Zdjęcie: Aron Urb,  Tallinn Digital Summit 2025 was held at the Estonian National Library, Tallinn Digital Summit 2025: Estonia’s vision for an AI-secure future

Tallinn Digital Summit 2025 to jedno z najbardziej przyszłościowych europejskich wydarzeń poświęconych technologiom i zarządzaniu publicznemu.

Odbywający się w Bibliotece Narodowej Estonii szczyt zgromadził ponad 1000 uczestników z przeszło 60 państw. Szczyt Cyfrowy w Tallinie był wydarzeniem o wysokim priorytecie politycznym w Regionie, podczas którego wystąpili m.in.: Premier Estonii Kristen Michal, Ministra Sprawiedliwości i Spraw Cyfrowych Estonii Liisa-Ly Pakosta, Minister Gospodarki i Przemysłu Estonii Erkki Keldo, Minister Spraw Zagranicznych Estonii Margus Tsahkna, Ministra Edukacji i Badań Estonii Dr Kristina Kallas, Prezydent Republiki Federalnej Niemiec Frank-Walter Steinmeier, Wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Kaja Kallas, Komisarz europejski ds. demokracji, sprawiedliwości, praworządności i ochrony konsumentów Michael McGrath, Dyrektor Generalny Światowej Organizacji Własności Intelektualnej Daren Tang, Zastępca Sekretarza Generalnego Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego Tomas Lamanauskas, Współzałożyciel i Prezes Mistral Dr Arthur Mensch, Dyrektor Zarządzania Publicznego OECD Elsa Pilichowski, a także przedstawiciele NVIDIA, Google, Meta, Amazon Web Services, Microsoft itd.

Zdjęcie: Aron Urb, German president Frank-Walter Steinmeier opens the Tallinn Digital Summit 2025., Tallinn Digital Summit 2025: Estonia’s vision for an AI-secure future

Zdjęcie: Aron Urb, Kaja Kallas, the EU’s High Representative for Foreign Affairs and Security Policy and Vice-President of the European Commission, at the Tallinn Digital Summit 2025, Tallinn Digital Summit 2025: Estonia’s vision for an AI-secure future

Tegoroczna edycja koncentrowała się wokół hasła: „Wspólnie na rozdrożu: ku bezpiecznej i odpornej przyszłości sztucznej inteligencji” (Collectively at the Crossroads: Towards Secure and Resilient AI Futures). W Tallinnie spotkali się ministrowie, eksperci ds. polityki cyfrowej, przedstawiciele sektora technologicznego oraz środowiska akademickiego, aby dyskutować o tym, w jaki sposób rozwijać i wykorzystywać sztuczną inteligencję bez naruszania fundamentalnych zasad bezpieczeństwa, zaufania społecznego i inkluzywności.

Sztuczna inteligencja bardzo szybko przeszła drogę od eksperymentu technologicznego do jednego z kluczowych zagadnień współczesnego zarządzania państwem. Rządy na całym świecie dostrzegają, że dane, algorytmy i infrastruktura cyfrowa nie są już jedynie neutralnymi narzędziami, lecz stanowią fundament władzy, konkurencyjności i suwerenności.

Dla krajów położonych na obrzeżach Europy, takich jak Estonia, wyzwanie to ma zarówno wymiar egzystencjalny, jak i strategiczny. Ze względu na położenie na wschodniej flance NATO oraz doświadczenia związane z cyberatakami i kampaniami dezinformacyjnymi, Estonia postrzega odporność cyfrową jako jeden z podstawowych filarów obrony narodowej.

W ciągu ostatnich dwóch dekad Estonia zbudowała jedno z najbardziej zaawansowanych cyfrowo społeczeństw na świecie. Jest to kraj, w którym niemal wszystkie usługi publiczne są dostępne online, obywatele mogą głosować elektronicznie, a tożsamość cyfrowa jest chroniona przez zaufane systemy e-administracji. Jednak w miarę jak sztuczna inteligencja przekształca gospodarki i instytucje, nawet najbardziej zaawansowane cyfrowo państwa stają przed nowym dylematem: jak zachować nadzór człowieka i zaufanie społeczne w świecie coraz bardziej zarządzanym przez algorytmy. 

