Wykaz wydawnictw monografii naukowych (zwany dalej wykazem wydawnictw) jest jednym z ważniejszych instrumentów polityki naukowej państwa, gdyż wpływa na kształtowanie wzorców publikacyjnych w sposób zgodny z celami tej polityki obejmującymi w szczególności poprawę jakości prowadzonych badań i ich widoczności dla środowiska naukowego.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.) (zwana dalej ustawą); 
• Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie sporządzania wykazu wydawnictw monografii naukowych oraz wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych z dnia 30 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 630) (zwane dalej rozporządzeniem).

Zgodnie z brzmieniem art. 267 ust. 3 ww. ustawy minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki sporządza wykaz wydawnictw oraz udostępnia go w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej. Minister sporządza ww. wykaz na podstawie projektu wykazu przekazanego przez Komisję Ewaluacji Nauki (KEN), która stanowi gremium Ministra właściwe do przygotowania projektu wykazu, zgodnie z art. 274 ust. 1 pkt 2.

Funkcje wykazu

Wykaz wydawnictw jest istotnym elementem polityki naukowej państwa, przede wszystkim w zakresie:

• ewaluacji jakości działalności naukowej (art. 265 ust. 10 ww. ustawy);
• postępowań awansowych (m.in. art. 186 ust. 1 pkt 3 i art. 219 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy);
• członkostwa w organach państwowych (art. 233 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy).

Wykaz wydawnictw, jak wynika z przyjętej praktyki, stosowany jest m. in. na potrzeby innych procesów i postępowań, w tym

• rekrutacji na specjalizacje lekarskie;
• rekrutacji do grantów;
• przyznawania stypendiów i nagród;
• rozstrzygania konkursów.

Co zawiera wykaz wydawnictw i jak jest tworzony

KEN, po zasięgnięciu opinii komitetów naukowych, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2026 r. poz. 168) sporządza trzy listy wydawnictw:

1. Na pierwszej liście znajdą się wydawnictwa spełniające etyczne i naukowe standardy wydawnicze. Przy ich ocenie będzie brane pod uwagę, czy wydawnictwo stosuje zasady etyki publikacyjnej w celu przeciwdziałania nieuczciwym praktykom publikacyjnym, w szczególności zgodne z wytycznymi Komitetu do spraw Etyki Publikacyjnej (COPE – Committee on Publication Ethics), oraz ustaloną procedurę recenzji naukowej dla  monografii naukowych, w tym monografii naukowych pod redakcją naukową. 
2. Na drugiej liście znajdą się wydawnictwa spełniające ww. warunki dla wydawnictw z pierwszej grupy oraz publikujące recenzowane monografie naukowe wnoszące istotny wkład w rozwój krajowej nauki, prowadzące politykę wydawniczą przyczyniającą się do upowszechniania monografii naukowych w skali krajowej, a także stosujące jednolite standardy kwalifikowania monografii naukowych do publikacji, niezależnie od wniesienia opłaty za publikację i wysokości tej opłaty.
3. Na trzeciej liście znajdą się wydawnictwa spełniające ww. warunki dla wydawnictw z poprzednich grup, ale cechujące się dodatkowo rozpoznawalnością i prestiżem w międzynarodowym środowisku naukowym. KEN będzie dokonywała dodatkowej oceny wydawnictw zakwalifikowanych do pierwszej grupy, biorąc pod uwagę, czy wydawnictwo publikuje recenzowane monografie naukowe wnoszące najbardziej istotny wkład w rozwój krajowej nauki lub istotny wkład w rozwój światowej nauki, czy prowadzi politykę wydawniczą przyczyniającą się do upowszechniania monografii naukowych w skali światowej, a także czy zajmuje czołową pozycję w opinii środowiska naukowego, z uwzględnieniem pozycji zajmowanej w międzynarodowych zestawieniach klasyfikujących wydawnictwa,  oraz czy stosuje jednolite standardy kwalifikowania monografii naukowych do publikacji, nieuzależnione od wniesienia opłaty za publikację monografii i wysokości tej opłaty. 

Punktacja dla wydawnictw:

• 200 punktów otrzymają najbardziej prestiżowe wydawnictwa o zasięgu międzynarodowym,
• 140 punktów uzyskają wydawnictwa o istotnym znaczeniu krajowym, które nie spełniają jeszcze wszystkich kryteriów światowych, ale są kluczowe dla polskiej nauki,
• 80 punktów uzyskają pozostałe wydawnictwa spełniające standardy etyczne i naukowe.