Oświadczenie MSZ
10.04.2026
Uznanie przez rosyjski Sąd Najwyższy, na zamkniętym posiedzeniu 9 kwietnia br. „Międzynarodowego Ruchu Społecznego „Memoriał”” za organizację ekstremistyczną jest kolejnym dowodem na to, jak Rosja konfrontuje się ze swoją niewygodną przeszłością - poprzez uciszanie tych, którzy mają odwagę o niej otwarcie i bez zakłamań mówić. Przez dziesięciolecia działalność „Memoriału” pozwalała na przywracanie pamięci o ofiarach sowieckich represji, w tym również o ofiarach Zbrodni Katyńskiej.
W Polsce niezmiennie cenimy zasługi organizacji na polu odkrywania i upowszechniania prawdy o Katyniu. Wyrazem tego uznania było m. in. uhonorowanie „Memoriału” nagrodą ministra spraw zagranicznych „Pro Dignitate Humana” w 2012 r. Ponadto Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, a także, pośmiertnie, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej - odznaczony został jeden ze współzałożycieli organizacji i jej długoletni przewodniczący Arsenij Rogiński. Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej otrzymał także współprzewodniczący organizacji historyk i badacz represji stalinowskich Nikita Pietrow. Doceniamy także działalność Memoriału ukierunkowaną na ochronę praw człowieka i swobód obywatelskich w Rosji.
Wyrażamy rozczarowanie, że to dziedzictwo jest cynicznie kryminalizowane przez rosyjskie władze. Jednocześnie jesteśmy przekonani, że to orzeczenie, podobnie jak inne działania rosyjskich władz ukierunkowane na usuwanie z przestrzeni publicznej instytucji i symboli obrazujących prawdziwą historię represji nie zdoła zatrzeć pamięci zarówno o ich ofiarach jak i o katach
W tym samym dniu, kiedy jednego laureata Pokojowej Nagrody Nobla z 2022 r. – „Memoriał” - uznawano za organizację ekstremistyczną, w siedzibie „Nowej Gazety”, której główny redaktor - Dmitrij Muratow - również został uhonorowany tą prestiżową nagrodą miały miejsce wielogodzinne przeszukania przeprowadzone przez rosyjskie organy śledcze.
Zaledwie dzień wcześniej, w kolejnym politycznie motywowanym procesie, na wieloletnie kary więzienia skazanych zostało 6 aktywistów Młodzieżowego Ruchu „Wiosna”, który w 2022 r. również został uznany przez rosyjskie władze za organizację ekstremistyczną. Anna Arkhipova, Jan Ksenzhepolsky, Wasilij Neustroyev, Pavel Sinelnikov, i Walentin Khoroshenin, Jewgienij Zateev otrzymali kary od 6 lat i 2 miesięcy do 12 lat pozbawienia wolności.
Rzeczpospolita Polska zdecydowanie sprzeciwia się wszelkim formom łamania praw człowieka.
Wzywamy rosyjskie władze do porzucenia praktyki politycznie motywowanych procesów, zaprzestania prześladowania niezależnych mediów oraz natychmiastowego uwolnienia wszystkich więźniów politycznych.
Apelujemy również o przestrzeganie międzynarodowych zobowiązań Federacji Rosyjskiej w zakresie ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, w tym wolności słowa, zrzeszania się oraz prawa do rzetelnego procesu. Niestety, atmosfera we współczesnej Rosji w odniesieniu do kwestii poszanowania praw człowieka i swobód obywatelskich coraz bardziej zaczyna przypominać lata 30. XX wieku.