Wypalenie zawodowe w środowisku akademickim

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia wypalenie zawodowe jest syndromem wynikającym z przewlekłego stresu w miejscu pracy, który nie został skutecznie opanowany. Objawia się przede wszystkim wyczerpaniem, dystansem psychicznym wobec pracy oraz poczuciem nieskuteczności. 

– Praca naukowa wymaga jednoczesnego prowadzenia badań, publikowania wyników, pozyskiwania grantów, realizacji zajęć dydaktycznych, wykonywania obowiązków administracyjnych oraz ciągłego rozwoju kompetencji. Niewiele osób z zewnątrz ma tego świadomość. Kumulacja tych zadań może prowadzić do przeciążenia i wzrostu poziomu stresu. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego od dawna analizuje sytuację na polskich uczelniach i stara się opracować odpowiednie narzędzia, które mają na celu poprawę dobrostanu. W tym celu zleciliśmy Ośrodkowi Przetwarzania Informacji przeprowadzenie kompleksowego badania – mówi Karolina Zioło-Pużuk, sekretarzyni stanu w MNiSW.

– Wyniki badania pokazują, że ryzyko wypalenia zawodowego pracowników nauki wiąże się z organizacją pracy i funkcjonowaniem systemu. Oznacza to, że choć aktywność fizyczna, terapia, hobby czy nauka zarządzania czasem mogą pomagać w radzeniu sobie ze stresem. Same jednak nie rozwiążą problemu. Konieczne są działania instytucjonalne obejmujące ograniczenie biurokracji, zwiększenie wsparcia administracyjnego, elastyczne formy organizacji czasu pracy oraz zapewnienie pomocy psychologicznej. Pamiętajmy, że poprawa warunków pracy i dobrostanu psychicznego pracowników nauki nie jest wyłącznie kwestią indywidualnego komfortu. To warunek utrzymania wysokiej jakości badań, kształcenia oraz rozwoju polskiej nauki – dodaje wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego.

Akademicy lubią swoją pracę, ale trudno im zachować równowagę

– Wyniki badania pokazują pozorny paradoks. Z jednej strony 57 proc. respondentów deklaruje ogólne zadowolenie z pracy, a aż 67 proc. jest zadowolonych z harmonogramu pracy. Z drugiej strony za satysfakcją zawodową kryje się duże przeciążenie. Ponad połowa badanych jest niezadowolona z proporcji między pracą a życiem prywatnym. Aż 75 proc. regularnie pracuje w czasie wolnym, a 74 proc. odbiera służbowe telefony lub odpowiada na wiadomości poza godzinami pracy. Ponad połowa badanych przyznaje również, że często martwi się problemami zawodowymi po zakończeniu pracy – mówi Joanna Mirosław, badaczka OPI, jedna ze współautorek raportu.
Wyniki wskazują, że wielu pracownikom nauki trudno jest zachować wyraźną granicę między pracą zawodową a czasem prywatnym.

Administracja ogranicza czas na badania

– Jednym z wniosków płynących z raportu jest skala przeciążenia obowiązkami administracyjnymi. Aż 83 proc. badanych uważa, że poświęca zbyt dużo czasu na zadania administracyjne, podczas gdy 63 proc. deklaruje niedobór czasu na prowadzenie badań, a 58 proc. na przygotowywanie publikacji naukowych. Ponad połowa respondentów odczuwa także przeciążenie obowiązkami dydaktycznymi – podkreśla Agata Roguz, badaczka OPI i współautorka raportu.
Osoby zaangażowane w działalność naukową uważają, że znaczną część czasu przeznaczają na działania, które nie są bezpośrednio związane z pracą badawczą. W licznych wypowiedziach uczestnicy badania wskazywali na rozbudowaną biurokrację, nadmierną sprawozdawczość oraz coraz bardziej skomplikowane procedury administracyjne jako jedne z głównych źródeł frustracji i stresu.

Jak wyglądało badanie OPI?

Celem badania było określenie skali wypalenia zawodowego oraz identyfikacja czynników wpływających na dobrostan osób zajmujących się działalnością naukową i dydaktyczną w Polsce. Analizie poddano warunki pracy, równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, poziom wypalenia zawodowego, indywidualne strategie radzenia sobie ze stresem oraz ocenę dostępnych form wsparcia instytucjonalnego. Badanie miało charakter kompleksowy. 
Obejmowało:

• reprezentatywne badanie ankietowe CAWI na próbie 1160 osób pracujących w systemie szkolnictwa wyższego i nauki,
• 20 indywidualnych wywiadów pogłębionych z przedstawicielami kadry akademickiej,
• analizę krajowej i międzynarodowej literatury oraz istniejących rozwiązań wspierających dobrostan pracowników nauki.

Zespół badawczy: Joanna Mirosław, Agata Roguz, dr Marzena Feldy, Gabriela Hołdanowicz, Magdalena Walkowiak.
Raport dostępny jest dla każdego na portalu RAD-on.
Polecamy także broszurę przygotowaną przez badaczki OPI, która dostępna jest na stronie Ośrodka Przetwarzania Informacji.

Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy (OPI)
Nowoczesne centrum technologii informatycznych, sztucznej inteligencji i analiz. Instytut wspiera wdrażanie polityki rządowej w zakresie nauki i szkolnictwa wyższego. Pomaga budować innowacyjną gospodarkę opartą na wiedzy. OPI wspiera rozwój polskiej nauki i szkolnictwa wyższego poprzez dostarczanie zaawansowanych narzędzi cyfrowych, prowadzenie rzetelnych badań i analiz oraz wspieranie rozwoju infrastruktury badawczej. Eksperci i ekspertki instytutu zajmują się badaniami w obszarach informatyka techniczna i komunikacja oraz nauki społeczne.   

OPI rozwija nowoczesne oprogramowanie głównie dla sektora nauki i szkolnictwa wyższego. Instytut tworzy także innowacyjne rozwiązania z wykorzystaniem sztucznej inteligencji oraz rozwija medycynę cyfrową. W instytucie powstają kompleksowe raporty i analizy z zakresu analityki biznesowej, socjologii nauki i naukometrii. Pracownicy instytutu prowadzą także zawansowane badania dotyczące interakcji człowiek-komputer (HCI). Ich rezultaty są istotne, gdyż pozwalają tworzyć technologie bardziej intuicyjne, dostępne i dopasowane do rzeczywistych potrzeb użytkowników. OPI dostarcza także nowoczesną technologię i ekspercką wiedzę z zakresu e-learningu. Instytut oferuje otwarte kursy online z różnych dziedzin oraz prowadzi szkolenia z metodyki i tworzenia kursów internetowych. OPI zajmuje się również dystrybucją Funduszy Europejskich na rozwój infrastruktury badawczej i sektora nauki.