Które miasta zyskały wsparcie?

Bielsk Podlaski, Biszcza, Ciechanów, Ełk, Giżycko, Gołdap, Kętrzyn, Kraśnik, Ostróda, Przemyśl, Sandomierz, Sanok, Siedlce, Zambrów oraz Zamość –  otrzymały wsparcie na przygotowanie planów adaptacji. Łączna kwota dofinansowania dla wszystkich 15 miast to 1,6 mln zł.

Dotacja jest przeznaczona dla średnich miast z Polski Wschodniej, które borykają się z trudnościami społeczno-gospodarczymi z przedziału 20-100 tys. mieszkańców oraz gmin uzdrowiskowych.

Czym są Miejskie Plany Adaptacji?

MPA ma przygotować władze miasta i jego mieszkańców do skutecznego reagowania na zagrożenia klimatyczne. To dokument, który zawiera diagnozę aktualnego przygotowania miasta do zmian klimatu, analizę ryzyka oraz listę koniecznych do realizacji zadań. 

Dokument opiera się na wnioskach z analizy zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych, występujących na terenie miasta. Uwzględnia także scenariusze zmian klimatu oraz wynikające z nich ryzyka i szanse. Częścią MPA są również koncepcje zazieleniania miasta oraz zagospodarowania wód opadowych i roztopowych na jego terenie.

Nieodłącznym elementem tworzenia MPA jest zaangażowanie społeczności lokalnej. Włączenie od samego początku mieszkańców, organizacji pozarządowych, przedstawicieli biznesu, nauki i oświaty, buduje poczucie sprawczości i współodpowiedzialności za miejską przestrzeń. Jest to jednocześnie budowanie zdolności miasta do adaptacji.

Obowiązek dla średnich i dużych miast

11 stycznia 2025 r. weszła w życie zmiana ustawy Prawo ochrony środowiska z 27 listopada 2024 r. Zgodnie z nią każde miasto liczące co najmniej 20 tys. mieszkańców zobowiązane jest do opracowania, uchwalenia i wdrożenia MPA, a co dwa lata musi przygotować raport z realizacji. Miasta na przyjęcie planu mają czas do 2 stycznia 2028 r.  

Przygotowanie dobrego planu adaptacji wiąże się z nakładami finansowymi. Samorządy z Polski Wschodniej nie muszą pokrywać tych kosztów wyłącznie ze swoich budżetów, ponieważ w perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-2027 przewidziano środki na ten cel, m.in. w ramach programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej.

Korzyści z MPA – od samorządu po każdego mieszkańca

Dla samorządów:

- Opracowanie planu daje miastu jasną strategię działania: wiadomo, które przedsięwzięcia adaptacyjne należy podjąć w pierwszej kolejności.

- Dokument pozwala unikać błędów inwestycyjnych (np. zabudowy terenów, na których jest ryzyko zalania).

- Samorząd zyskuje gotowe narzędzie do bieżącego sprawdzania postępów w dostosowywaniu miasta do zmian klimatycznych.

Dla mieszkańców:

- Wdrożenie MPA przekłada się bezpośrednio na jakość życia, zdrowie i bezpieczeństwo mieszkańców. Zamiana betonu na zieleń ograniczy zjawisko miejskich wysp ciepła. Więcej cienia i niższe temperatury otoczenia przyczynią się szczególnie do ochrony zdrowia seniorów, dzieci oraz osób z chorobami układu krążenia.

- Zwiększenie retencji wody zapobiega przeciążeniom sieci kanalizacyjnej podczas nawałnic. Oznacza to mniejsze ryzyko zalania piwnic, garaży, podtopienia samochodów czy paraliżu komunikacyjnego w mieście.

- Zieleń miejska zadziała jak naturalny filtr wyłapujący zanieczyszczenia, a dobrze zaprojektowana, zielono-niebieska architektura stworzy przestrzenie do codziennego wypoczynku i rekreacji blisko domu.

Od projektu do realizacji

Nawet najlepiej przygotowany dokument nie spełni swojej roli, jeśli pozostanie jedynie na półce. Siła MPA tkwi w ich konsekwentnej realizacji. Właśnie dlatego, w ramach programu FEPW samorządy mogły wnioskować nie tylko o środki na przygotowanie dokumentacji, ale również o dofinansowanie inwestycji w zielono-niebieską infrastrukturę.

Obecnie realizowane są 24 projekty infrastrukturalne samorządów z Polski Wschodniej, o łącznej wartości dofinansowania UE ponad 413 mln zł. Inwestycji będzie więcej. W trzecim naborze konkurencyjnym do dofinansowania wybrano kolejne 22 projekty na łączną kwotę  ponad 300 mln zł.

Adaptacja do zmian klimatu

Działanie Adaptacja do zmian klimatu, w programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej, wspiera zwiększanie odporności miast na zagrożenia związane ze zmianami klimatu, przy wykorzystaniu rozwiązań bazujących na naturze.

W ramach działania realizowany jest także projekt systemowego wsparcia (doradztwo) zdolności administracji miast do planowania i realizacji dobrej jakości projektów adaptacyjnych, realizowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Łączna pula środków przeznaczona na działanie 2.2. Adaptacja do zmian klimatu, to 163,43 mln euro (ok. 720 mln zł). Instytucją przeprowadzającą nabory jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej