwa
Inwestycje w obiekty i infrastrukturę nadzorowaną przez ministerstwo muszą bezpośrednio realizować nadrzędne interesy geopolityczne i gospodarcze kraju m.in. w zakresie bezpieczeństwa i suwerenności energetycznej oraz ochrony infrastruktury krytycznej i odporności systemowej państwa.

2.2 Celowość objęcia inwestycji finansowaniem lub dofinansowaniem ze środków publicznych
Kryterium ocenia celowość wydatkowania środków publicznych na podstawie jasno opisanego interesu państwa oraz diagnozy problemu. Weryfikacji podlega stopień, w jakim inwestycja stymuluje rozwój gospodarczy, techniczno-energetyczny. Dodatkowo badana jest rzetelność analizy alternatywnych metod osiągnięcia celu, w tym porównanie różnych wariantów realizacji oraz uzasadnienie wyboru finalnego rozwiązania.

2.3 Ocena finansowa inwestycji i koszty utrzymania
Kryterium weryfikuje strukturę budżetu pod kątem jej kompletności, rzetelności oraz efektywności ekonomicznej, obejmując zarówno fazę realizacji, jak i okres trwałości projektu. Ocena skupia się na dwóch obszarach:

• Kosztach realizacji: poprawności, szczegółowości i kompletności wyceny na każdym etapie – od prac projektowych, przez wykonawstwo, aż po odbiór końcowy.
• Kosztach utrzymania: realizmie i wiarygodności min. 10-letnich prognoz finansowych dotyczących eksploatacji oraz bieżącego funkcjonowania obiektu po zakończeniu inwestycji.

2.4 Efektywność inwestycji
Kryterium: Efektywność gospodarcza, techniczno-energetyczna oraz finansowa planowanej inwestycji w kontekście realizacji celów publicznych.
Weryfikacji podlega stopień, w jakim planowane przedsięwzięcie zapewnia optymalne i zrównoważone wykorzystanie zasobów w celu osiągnięcia założonych rezultatów społeczno-gospodarczych. W ramach kryterium ocenie podlegają w szczególności następujące obszary:

• Efektywność ekonomiczna i organizacyjna – ocena wpływu realizacji inwestycji na usprawnienie procesów zarządczych podmiotu, a także stopień optymalizacji i podniesienia wydajności istniejącej infrastruktury.
• Celowość i gospodarność wydatków publicznych – badanie zgodności projektu z ustawowymi zasadami finansów publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem adekwatności dobranych metod i środków do założonych celów oraz zdolności do maksymalizacji efektów.
• Zarządzanie ryzykiem - poziom zidentyfikowania potencjalnych zagrożeń o charakterze finansowym, prawnym, organizacyjnym oraz operacyjnym, wraz z oceną skuteczności i realności zaproponowanych mechanizmów ograniczania tych ryzyk.
• Trwałość rezultatów inwestycji – zdolność wnioskodawcy do zachowania wypracowanych efektów projektu w długiej perspektywie czasowej, determinowana stabilnością struktury finansowo-organizacyjnej oraz posiadaniem zasobów niezbędnych do bieżącego utrzymania infrastruktury.

2.5 Możliwości wykorzystania alternatywnych źródeł finansowania lub dofinansowania inwestycji
W ramach kryterium weryfikacji podlega stopień zbadania możliwości montażu finansowego z innych źródeł oraz zasadność wybranego modelu finansowania. Ocenie podlegają w szczególności:

• Dostępność zewnętrznych mechanizmów finansowych – poziom zweryfikowania i wykorzystania alternatywnych możliwości współfinansowania inwestycji ze środków zewnętrznych, w tym funduszy Unii Europejskiej, programów międzynarodowych lub innych dostępnych instrumentów zwrotnych i bezzwrotnych.
• Efektywność ekonomiczna wariantów finansowania – relacja opłacalności, kosztów oraz korzyści ekonomicznych wnioskowanej struktury finansowania w bezpośrednim porównaniu z alternatywnymi modelami montażu finansowego.
• Profil ryzyka rozwiązań alternatywnych – ocena poziomu ryzyka finansowego i operacyjnego związanego z wdrożeniem innych scenariuszy finansowania w stosunku do rozwiązania zaproponowanego we wniosku.

3. Podsumowanie

Wszechstronnej ocenie podlega każde zamierzenie inwestycyjne, weryfikowane pod kątem spójności z celami właściwych polityk publicznych, legalności i celowości wydatkowania środków budżetowych, a także długofalowej trwałości oraz efektywności planowanych rezultatów ze szczególnym uwzględnieniem stopnia dywersyfikacji źródeł finansowania i wykorzystania instrumentów zewnętrznych (w tym funduszy strukturalnych Unii Europejskiej oraz mechanizmów grantowych). Architektura procesu oceny integruje weryfikację parametrów finansowo-organizacyjnych z analizą trwałych korzyści społeczno-gospodarczych, co warunkuje realizację ustawowego obowiązku racjonalnego, oszczędnego i efektywnego dysponowania kapitałem publicznym.