Tallinn Digital Summit 2025 postawił sobie za cel odpowiedź właśnie na to pytanie. W trakcie dwóch dni debat panelowych i wystąpień eksperckich uczestnicy analizowali, jak zachować równowagę między innowacyjnością a odpowiedzialnością oraz w jaki sposób zapewnić, aby systemy sztucznej inteligencji były przejrzyste, zrozumiane i zgodne z wartościami człowieka.

Otwierając wydarzenie, premier Estonii, Kristen Michal, przypomniał uczestnikom, że „sztuczna inteligencja jest zdolnością, a nie gadżetem”. Jego przekaz był jednoznaczny: technologia powinna wzmacniać możliwości ludzi, a nie ich definiować.

Trzy główne filary programu spotkania skupiały się na zagadnieniach: 

1. Zarządzanie i zaufanie

Pierwszy filar koncentrował się na kwestiach zarządzania oraz budowania zaufania do technologii cyfrowych. Dyskutowano o tym, jak tworzyć ramy instytucjonalne i regulacyjne, które zapewnią bezpieczeństwo, przejrzystość i równość dostępu do infrastruktury cyfrowej. 

Z perspektywy gości ze Stanów Zjednoczonych europejskie regulacje w zakresie technologii cyfrowych oraz AI stanowią barierę dla rozwoju innowacji w tym sektorze. EU zajmuje niesatysfakcjonująca pozycję w światowym wyścigu technologicznym. Wg wiceprezesa EMEA Public Policy w Meta Markusa Reinischa w EU toczy się wiele dyskusji o legislacji i standardach, ale jego zdaniem wprowadzanie kolejnych regulacji prawnych nie jest samo w sobie osiągnięciem, a standardy wdraża się najskuteczniej poprzez budowanie standardowych rozwiązań, nie zaś poprzez zakazywanie tego, co wykracza poza wizję standardu. Z kolei z wypowiedzi przedstawicieli EU wybrzmiała wyraźna troska o bezpieczeństwo technologii, budowanie rozwiązań skupionych na człowieku oraz przygotowanie klarownych ram prawnych dla dalszego rozwoju i implementacji nowych technologii. Jak wskazał Minister Spraw Zagranicznych Estonii, to obywatele muszą mieć kontrolę nad nowymi technologiami, a to, co jest nieakceptowalne offline, musi pozostać równie nieakceptowalne online. Również Wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Kaja Kallas wyraźnie podkreśliła, że potrzebujemy jasnych i wspólnych zasad w sieci, analogicznie do prawnej tkanki poza nią. Zdaniem Kai Kallas wypracowanie stosownych regulacji w tym obszarze jest osiągnięciem, ale ich implementacja jest zbyt niekonsekwentna, a stałym zagrożeniem pozostaje ryzyko manipulacji społeczeństw EU poprzez autorytarnych dostawców AI. W tym kontekście Współzałożyciel i Prezes Mistral Dr Arthur Mensch zaznaczył, że dla UE kluczowe jest dążenie do zagwarantowania różnorodności dostawców usług cyfrowych i AI, aby zapobiegać coraz bardziej subtelnym formom manipulacji użytkowników przez właścicieli tych systemów. Dr Mensch uważa, że bez wzmożonych inwestycji UE w nowe technologie Europa stanie się kolonią sztucznej inteligencji (AI colony).

2. Sztuczna inteligencja w edukacji i przyszłość rynku pracy

Drugi filar poświęcono wykorzystaniu sztucznej inteligencji w edukacji oraz przygotowaniu społeczeństw do zmian na rynku pracy. Szczególną uwagę poświęcono estońskiej inicjatywie AI Leap, której celem jest wspieranie rozwoju kompetencji cyfrowych i wykorzystania AI w procesie nauczania. Estońskie podejście zakłada traktowanie sztucznej inteligencji jako partnera w procesie uczenia się, wspierającego kreatywność i rozwój kompetencji, a nie zastępującego człowieka. W szkołach testowane są nowe narzędzia cyfrowe, a państwo inwestuje w szkolenia nauczycieli oraz opracowywanie standardów etycznego wykorzystania AI. Ambicją Estonii jest zapewnienie każdemu obywatelowi, niezależnie od wieku, możliwości świadomego i krytycznego korzystania z nowych technologii.

