Trwają negocjacje największego w historii unijnego programu dla nauki i innowacji, kolejnego Horyzontu Europa. Program ruszy w 2028 roku, a proponowany przez Komisję Europejską budżet to 175 miliardów euro.

– Nasze zdolności innowacyjne opierają się na łączeniu najlepszych zasobów z każdego państwa członkowskiego: zespołów badawczych, infrastruktury, potencjału przemysłowego, startupów. Dzięki wspólnym projektom działamy szybciej i skuteczniej. I to jest sedno programu Horyzont Europa – mówiła komisarz Zaharieva.

Polska w trwających negocjacjach podkreśla potrzebę domykania luki naukowej i innowacyjnej wewnątrz Unii, potrzebę budowania szans dla innowacyjnych małych i średnich firm, potencjał rozwoju technologii dual-use oraz konieczność zapewnienia sprawiedliwych wynagrodzeń naukowców w finansowanych projektach.

– Komisja Europejska położyła na stole bardzo ambitną propozycję. Państwa członkowskie negocjują teraz w Radzie swoje stanowisko wobec tej propozycji. A pod koniec roku do gry wkroczy także Parlament Europejski. To czas, by umówić się na strategiczną wizję wspierania rozwoju nauki i innowacji na naszym kontynencie – podkreślał minister w trakcie spotkania w brukselskiej siedzibie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Minister zwracał przy tym uwagę, że należy docenić w programie potencjał innowacyjny i badawczy tych państw, które jednocześnie pełnią rolę unijnej flanki wschodniej. - Rozwój sektora badawczego i technologii strategicznych w tych krajach to inwestycja w bezpieczeństwo całej Wspólnoty – podkreślał minister Kulasek. 

Technologie podwójnego zastosowania dla bezpieczeństwa Europy

Istotnym tematem rozmów były także technologie podwójnego zastosowania (dual-use), dające jednocześnie cywilne i obronne możliwości. Minister Kulasek wskazywał na konieczność trwałego wsparcia badań i rozwoju w tym obszarze oraz lepszego powiązania programów badawczych z inicjatywami takimi jak Europejski Fundusz Obronny i fundusze NATO.

– Polska fotonika, robotyka, fizyka kwantowa, optyka, matematyka i informatyka - to jest światowa czołówka. Do konkurencji o granty w technologiach podwójnego zastosowania chcemy wkroczyć bez kompleksów, dobrze przygotowani. Musimy odblokować potencjał Horyzontu w zakresie badań na rzecz obronności, jednocześnie chroniąc jego cywilny charakter, przestrzegając norm etycznych i respektując wartości europejskie. Polska z przekonaniem podkreśla konieczność zabezpieczenia tej równowagi – podkreślał szef resortu nauki i szkolnictwa wyższego.

Polski głos przeciwko nierównościom

Polska delegacja wskazywała także na kwestie zacierających się różnic ekonomicznych między Zachodem, a krajami z krótszym stażem w strukturach UE oraz wynagrodzeń dla naukowców w programie „Horyzont Europa”. W rozmowach przewijał się postulat wynagradzania specjalistów na sprawiedliwych zasadach. Mówiono też o konsekwencjach dotychczasowego stanu rzeczy – braku możliwości przyciągania talentów z zewnątrz i odpływie najzdolniejszych. Bardziej sprawiedliwy system płac dla naukowców to jedna z najbardziej palących kwestii do rozwiązania w nowej perspektywie budżetowej.

Udział Polski na miarę potencjału

Polska jest konsekwentnym partnerem w programie Horyzont Europa.  Wspiera nie tylko uproszczenie zasad uczestnictwa, ale stawia również na ambitne priorytety tematyczne oraz silniejsze synergie z innymi programami UE. Polskie innowacje już dziś wzmacniają cyfrową suwerenność Europy, rozwój czystych technologii i odporność systemów ochrony zdrowia – ale w nowej perspektywie finansowej naszym celem jest udział odpowiadający realnemu potencjałowi polskiej nauki. 

– To jest bez wątpienia przełomowy moment dla nauki w Europie. Jeszcze nigdy Unia Europejska nie oferowała nauce tak wiele – ale też nigdy wcześniej wyzwania przed naukowcami nie były tak złożone. Potrzebujemy teraz ogromnej mobilizacji, by dobrze wykorzystać nowe szanse - podsumował minister Kulasek.