W momencie jego wybuchu trwa zbrodnicza akcja likwidacyjna, której celem jest całkowita zagłada społeczności polskich Żydów. Z ponad pół miliona mieszkańców getta na miejscu jest już zaledwie ok. 50 tys. osób. Transporty z żydowską ludnością Warszawy nieprzerwanie płyną do obozów zagłady. 19 kwietnia 1943 roku, około godziny 5 rano, niemiecka machina śmierci po raz pierwszy natrafia na opór.

W tym dniu wspominamy bohaterstwo kilkuset żydowskich powstańców, którzy przez prawie miesiąc walczyli z przeważającymi siłami niemieckich nazistów. Ich decyzja o podjęciu walki nie była motywowana celami militarnymi – bojownicy wiedzieli, że nie mają żadnych szans. Walczyli o godność, honor i własne człowieczeństwo. Ich losy będą już zawsze zajmować istotne, symboliczne miejsce w historii ludzkości.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w tym szczególnym dniu przypomina o setkach żydowskich naukowców, lekarzy, ekonomistów, filozofów, historyków, socjologów i inżynierów, którzy zginęli w warszawskim getcie oraz niemieckich obozach śmierci. Świat polskiej nauki nigdy nie zapomni o grupie żydowskich lekarzy i pracowników naukowych, którzy w 1942 roku przeprowadzili na terenie getta bezprecedensowe w skali świata badania nad skutkami głodu. Pracami kierował dr Izrael Milejkowski, a w zespole działali między innymi: Julian Fliederbaum, Anna Braude-Hellerowa, Zygmunt Srebrny oraz Józef Stein. Nie wolno nam także zapomnieć o członkach grupy Oneg Szabat, którzy pod kierownictwem historyka Emanuela Ringelbluma stworzyli monumentalne archiwum dokumentujące życie i zagładę Żydów w okupowanej Polsce. Ukryte w piwnicy jednego z warszawskich domów Archiwum Ringelbluma przetrwało wojnę, zostało odnalezione i do dziś jest najważniejszym źródłem wiedzy o Zagładzie Jest ono także istotnym dla dziedzictwa ludzkości zabytkiem, wpisanym na listę UNESCO.

Żydowscy naukowcy znaleźli w sobie siłę i determinację, by w straszliwych warunkach okupacji gromadzić źródła i prowadzić badania. Mieli oni niezwykłą świadomość wagi momentu historycznego, w którym przyszło im żyć i umierać. Ich postawa jest dziś pomnikiem ludzkiego rozumu, który góruje nad bezmyślnością przemocy; pomnikiem nauki, która zwycięża w czasie chaosu i śmierci.