Pytanie 1:
Na czym polega zasadnicza zmiana w podejściu do tworzenia wykazów wydawnictw, czasopism naukowych oraz recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych?

Nowe rozporządzenie wprowadza zasadniczą zmianę systemową polegającą na tym, że wykazy wydawnictw, czasopism naukowych oraz recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych będą tworzone od podstaw, w oparciu o nowe regulacje prawne oraz aktualną sytuację na rynku publikacyjnym. Oznacza to, że dotychczasowa punktacja przypisana czasopismom i wydawnictwom w poprzednich wykazach nie będzie miała znaczenia w procesie ich ponownego opracowywania.

Jednocześnie system został zaprojektowany w sposób umożliwiający uwzględnienie szerokich konsultacji środowiskowych oraz wzmocnienie roli kryteriów jakościowych, w tym etyki publikacyjnej i przeciwdziałania nieuczciwym praktykom wydawniczym. Rozwiązania te mają na celu zapewnienie bardziej aktualnego, transparentnego i rzetelnego systemu oceny publikacji naukowych.

Pytanie 2:
Jakie najważniejsze zmiany wprowadzono w zakresie sporządzania wykazu wydawnictw publikujących monografie naukowe?

W zakresie wykazu wydawnictw wprowadzono kilka istotnych zmian systemowych. Po pierwsze, utrzymano dotychczasowe progi punktowe 80 i 200 punktów, jednocześnie dodając nowy próg 140 punktów, co pozwala na bardziej zróżnicowaną ocenę wydawnictw oraz lepsze uwzględnienie wydawnictw krajowych.

Po drugie, rozszerzono proces przygotowania wykazu – Komisja Ewaluacji Nauki (KEN) nadal odpowiada za jego opracowanie, jednak została zobowiązana do zasięgania opinii Komitetów Naukowych Polskiej Akademii Nauk (KN PAN). Oznacza to formalne włączenie szerokiej reprezentacji środowiska naukowego w proces oceny.

Po trzecie, znacząco zwiększono transparentność procesu – każde ujęcie wydawnictwa w wykazie wymaga przygotowania uzasadnienia przez KEN, które następnie jest publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej. Wzmocniono również znaczenie standardów etyki publikacyjnej, w tym zgodności z wytycznymi COPE.

Pytanie 3:
W jaki sposób zmienia się procedura tworzenia wykazu czasopism naukowych?

Nowa procedura tworzenia wykazu czasopism została oparta na dwustopniowym modelu oceny. Pierwszy etap ma charakter obligatoryjny i obejmuje ocenę bibliometryczną prowadzoną przez Komisję Ewaluacji Nauki (KEN) na podstawie danych z baz Scopus i Web of Science. W tym etapie wykorzystywane są uznane wskaźniki wpływu, takie jak m.in. SNIP, CiteScore, SJR, Journal Impact Factor czy Journal Citation Indicator.

Drugi etap ma charakter fakultatywny i obejmuje ocenę ekspercką realizowaną przez członków Komitetów Naukowych PAN. Eksperci dokonują pogłębionej oceny jakościowej czasopism w ramach reprezentowanych dyscyplin naukowych. Etap ten funkcjonuje w tzw. zwykłym trybie sporządzania wykazu i ma charakter uzupełniający wobec oceny bibliometrycznej.

Wprowadzony model ma na celu połączenie analizy ilościowej i jakościowej, przy jednoczesnym zwiększeniu przewidywalności oraz transparentności procesu.

Pytanie 4:
Jakie znaczenie mają zmiany dotyczące baz danych oraz wskaźników bibliometrycznych w ocenie czasopism?

Nowe regulacje rozszerzają katalog międzynarodowych baz uwzględnianych w procesie tworzenia wykazu czasopism. Do dotychczas stosowanych źródeł dodano m.in. Directory of Open Access Journals (DOAJ), wybrane bazy EBSCO (w tym Academic Search Ultimate, Business Source Ultimate, Humanities Source Ultimate, Applied Science & Technology Source Ultimate oraz Sociology Source Ultimate) oraz Index Copernicus International: Journal Master List (ICI JML).

Jednocześnie utrzymano kluczową rolę baz Scopus i Web of Science jako podstawy oceny bibliometrycznej w pierwszym etapie. Na ich podstawie KEN wyznacza pozycję centylową czasopism, wykorzystując maksymalne wartości wskaźników z kategorii tematycznych, w których dane czasopismo jest indeksowane.

Zmiany te mają na celu bardziej kompleksowe ujęcie dorobku czasopism naukowych oraz zwiększenie reprezentatywności systemu oceny.

Pytanie 5:
Jakie nowe zasady wprowadzono w zakresie punktacji oraz oceny eksperckiej czasopism naukowych?

W nowym systemie punktacja czasopism naukowych jest bezpośrednio powiązana z ich pozycją centylową wynikającą z oceny bibliometrycznej. Na tej podstawie czasopismom przypisuje się punkty w przedziałach od 40 do 200 punktów, w zależności od osiągniętych wartości wskaźników wpływu.

Dodatkowo wprowadzono możliwość przypisania czasopismom nieposiadającym wskaźników wpływu 40 punktów (zamiast dotychczasowych 20 punktów), co ma podkreślać znaczenie ich indeksowania w prestiżowych bazach.

Ocena ekspercka realizowana przez członków Komitetów Naukowych PAN obejmuje natomiast szeroki zakres kryteriów jakościowych, takich jak poziom merytoryczny publikacji, umiędzynarodowienie czasopisma, jego rozpoznawalność oraz znaczenie dla rozwoju dyscypliny naukowej. Łączna ocena ekspercka może wynosić od 0 do 100 punktów i stanowi ważny element klasyfikacji końcowej.

Pytanie 6:
Jakie rozwiązania wprowadzono w celu zwiększenia transparentności i zapewnienia standardów etycznych w procesie oceny publikacji naukowych?

Nowy system wprowadza szereg rozwiązań wzmacniających transparentność i standardy etyczne procesu oceny. Wszystkie uzasadnienia decyzji podejmowanych przez Komisję Ewaluacji Nauki (KEN) będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej, co zapewnia pełną jawność procesu decyzyjnego.

Ponadto KEN otrzymała nowe uprawnienia umożliwiające obniżenie punktacji lub całkowite usunięcie czasopisma z wykazu w przypadku stwierdzenia naruszenia standardów etycznych lub naukowych. Rozwiązanie to ma na celu wzmocnienie rzetelności systemu oraz przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom publikacyjnym.

System uwzględnia również wytyczne Komitetu do spraw Etyki Publikacyjnej (COPE), co dodatkowo porządkuje standardy etyczne obowiązujące w procesie oceny.