3. Bezpieczeństwo i suwerenność

Trzeci obszar dotyczył bezpieczeństwa i suwerenności cyfrowej. Uczestnicy analizowali geopolityczne znaczenie danych, cyberodporności oraz nowych form współpracy w obszarze obronności i bezpieczeństwa technologicznego.  Od czasu cyberataków na estońskie instytucje publiczne w 2007 r. Estonia konsekwentnie rozwija kompleksowy ekosystem cyberbezpieczeństwa, a w Tallinnie działa NATO Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence. Uczestnicy szczytu podkreślali, że sztuczna inteligencja będzie coraz silniej wpływać zarówno na działania obronne, jak i ofensywne w cyberprzestrzeni. Automatyzacja może stać się zarówno skuteczną tarczą ochronną, jak i nowym narzędziem zagrożeń. Kluczowym wyzwaniem pozostaje zatem utrzymanie stabilności i bezpieczeństwa w warunkach narastającej cyfrowej rywalizacji.

Odrębnym tematem forum była ochrona języka i tożsamości kulturowej. W miarę jak systemy sztucznej inteligencji stają się pośrednikami globalnej komunikacji, mniejsze języki mogą być zagrożone marginalizacją w środowisku cyfrowym. Dla Estonii zachowanie języka estońskiego w ekosystemie AI jest nie tylko kwestią dostępności usług cyfrowych, ale również elementem ochrony tożsamości narodowej. Lingwiści i specjaliści technologiczni przedstawili działania mające na celu trenowanie dużych modeli językowych w języku estońskim, tak aby mieszkańcy mogli korzystać z asystentów głosowych, chatbotów administracji publicznej i narzędzi tłumaczeniowych w swoim ojczystym języku.

Pomimo optymistycznego tonu wielu wystąpień, uczestnicy Tallinn Digital Summit 2025 przyznawali, że sama ambicja nie wystarczy do osiągnięcia sukcesu. Estonia mierzy się z tymi samymi wyzwaniami co inne państwa będące liderami transformacji cyfrowej: ograniczonymi zasobami, nierównomiernym wdrażaniem rozwiązań cyfrowych oraz rosnącą złożonością ochrony danych i infrastruktury informacyjnej. Niektórzy eksperci zwracali uwagę, że nadal istnieje wyraźna luka pomiędzy ambitną wizją cyfrowego państwa a codziennymi doświadczeniami obywateli, szczególnie w mniej zurbanizowanych i peryferyjnych regionach kraju.

Kwestie etyczne były obecne w wielu dyskusjach podczas szczytu. Uczestnicy podkreślali, że transparentność i zrozumiałość systemów sztucznej inteligencji nie są jedynie technicznymi wymaganiami, lecz warunkiem funkcjonowania demokratycznego państwa.

Jednym z głównych wniosków szczytu było stwierdzenie, że nawet najbardziej zaawansowane cyfrowo społeczeństwa wciąż poszukują właściwej równowagi pomiędzy:

• innowacyjnością,
• regulacjami i odpowiedzialnym zarządzaniem,
• bezpieczeństwem,
• zaufaniem społecznym.

Udział polskiej delegacji z ramienia Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w wydarzeniu był okazją do pozyskania i pogłębienia wiedzy związanej z rozwojem innowacji cyfrowych w Regionie Morza Bałtyckiego na potrzeby rzetelnej i efektywnej realizacji projektu PACINNO-3, jak również do wzmacniania i rozwijania sieci roboczych kontaktów z interesariuszami Regionu.

Podczas wydarzenia delegacja MNiSW prezentowała zaangażowanie Polski w rozwój innowacji cyfrowych oraz realizację wspólnych celów Strategii UE dla Regionu Morza Bałtyckiego. 

Zdjęcie: prywatne zasoby uczestników