Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej ETPC lub Trybunał) 21 maja 2026 r. wydał wyrok o naruszeniu przez Polskę art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej Konwencji) w sprawie Sobczyńska przeciwko Polsce i Inni, skarga nr 62765/14. Z uwagi na podobny przedmiot skarg, ETPC postanowił o łącznym rozpoznaniu dwóch innych skarg: Klepacz przeciwko Polsce (skarga nr 62769/14) i Brukiewicz przeciwko Polsce (skarga nr 62772/14).

Na postawie art. 6 ust. 1 Konwencji skarżący zarzucili, że poprzez odmowę rozpatrzenia spraw przez sądy administracyjne i Trybunał Konstytucyjny, naruszono ich prawo do rzetelnego procesu sądowego. To samo prawo miało zostać naruszone poprzez nieuzasadnienie wydanych postanowień. Powołując się na art. 13 Konwencji zarzucili również, że nie mieli skutecznego środka odwoławczego od wydanych decyzji.

ETPC podkreślił, że ubiegając się o powołanie na stanowiska sędziowskie, skarżący uzyskali wszystkie niezbędne zaświadczenia, a następnie przeszli procedurę selekcyjną, w trakcie której ich kandydatury zostały rozpatrzone i zatwierdzone przez różne organy. Po dokonaniu oceny kandydatur skarżących na podstawie kryteriów kompetencji i uczciwości, Krajowa Rada Sądownictwa złożyła następnie wniosek do Prezydenta RP o mianowanie skarżących na odpowiednie wakujące stanowiska sędziowskie. Elementy te skłoniły Trybunał do stwierdzenia, że skarżący mogli mieć uzasadnione i rozsądne oczekiwanie, że ich wnioski o stanowiska sędziowskie zostaną należycie rozpatrzone, z zastrzeżeniem przejrzystej i obiektywnej oceny, pozbawionej arbitralności. W związku z tym, Trybunał zwrócił szczególną uwagę na fakt, że skarżącym nie podano absolutnie żadnych powodów decyzji Prezydenta RP o odmowie ich mianowania, która w praktyce wyraźnie nie była zgodna z wnioskiem KRS, co najważniejsze, nie przedstawiono im żadnej oficjalnej decyzji, którą można by zaskarżyć w sądzie. W związku z tym skarżący mieli uzasadnione podstawy, by podejrzewać, że decyzja Prezydenta miała charakter arbitralny.

Trybunał nie wykluczył jednak możliwości, że zgodnie z prawem krajowym Prezydent mógł, w drodze wyjątku, złożyć wniosek wzywający KRS do ponownego rozpatrzenia wniosku o mianowanie sędziego, pod warunkiem, że wniosek ten byłby należycie uzasadniony. Odnosząc się do okoliczności rozpatrywanej sprawy, Trybunał uznał, że w sprawach, w których stawką jest kariera – a konkretnie samo mianowanie – sędziego, powinny istnieć istotne powody, które w drodze wyjątku uzasadniałyby brak jakiejkolwiek kontroli sądowej. Jednakże w niniejszej sprawie nie przedstawiono Trybunałowi żadnych takich powodów.

ETPC uznał za istotne podkreślenie, że problem w niniejszej sprawie polega na tym, że decyzja Prezydenta RP, która odmawiała mianowania kandydatów na stanowiska sędziowskie, pomimo pozytywnej rekomendacji KRS, nie zawierała uzasadnienia i nosiła na sobie prima facie znamiona arbitralności - nie podlegała żadnej formie kontroli, która mogłaby ocenić zarzuty podniesione przez skarżących w tym ostatnim zakresie. Trybunał podkreślił w tym kontekście, że kontrola sądowa decyzji Prezydenta musi być ściśle niezależna, ale zauważył również, że zakres takiej kontroli może być w sposób uzasadniony ograniczony, mając na uwadze, że przedmiotem sporu jest prawo do rzetelnego postępowania, wolnego od arbitralnych odrzuceń przy rozpatrywaniu wniosku o stanowisko sędziowskie, a nie prawo do mianowania.

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione czynniki oraz szczególne okoliczności rozpatrywanej sprawy, Trybunał stwierdził, że skarżący mieli ustanowione w prawie krajowym ogólne prawo do równego dostępu do służby publicznej w ramach wymiaru sprawiedliwości, a przedmiotowe ogólne prawo - biorąc pod uwagę szczególne okoliczności ich sprawy - przybrało formę prawa do rzetelnego postępowania w trakcie rozpatrywania wniosku o stanowisko sędziowskie – w tym prawa do ochrony przed arbitralnym odrzuceniem. Mając również na względzie, że skarżący nie zostali poinformowani o powodach decyzji odmawiającej ich powołania i nie zapewniono im dostępu do żadnej późniejszej kontroli, nie zapewniono im niezbędnej ochrony przed tym, co można było słusznie uznać za arbitralność w zaskarżonej decyzji Prezydenta. W związku z tym naruszono istotę prawa skarżących do dostępu do sądu gwarantowanej na mocy art. 6 ust. 1 Konwencji.

Trybunał zauważył, że skarga na podstawie art. 13 Konwencji jest zasadniczo taka sama jak skarga na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji. Powtórzył, że gwarancje zawarte w art. 6 ust. 1, obejmujące pełen zakres procedury sądowej, są bardziej rygorystyczne niż (i obejmują) gwarancje zawarte w art. 13 Konwencji. W związku z tym, Trybunał stwierdził, że nie ma potrzeby rozpatrywania oddzielnie dopuszczalności i zasadności skargi na podstawie art. 13 Konwencji.

Każdemu ze skarżących zasądzono kwotę 13 000 EUR słusznego zadośćuczynienia z tytułu naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji. Wyrok nie jest ostateczny. W ciągu trzech miesięcy od wydania wyroku w sprawie istnieje możliwość złożenia wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania przez Wielką Izbę ETPC.