W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele państw VASAB, Sekretariatu Rady Państw Morza Bałtyckiego (CBSS), polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz środowisk naukowych i planistycznych.

Spotkanie w nowym formacie stworzyło przestrzeń do rozmowy o tym, jak łączyć wieloletnią współpracę ekspercką VASAB z priorytetami i decyzjami podejmowanymi w krajowych ministerstwach. Delegacje pozytywnie oceniły tę formę wymiany, a w dyskusji pojawiła się propozycja jej kontynuowania w postaci regularnych spotkań.

Odporność terytoriów i współpraca ponad granicami

Głównym tematem spotkania była odporność terytoriów, stanowiąca jeden z priorytetów polskiego przewodnictwa. Rozmawiano o wpływie zmian geopolitycznych, klimatycznych i demograficznych na rozwój regionu Morza Bałtyckiego. Dyrektorzy generalni podkreślali znaczenie planowania przestrzennego dla skutecznego przygotowania się na kryzysy i dostosowania do zmieniających się warunków. Szczególną uwagę zwrócono na regiony przy zewnętrznej granicy UE, gdzie presja związana z bezpieczeństwem nakłada się na problemy demograficzne i gospodarcze. Wskazywano, że odporność zależy także od dostępu do usług publicznych, powiązań transportowych i energetycznych oraz warunków do życia, pracy i inwestowania.

Udział Ministerstwa Spraw Zagranicznych w spotkaniu był wyrazem dobrej współpracy między resortami. Przedstawicielka MSZ podzieliła się doświadczeniami zakończonego niedawno polskiego przewodnictwa w Radzie Państw Morza Bałtyckiego oraz działań w ramach Strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego (SUERMB). Włączenie tej perspektywy do rozmów VASAB pokazało praktyczne znaczenie łączenia różnych formatów współpracy, integrowania polityk sektorowych i współdziałania między szczeblami zarządzania. Obecne wyzwania wymagają pogłębionej współpracy na lądzie i morzu oraz zaangażowania administracji, środowisk eksperckich oraz społeczności regionalnych i lokalnych w budowanie odporności całego społeczeństwa.

Dyskusja dotyczyła także wdrażania Wizji VASAB 2040 i Deklaracji Ministerialnej z Tallinna. Podkreślano rolę dyrektorów generalnych w przekładaniu kierunków wyznaczonych przez ministrów na praktyczne działania oraz w powiązaniu prac VASAB z krajowymi priorytetami i decyzjami. Delegacje wskazywały na potrzebę lepszego połączenia planowania obszarów lądowych i morskich oraz koordynacji decyzji dotyczących energetyki, transportu i ochrony środowiska. Akcentowano również znaczenie wykorzystania istniejących struktur współpracy bez powielania ich zadań oraz wkładu doświadczeń bałtyckich w europejską debatę o przyszłości rozwoju terytorialnego.

Wiedza i doświadczenie dla lepszego planowania

Podczas spotkania przedstawiono dorobek VASAB oraz możliwości dalszego rozwoju tej współpracy. Omówiono założenia zainicjowanego przez polskie przewodnictwo projektu ESPON Baltic ReSeaLand, który pomoże lepiej zrozumieć odporność obszarów lądowych i morskich oraz zależności między nimi. Jego wyniki, oczekiwane w październiku 2027 r., mają dostarczyć wiedzy przydatnej w planowaniu i podejmowaniu decyzji przez administrację publiczną na różnych szczeblach.

Ważnym wątkiem było wzmacnianie współpracy między planistami. Przedstawiono doświadczenia pierwszego Forum Planistów Przestrzennych (Land-based Planners’ Forum) oraz plany wymiany praktycznych rozwiązań, narzędzi i dobrych praktyk, z szerszym udziałem środowisk regionalnych i lokalnych z regionu Morza Bałtyckiego.

Perspektywę młodego pokolenia wniosły propozycje zwycięskiego zespołu Letniej Szkoły Młodych Planistów (Young Planners’ Summer School), zorganizowanej przez polskie przewodnictwo w sierpniu 2026 r. Pokazały one znaczenie więzi z miejscem, zaangażowania mieszkańców i przestrzeni sprzyjających współpracy dla budowania odporności lokalnych społeczności.

Wspólny kierunek dalszych działań

Uczestnicy przyjęli w drodze konsensusu wspólnie wypracowane konkluzje dyrektorów generalnych VASAB. Stanowią one wspólny punkt odniesienia dla dalszej realizacji Wizji VASAB 2040 i Deklaracji Ministerialnej z Tallinna.

Litwa zapowiedziała powiązanie dorobku VASAB z pracami swojej prezydencji w Radzie UE w pierwszej połowie 2027 r. Temat odporności przestrzennej ma być obecny w dyskusjach dotyczących rozwoju miast, spójności terytorialnej oraz na Forum Przyszłości Terytorialnej (Territorial Futures Forum). Wśród planowanych zagadnień znalazły się zwarte i odporne miasta oraz włączanie odporności do strategicznego planowania terytorialnego.

W podsumowaniu spotkania wskazano również na możliwość wykorzystania perspektywy regionu Morza Bałtyckiego w przygotowaniu krajowych i regionalnych planów partnerstwa, łącząc dorobek VASAB z europejską polityką spójności.

Przedstawiono również trzy wstępne priorytety przyszłego szwedzkiego przewodnictwa: wzmacnianie odporności przestrzennej, lepsze powiązanie planowania przestrzennego z politykami sektorowymi poprzez współpracę administracji krajowej, regionalnej i lokalnej oraz zarządzanie strefą przybrzeżną. Zapowiedziano wykorzystanie wyników projektu Baltic ReSeaLand w dalszych pracach VASAB oraz dążenie do zakończenia prac nad wspólnymi rekomendacjami HELCOM i VASAB dotyczącymi planowania i zarządzania strefą przybrzeżną.

VASAB działa od 1992 r. Łączy państwa regionu Morza Bałtyckiego we współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju terytorialnego i planowania przestrzennego.