Ekspertki i eksperci, przedstawicielki i przedstawiciele środowiska akademickiego oraz reprezentujący Polską Akademię Nauk, Krajową Reprezentację Doktorantów i Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej rozmawiali o znaczeniu towarzystw naukowych dla rozwoju badań, popularyzacji wiedzy i budowania społeczeństwa obywatelskiego.

Cykl „Ministerialne Forum Debaty Akademickiej” stanowi ważną przestrzeń dialogu między środowiskiem akademickim a administracją publiczną. Dotychczas w ramach inicjatywy odbyło się siedem sympozjów naukowo-praktycznych poświęconych kluczowym wyzwaniom systemu szkolnictwa wyższego i nauki, w których uczestniczyło łącznie ponad tysiąc osób z całej Polski.

Towarzystwa naukowe od dziesięcioleci pozostają integralną częścią polskiego krajobrazu naukowego. Choć ich działalność i znaczenie są powszechnie uznawane, uczestniczący w sympozjum podkreślali potrzebę pełniejszego odzwierciedlenia ich roli w architekturze systemu szkolnictwa wyższego i nauki, w tym w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

– Towarzystwa naukowe są jednym z największych atutów polskiego systemu nauki. Skupiają ponad milion osób – naukowców, badaczek i badaczy, ale także pasjonatek i pasjonatów rozwijających swoje zainteresowania i wiedzę. W Polsce działa ponad 500 towarzystw naukowych, z których część może poszczycić się historią sięgającą XIX wieku. Organizacje te odgrywają ważną rolę w popularyzacji nauki oraz wspieraniu młodych badaczek i badaczy na początku ich kariery. Cieszę się, że w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego odbyło się sympozjum poświęcone ich działalności, dziedzictwu i planom rozwoju. Dziękuję wszystkim osobom zaangażowanym w działalność towarzystw naukowych i zachęcam młodych ludzi do aktywnego włączania się w ich inicjatywy – podkreśliła ministra Karolina Zioło-Pużuk.

Towarzystwa naukowe jako część systemu nauki

Podczas spotkania zwrócono uwagę, że celem dyskusji nie jest nadanie towarzystwom naukowym podmiotowości – ponieważ od lat pozostają one aktywnymi i ważnymi uczestnikami życia naukowego – lecz wypracowanie rekomendacji dotyczących wyraźnego wskazania ich roli w systemie szkolnictwa wyższego i nauki.

W wystąpieniu otwierającym przewodnicząca Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk prof. dr hab. Iwona Hofman przedstawiła wyniki analiz dotyczących współczesnego statusu towarzystw naukowych w Polsce. Badania zostały przeprowadzone m.in. na podstawie prac nad „Słownikiem towarzystw naukowych” oraz ankiet skierowanych do ponad 300 organizacji działających w kraju. Omówiono m.in. zmieniające się definicje towarzystw naukowych, ich potencjał naukowy, aktywność społeczną oraz oczekiwania środowiska związane z nowelizacją ustawy.

– Sympozjum poświęcone towarzystwom naukowym w systemie szkolnictwa wyższego jest okazją do podkreślenia ich znaczenia jako ważnych partnerów polityki naukowej państwa. Bogata tradycja i dorobek towarzystw naukowych łączą się dziś z odpowiedzią na współczesne wyzwania, takie jak przeciwdziałanie dezinformacji czy zachęcanie młodych badaczy do aktywności w środowisku naukowym. To właśnie dlatego warto mówić o roli i aspiracjach towarzystw naukowych jako istotnych uczestników życia naukowego w Polsce – zaznaczyła prof. dr hab. Iwona Hofman.

Wielowiekowa tradycja i rola społeczna

Uczestnicy sympozjum przypomnieli, że historia towarzystw naukowych w Polsce sięga XV wieku. Podkreślano ich znaczenie dla rozwoju nauki, kultury i życia społecznego oraz rolę, jaką odgrywają we wspieraniu dialogu między środowiskiem naukowym a społeczeństwem. Wskazywano również na znaczenie współpracy Polskiej Akademii Nauk i Rady Towarzystw Naukowych PAN ze społecznym ruchem naukowym.

Nauka, społeczeństwo i młodzi badacze

Podczas debaty zwracano uwagę na rolę towarzystw naukowych w popularyzacji wiedzy, budowaniu zaufania do nauki oraz wspieraniu młodych badaczy poprzez mentoring, współpracę i działalność wydawniczą. Podkreślono, że organizacje te integrują środowisko naukowe, wspierają rozwój debiutujących autorów oraz upowszechniają wyniki badań, pełniąc ważną funkcję edukacyjną i społeczną.

Sympozjum w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego stało się okazją do podkreślenia znaczenia towarzystw naukowych jako ważnych partnerów systemu nauki oraz przestrzenią do rozmowy o ich przyszłości, roli społecznej i dalszym rozwoju w zmieniających się realiach współczesnej nauki.