Główny Inspektorat
Sanitarny

Starzenie się populacji - naturalnym procesem biologicznym

Wraz z naturalnym procesem starzenia się „zmniejszają się rezerwy czynnościowe organizmu, co utrudnia jego adaptację do zmian środowiskowych i prowadzi do pogarszania się jego sprawności”.

Nie jesteśmy w stanie zapobiec starzeniu się organizmu, ale możemy wpłynąć na jego przebieg. Proces ten nie jest chorobą sam w sobie, niemniej zmiany zachodzące w organizmie powodują zmniejszenie jego wydolności, upośledzenie zmysłów, zanik tkanki mięśniowej i kostnej, czy zmniejszenie elastyczności skóry [1]. Jednym z istotniejszych elementów procesu starzenia jest starzenie się układu immunologicznego [2].

Przyczyny podwyższonego poziomu narażenia seniorów na choroby zakaźne

Układ immunologiczny (odpornościowy) organizmu reaguje na: pojawiające się infekcje, niski poziom aktywności fizycznej (a w konsekwencji choroby metaboliczne), stres i sam proces starzenia, co powoduje stan zapalny. Przewlekły stan zapalny towarzyszy wielu chorobom przewlekłym – np. chorobom układu oddechowego, układu krążenia, czy chorobom neurologicznym. Stan zapalny stale stymuluje układ immunologiczny do produkcji czynników regulujących mechanizmy obronne, a to prowadzi do nadwyrężenia możliwości odpornościowych i – pogłębiającej się z wiekiem – niewydolności układu immunologicznego [3]. W efekcie organizm jest bardziej wrażliwy na infekcje, a reakcje układu immunologicznego są mniej intensywne.

Należy zauważyć, ż proces immunostarzenia – czyli starzenie elementów układu odpornościowego nie jest jeszcze dobrze poznany i nauka wciąż odkrywa nowe aspekty i mechanizmy immunostarzenia. Naukowcy wciąż je badają, co w perspektywie czasu pozwoli na rozwój wiedzy w tym zakresie, a w konsekwencji na efektywniejsze zapobieganie występowaniu wielu chorób i ich leczenie.

Jak wskazano wcześniej u ok. 75% osób w wieku 60-67 lat rozpoznana została co najmniej jedna choroba przewlekła, a toczący się proces chorobowy zmniejsza wydolność układu immunologicznego. Dodatkowo sam proces starzenia osłabia układ immunologiczny [4]. Czynniki te powodują, że organizm seniora jest bardziej narażony na „ataki z zewnątrz” przez czynnik chorobotwórczy.

Jeśli dodamy do tego złą jakościowo dietę, palenie tytoniu, niską aktywność fizyczną, czy stres, problem narażenia na choroby zakaźne rysuje się bardzo wyraźnie.

Seniorzy są szczególnie podatni (są jedną z grup ryzyka, obok dzieci, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością) na choroby zakaźne, które mogą prowadzić do poważnych powikłań i zwiększonej śmiertelności [5, 6, 7]. Większość ciężkich przebiegów zachorowań, hospitalizacji, przypadków niepełnosprawności oraz zgonów z powodu chorób zakaźnych, którym można zapobiegać szczepieniami, występuje u osób starszych [8]. Szczepionki chronią m.in. przed pobytem w szpitalu z powodu Covid-19, powikłaniami z powodu półpaśca, zawałem serca z powodu grypy, czy pobytem w szpitalu z powodu pneumokokowego zapalenia płuc.

Z raportu „Szczepienia Dorosłych Polaków”, wynika, że grupa osób niezdecydowanych czy poddawać się szczepieniom ochronnym wynosi nawet 34% populacji, a odsetek osób, które nie zamierzają się szczepić – w zależności od rodzaju szczepionki - jest nawet 53%. Dla badanych, najczęstszymi powodami nieszczepienia się są: brak wystraczającej wiedzy na temat bezpieczeństwa szczepień, brak wiedzy o dostępności i skuteczności szczepionek, a także wysokie koszty.

Osoby powyżej 60. roku życia są bardziej narażone na rozwój zarówno chorób zakaźnych, jak i niezakaźnych.

Głównymi przyczynami zachorowalności i śmiertelności wśród seniorów są choroby niezakaźne (non-communicable diseases - NCDs). Do najważniejszych z nich należą:

• Choroby układu krążenia
• Cukrzyca typu 2
• Choroby układu oddechowego
• Nowotwory
• Choroby otępienne
• Osteoporoza.

Choroby zakaźne wśród seniorów

Seniorzy są szczególnie podatni (stanowią jedną z grup ryzyka, obok dzieci, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością) na choroby zakaźne, które mogą prowadzić do poważnych powikłań i zwiększonej śmiertelności. Choroby te mogą szerzyć się przez kontakt bezpośredni – z człowieka na człowieka, drogą kropelkową (kaszel, kichanie), drogą płciową, drogą pokarmową, za pośrednictwem owadów, czy poprzez zranioną skórę (np. niesterylne narzędzia medyczne). Najczęściej występującymi także wśród seniorów chorobami zakaźnymi są:

• Cukrzyca typu 2
• Choroby układu oddechowego
• Nowotwory
• Choroby otępienne
• Osteoporoza.

[1] OPIEKA NAD PACJENTEM w starszym wieku, PZWL, https://ebook.e-pzwl.pl/wp-ontent/uploads/2014/11/Opieka_nad_pacjentem_e-book_20220726_v1.pdf [2, 3, 4, 5] Immunostarzenie – wpływ procesu starzenia na komponenty układu immunologicznego, Magdalena Klaudia Jabłońska, Zakład Zdrowia i Środowiska, Wydział Nauk o Zdrowiu, Collegium Medicum Uniwersytet Jagielloński w Krakowie; https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201304_Gerontologia_006.pdf [6] https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepienia-osob-starszych/ [7] https://naszlekarz.pl/blog/konsultacje-geriatryczne-kto-i-kiedy-powinien-z-nich-skorzystac-krotki-poradnik, https://www.pomocedlaseniora.pl/blog/zdrowie/profilaktyka-chorob-wieku-geriatrycznego-co-mozesz-zrobic/ [8] https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepienia-osob-starszych/