Dokument nazywany roboczo „pakietem antydyskryminacyjnym”, wypracowany w oparciu o rekomendacje m.in. Rady ds. Kobiet w Szkolnictwie Wyższym i Nauce i Zespołu doradczego ds. opracowania dobrych praktyk i mechanizmów przeciwdziałania mobbingowi oraz wspierania dobrostanu i profilaktyki zdrowia psychicznego w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, trafi teraz do szerokich konsultacji ze środowiskiem. W spotkaniu wzięli także udział reprezentanci Parlamentu Studentów RP i Krajowej Reprezentacji Doktorantów. Celem zaproponowanych zmian jest stworzenie bezpiecznych, wolnych od dyskryminacji miejsc pracy i nauki.

Geneza i cele pakietu

Propozycje zmian w prawie to odpowiedź na głosy środowiska akademickiego oraz doniesienia o nadużyciach na uczelniach i w instytutach. Rada i Zespół, powołane w ub. roku, zakończyły prace odpowiednio w lipcu i grudniu 2025 r. Ich postulaty skupiają się na konieczności zapewnienia ochrony ofiarom nadużyć, doprowadzenia do karania sprawców oraz promowaniu równości płci.

Zapowiedź konkretnych zmian

– Podsumowując rok 2025, uznaliśmy, że lata 2026–2027 muszą być czasem usprawniania systemu szkolnictwa wyższego i nauki, zwłaszcza w obszarze zapewnienia równości i przeciwdziałania mobbingowi. Wiemy, że proponowanych zmian jest dużo, ale wiemy też, że nie można ich odkładać. Pakiet na rzecz równości w uczelniach i instytutach, który dziś prezentujemy, to jasny sygnał: polskie uczelnie muszą być miejscem bezpiecznym, wolnym od przemocy, dyskryminacji i mobbingu. Traktujemy go jako zapowiedź konkretnych zmian w prawie – mówił o znaczeniu inicjatywy Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego. – Mamy porozumienie na rzecz bezpieczeństwa, mamy pakiet na rzecz równości, a przed nami zmiany w prawie. Sygnał jest jasny: nikt w polskiej nauce nie zostanie pozostawiony sam sobie – dodał szef resortu nauki i szkolnictwa wyższego.

Kluczowe propozycje legislacyjne

Pakiet obejmuje propozycję 10 zmian, m.in. w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wśród nich: wprowadzenie Rzecznika Akademickiego / Rzeczniczki Akademickiej dla całej społeczności akademickiej, obowiązek szkoleń antymobbingowych i publikowania procedur antydyskryminacyjnych, uchwalenie Kodeksu Etyki Wspólnoty Akademickiej, wpisanie Rzeczników Praw Studenta i Doktoranta do ustawy, obowiązek planów równości, dążenie do 30 proc. reprezentacji każdej płci w organach opiniodawczo-doradczych ministra, senatach i radach uczelni i radach instytucji naukowych, możliwość mediacji w postępowaniach dyscyplinarnych, zalecenie stosowania języka niedyskryminującego oraz doprecyzowanie przepisów antynepotystycznych.

– Dwudziestego trzeciego stycznia 2026 roku rozpoczynamy w ministerstwie proces bardzo oczekiwany od długiego czasu przez środowisko akademickie. Dziękuję Paniom z Rady ds. Kobiet w Szkolnictwie Wyższym i Nauce oraz Państwu z Zespołu doradczego do spraw opracowania dobrych praktyk i mechanizmów przeciwdziałania mobbingowi oraz wspierania dobrostanu i profilaktyki zdrowia psychicznego w systemie szkolnictwa wyższego i nauki za zaangażowanie w to, by uczynić uczelnie i instytuty dobrym miejscem do pracy i kształcenia, miejscem wolnym od zjawisk niepożądanych. Kierownictwo Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z uwagą zapoznało się ze zgłoszonymi postulatami. Rada zakończyła działalność w lipcu 2025 roku, zespół z końcem 2025 roku. Zespoły pracowały od wiosny 2025 roku nad propozycjami zmian. Powołanie Zespołu i Rady związane było ściśle z potrzebą odpowiedzi na głosy ze strony środowiska oraz napływające informacje o nadużyciach, nieprawidłowościach na uczelniach i instytutach. W 2026 roku zostanie powołany Zespół doradczy ds. monitorowania systemu nauki i szkolnictwa wyższego w zakresie zapobiegania zachowaniom niepożądanym, w tym mobbingowi i działający na rzecz promowania równości płci. [...] Wysyłamy wyraźny i stanowczy sygnał, że podejmujemy działania zgodnie z prawem, a jak trafiamy na tak zwaną ślepą uliczkę, to zmieniamy prawo po to, żeby służyło ono osobom pracującym i kształcącym się w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, miało funkcję zabezpieczającą, chroniło ofiary i piętnowało oraz surowo pozwalało na ukaranie tych, którzy łamią prawo. Chcemy i to jest nasz cel, żeby uczelnie i instytuty były miejscami bezpiecznymi, wolnymi od mobbingu i dyskryminacji. W 2026 roku przedstawimy również pakiet zmian, który będzie prowadził do poszerzenia demokracji na uczelniach – zaznaczyła ministra Karolina Zioło-Pużuk.

Plany na 2026 r.

Teraz zaproponowane zmiany czekają konsultacje społeczne, a najbliższe miesiące to dalsze prace w obszarze zapobiegania dyskryminacji. W 2026 r. planowane jest powołanie Zespołu doradczego ds. monitorowania systemu nauki i szkolnictwa wyższego w zakresie zapobiegania zachowaniom niepożądanym oraz promowania równości płci. W tym roku planowane jest również przedstawienie pakietu zmian służących poszerzeniu demokracji na uczelniach oraz instytutach badawczych. Szczegóły projektu są obecnie na etapie konsultacji i uzgodnień.