Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych

Na co zwrócić uwagę, wrzucając produkt do koszyka?

Nazwa – to podstawa

W przypadku przetworu zbożowego będzie to nazwa opisowa zawierająca opis środka spożywczego, a w razie potrzeby również sposób jego zastosowania. Powinna być ona na tyle jasna, aby konsument mógł rozpoznać rzeczywisty charakter produktu, np. mąka pszenna tortowa (…), mąka ryżowa. Obecnie popularnością cieszą się produkty wytwarzane z dawnych odmian pszenicy, takich jak orkisz, khorasan, płaskurka czy samopsza, dlatego ich oznakowanie powinno być jednoznaczne i prawidłowe. Konsument nie zawsze wie, że określenia „orkisz”, „khorasan” lub „samopsza” wskazują na dawne odmiany pszenicy. Dlatego prawidłowa nazwa opisowa to np. „mąka pszenna orkiszowa”, „mąka z pszenicy orkisz”, „mąka z pszenicy khorasan”, „mąka z pszenicy samopsza”, a nie „mąka orkiszowa”, „mąka z samopszy”.

Jeśli produkt zbożowy został poddany procesom przetwarzania (np. działaniu wysokiej temperatury, ekspandowaniu w celu zwiększenia objętości ziarna pod wpływem działania gorącej pary i wysokiego ciśnienia), które wpływają na jego właściwości, to informacja taka powinna znaleźć się w nazwie (np. kasza gryczana prażona, ekspandowane ziarno pszenicy).

Na niektórych przetworach zbożowych, m.in. mąkach pszennych i żytnich, w nazwie pojawia się dodatkowe określenie „razowa”, a na mąkach pszennych „graham”. Określenie „razowa” może być podane w oznakowaniu mąki (np. pszennej i żytniej typ 2000), otrzymanej z przemiału całego ziarna, której skład chemiczny jest zbliżony do składu ziarna.
Z kolei termin „graham” może być zamieszczony na opakowaniu mąki pszennej typ 1850.

Na rynku znajdziemy jasne mąki m.in. mąkę pszenną oznakowaną określeniem zwyczajowym „wrocławska”, „poznańska”. Określenia te odnoszą się do właściwości, a nie do pochodzenia.  Są to mąki, które mimo oznaczenia ich typem 500 różnią się m.in. stopniem rozdrobnienia i zdolnością wiązania wody co wpływa na ich zastosowanie w kuchni. Mąka pszenna „poznańska” lepiej się sprawdzi w przygotowaniu makaronu, pierogów i klusek, a mąka pszenna „wrocławska” w ciastach drożdżowych, naleśnikach i zasmażkach. Z kolei mąka pszenna „tortowa” typ 450 z racji puszystości (najdrobniej zmielona) nadaje się do lekkich ciast biszkoptowych, tortów, ciast biszkoptowo-tłuszczowych. Mąki pszenne typ 650 i 750 (tzw. chlebowe) wykorzystuje się w produkcji chleba, bułek.

Inne określenie zwyczajowe to „krupczatka”, które znajdziemy na opakowaniu mąki o grubszym stopniu rozdrobnienia – podobnym do kaszki. Mąka ta nadaje się do ciast kruchych.

Niejednokrotnie na opakowaniach przetworów zbożowych znajdziemy określenie „pełnoziarniste”. Choć nie jest ono prawnie zdefiniowane w przepisach UE i krajowych, to produkty tak oznakowane powinny być otrzymane z przemiału całego ziarna (okrywy nasiennej, bielma i zarodka), czyli ich skład powinien być zbliżony do składu anatomicznego nieprzetworzonego ziarna. Produktem pełnoziarnistym jest np. mąka razowa lub graham.

Podobnie jak w przypadku mąk, na opakowaniach innych przetworów zbożowych (np. płatków owsianych) znajdziemy określenia zwyczajowe, które odpowiadają określonym właściwościom produktów.

Termin „górskie” nie wskazuje na pochodzenie produktu, ale dotyczy płatków owsianych otrzymywanych poprzez zgniecenie obłuszczonego i pokrojonego ziarna owsa, które następnie poddawane jest obróbce hydrotermicznej.

Termin „błyskawiczne” na opakowaniu płatków owsianych odnosi się do właściwości produktu, który po poddaniu specjalnej obróbce polegającej na działaniu wysokiego ciśnienia i temperatury można spożyć bezpośrednio po zalaniu gorącą wodą lub mlekiem i który nie wymaga gotowania.

Typ mąki – co to takiego?

W Polsce, podobnie jak w innych krajach, wprowadzono tzw. typizację mąk, która polega na klasyfikacji mąki do określonego typu (np. mąka żytnia razowa typ 2000, mąka pszenna krupczatka typ 500). Wskazany na opakowaniu typ mąki jest dodatkową informacją, która odnosi się do procentowej zawartości popiołu całkowitego pomnożonej przez tysiąc. Mąka, która zawiera 2 % popiołu, określana jest jako typ 2000 (razowa), zaś mąka zawierająca 0,5 % popiołu – jako typ 500, typowa biała. Typ mąki jest jednym z wyróżników jakościowych, który decyduje o jej dalszym zastosowaniu w przetwórstwie spożywczym i wykorzystaniu w domu.

Składniki

W przypadku przetworów zbożowych jednoskładnikowych, wykaz składników nie jest konieczny, o ile nazwa opisowa środka spożywczego (np. mąka pszenna typ 450, mąka żytnia typ 580, płatki owsiane zwykłe, kasza jęczmienna) umożliwia wyraźne zidentyfikowanie charakteru użytego składnika, czyli ziarna pszenicy, żyta, owsa.

Wykaz składników jest wymagany w przypadku przetworu zbożowego (np. mąki), do którego dodawane są inne składniki, m.in. dozwolone przepisami prawa substancje dodatkowe (np. E 300 – kwas askorbinowy).

W wykazie składników przy rodzaju zboża (pszenicy, życie, owsie) zawierającym gluten można dodać fakultatywnie słowo „gluten”, np. mąka pszenna (gluten), mąka pszenna (zawiera gluten), pszenica (gluten). Podanie na opakowaniu ogólnej informacji typu „zawiera gluten” bez wskazania rodzaju zboża jest nieprawidłową praktyką.

Instrukcja użycia

Należy ją podać na opakowaniu przetworów zbożowych (np. ryżu, kaszy, płatków) w sposób opisowy, aby produkt został prawidłowo użyty przez konsumenta i zachował swoje właściwości po przygotowaniu. Opis instrukcji użycia mogą dodatkowo uzupełniać elementy graficzne (np. obrazki, zdjęcia), jednak sama grafika bez opisu to za mało.

Źródło a wysoka zawartość błonnika pokarmowego – czy oznacza to samo?

Na opakowaniach przetworów zbożowych niejednokrotnie można znaleźć informację o błonniku pokarmowym. Choć jest to informacja dodatkowa i dobrowolna, to ma charakter oświadczenia żywieniowego i może być wskazana w oznakowaniu po spełnieniu przez produkt pewnych określonych w przepisach prawa wymagań. Informacja typu „zawiera błonnik pokarmowy”, „źródło błonnika pokarmowego” lub o podobnym znaczeniu może być zamieszczona, gdy produkt zawiera przynajmniej 3 g błonnika na 100 g lub przynajmniej 1,5 g błonnika na 100 kcal. Z kolei komunikat „wysoka zawartość błonnika pokarmowego” lub o podobnym znaczeniu może być podany, jeśli produkt zawiera przynajmniej 6 g błonnika na 100 g lub przynajmniej 3 g błonnika na 100 kcal.

 

Wyniki kontroli IJHARS

Kontrolą objęto cały kraj i skontrolowano ogółem 88 podmiotów (producentów, hurtowników, importerów oraz sklepy), które wprowadzały do obrotu różny asortyment przetworów zbożowych, głównie mąki, kasze i płatki. Nieprawidłowości stwierdzono w 27 podmiotach (30,7 %).

W 2,4 % skontrolowanych partii stwierdzono obecność szkodników. Mąka zawierająca szkodniki została zutylizowana.

W 13,3 % skontrolowanych partii ujawniono nieprawidłowości w zakresie parametrów fizykochemicznych, które dotyczyły głównie niezgodnej z deklaracją zawartości składników odżywczych (błonnika, białka, tłuszczu) oraz zawartości popiołu i zawyżonej wilgotności w mące.

Błędne znakowanie stwierdzono w przypadku 18,9 % skontrolowanych partii. Kwestionowano m.in.:

• podanie nieprawidłowej nazwy, np. „mąka (…) razowa typ 2000” zamiast „mąka (…) graham typ 1850” oraz różnego nazewnictwa przetworów zbożowych wskazanego na stronie internetowej, np. „mąka orkiszowa typ 1850 graham pełnoziarnista”, oraz na opakowaniu produktu, np. „mąka orkiszowa 1850”,
• podanie w niewłaściwy sposób informacji o składniku alergennym, np. „Produkt zawiera alergeny – gluten” i „Produkt może zawierać śladowe ilości glutenu” zamiast wskazania jako alergenu zboża, np. „pszenicy”,
• zamieszczenie na opakowaniu mąki informacji o niewłaściwym typie,

• wskazanie odmiennego składu przetworów zbożowych na stronie internetowej, np. „kasza jaglana” oraz na opakowaniu produktu, np. „obłuskane ziarno prosa”
• sugerowanie specjalnych właściwości produktu przez zamieszczenie informacji, np. „bez żadnych polepszaczy czy też konserwantów”, „bez konserwantów oraz chemii”, podczas gdy do przetworów zbożowych nie są dozwolone substancje konserwujące, oraz przypisywanie lepszej jakości, np. „ze względu na wysoką jakość polecamy do szerokiego stosowania, znak (…) lux”, podczas gdy kontrolowane produkty nie wyróżniały się jakością od innych,
• podanie w wartości odżywczej zawartości (np. białka, tłuszczu) niezgodnej z zawartością tych składników stwierdzoną na podstawie badań laboratoryjnych, pominięcie niektórych składników w wartości odżywczej (np. kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów, soli) lub wykazanie innych elementów (np. cholesterolu), których nie podaje się w wartości odżywczej;
• wydłużenie daty minimalnej trwałości w stosunku do badań przechowalniczych oraz poprzedzenie jej niewłaściwym wyrażeniem,
• brak zamieszczenia instrukcji użycia w przypadku kaszy i płatków umożliwiającej właściwe przygotowanie produktów,
• brak dokumentów potwierdzających pochodzenie zboża przy deklaracji „zboże uprawiane na Warmii”.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami zastosowano sankcje przewidziane obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego.

 

MATERIAŁ VIDEO