Sukces fazy commissioningowej

Poprzedzająca start etapu E, faza D misji IMAP, trwająca od startu sondy 24 września 2025 r. do 31 stycznia 2026 r., zakończyła się pełnym sukcesem dla zespołu GLOWS z Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN). Instrument przeszedł kompleksowy commissioning (proces sprawdzenia, testowania i przygotowania do eksploatacji), osiągając przy tym pełną gotowość do pracy. Program commissioningowy zrealizowano w całości, a sprzyjające warunki naturalne pozwoliły na zebranie danych przekraczających pierwotne założenia.

Kluczowe osiągnięcia obejmują potwierdzenie absolutnej kalibracji poprzez wielokrotne pomiary krzywej napięciowej i monitorowanie jej zmian w czasie. Zweryfikowano również charakterystykę rozmycia układu optycznego, co umożliwi precyzyjną separację sygnału gwiazdowego i śledzenie ewolucji czułości. Potwierdzono również szerokość pasma widmowego, zapewniającą tłumienie tła pozaheliosferycznego i koncentrację na poświacie heliosferycznej.

Instrument wykazał wysoką czułość detektora oraz niską wrażliwość na promieniowanie wysokoenergetyczne, ułatwiając analizę danych. GLOWS działa z założoną rozdzielczością czasową, synchronizując się idealnie z obrotem sondy IMAP, co zapobiega rozmyciu krzywych blasku.

– Poprzedni rok przeszedł do historii jako rok pierwszej polskiej misji na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, a 2026 zaczyna się od nowej fazy polskiego instrumentu GLOWS w ramach misji realizowanej przez NASA. Cieszę się, że środki z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego mogą przyczynić się do tego dynamicznego rozwoju – podkreśla Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego.

Przełomowe obserwacje

Uzyskane krzywe blasku poświaty heliosferycznej wykazały doskonałą zgodność z modelami opracowanymi w CBK PAN oraz z danymi z eksperymentu SWAN na misji ESA SOHO. To potwierdzenie skuteczności metod wyznaczania profili prędkości i gęstości wiatru słonecznego – głównego celu naukowego GLOWS.

W fazie D misji zaobserwowano dwie komety, w tym jedną pochodzenia międzygwiazdowego, otwierając tym samym nowe perspektywy badań produkcji wody w tych obiektach. Prawdopodobnie zarejestrowano sygnał od jednej z planet Układu Słonecznego, co może zainicjować studia egzosfer planetarnych.

Instrument przetrwał również silną burzę słoneczną 19 stycznia 2026 r., rejestrując sygnały cząstek wysokoenergetycznych, gdy inne przyrządy zostały wyłączone. Unikatowe obserwacje rozbłysku słonecznego z 18 stycznia umożliwiły pionierskie badania poświaty heliosferycznej z rozdzielczością czasową 15 sekund – bezprecedensową w historii.

Ponadto potwierdzono zdolność do zdalnej aktualizacji oprogramowania, zwiększając moc obliczeniową GLOWS i przetestowano procedurę ściągania danych pomocniczych, co pozwoliło na pobranie kompletu informacji z okresu rozbłysku i burzy.

Polski wkład w badanie kosmosu

Równolegle zespół GLOWS publikował liczne artykuły w czołowych czasopismach międzynarodowych, dokumentując rozwój instrumentu i podstawy teoretyczne badań.

Realizacja eksperymentu GLOWS w ramach misji NASA Interstellar Mapping and Acceleration Probe jest finansowana ze środków budżetu państwa na podstawie umowy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego.