Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw
1.0
18.08.2026 16:54 Magdalena Kucharska
Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP
{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD456","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Konieczność podjęcia prac legislacyjnych wynika z potrzeby wzmocnienia ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz wzmocnienia bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego, pieszych, rowerzystów oraz użytkowników hulajnóg, w tym także hulajnóg elektrycznych i innych urządzeń transportu osobistego (dalej jako „UTO”). \nPomimo sukcesywnego zaostrzania sankcji karnych, utrzymuje się znacząca liczba przypadków prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego oraz notorycznych przypadków łamania orzeczonych przez sąd zakazów prowadzenia pojazdów mechanicznych. \nKonieczne jest wprowadzenie odpowiednich regulacje, pozwalających realizować funkcję prawa karnego - prewencję generalną, która ma powstrzymywać obywateli przed popełnianiem przestępstw pokazując, poprzez zagrożenie karą oraz wymierzanie wyroków, że łamanie prawa wiąże się z realnymi i dotkliwymi konsekwencjami. \nDo wzmocnienia bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego niezbędne są zmiany lub wprowadzenie przepisów odnoszących się do:\n- stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych (zaostrzenie zasad),\n- wykonywania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów,\n- odpowiedzialności przedsiębiorcy za udostępnianie pojazdu mechanicznego bez uzyskania informacji o orzeczonym wobec klienta zakazie prowadzenia pojazdów,\n- terminu procesowego gromadzenia danych osobopoznawczych w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym,\n- odpowiedzialności za nieprawidłowy udział w ruchu przy wykorzystaniu rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych, urządzeń transportu osobistego (oraz pojazdów imitujących rowery (elektryczne), hulajnogi elektryczne i UTO.\n\nZaostrzenie zasad stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych\nKonieczne są zmiany w prawie karnym materialnym, ukierunkowane na wzmocnienie ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez zaostrzenie zasad stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych. Problem dotyczy szczególnie przypadków:\n- (ponownego) prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w tym w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów;\n- spowodowania katastrofy, niebezpieczeństwa katastrofy albo wypadku w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego.\nWykonywanie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów\nW obecnym stanie prawnym występuje kilka problemów związanych ze stosowaniem zakazu prowadzenia pojazdów, zarówno orzeczonego za przestępstwo, jak i orzeczonego za wykroczenie. Kluczową kwestią, w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, jest to, że w obecnym stanie prawnym biegną one równolegle, a nie po kolei. Zatem, gdy w podobnym czasie na sprawcę zostaną nałożone przykładowo 3 zakazy prowadzenia pojazdów, odpowiednio na okres roku, dwóch lat oraz trzech lat, to wykonany zostanie w praktyce tylko zakaz najsurowszy (czyli tylko ten trzyletni). Pozostałe zakazy zostaną pochłonięte, gdyż okres, na który zostały orzeczone, będzie biegł w trakcie wykonywania zakazu trzyletniego. Taki stan prawny jest trudny do pogodzenia ze skuteczną polityką zarówno karania, jak i odstraszania potencjalnych sprawców czynów zabronionych i zasługuje na zmianę. Ponadto, w obecnym stanie prawnym w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów obok już wcześniej orzeczonych zakazów prowadzenia pojazdów wobec tej samej osoby, brakuje regulacji odnośnie do ustalania ewentualnej innej kolejności wykonywania ww. zakazów niżby to wynikało z kolejności uprawomocnienia tych zakazów. Obecnie obowiązujące przepisy milczą również w przypadku biegu przedawnienia kilku sekwencyjnych zakazów prowadzenia pojazdów orzeczonych wobec jednej osoby. Taki stan prawny jest niepożądany pod kątem sędziowskiej zasady swobodnego uznania i wymaga zmiany.\nOdpowiedzialność przedsiębiorcy za udostępnianie pojazdu mechanicznego bez uzyskania informacji o orzeczonym wobec klienta zakazie prowadzenia pojazdów\nW obecnym stanie prawnym występuje problem polegający na tym, że przy wypożyczaniu pojazdu mechanicznego przez profesjonalnego przedsiębiorcę do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym nie istnieje formalny obowiązek przeprowadzania procedury weryfikującej to, czy potencjalny najemca jest objęty orzeczonym przez sąd zakazem prowadzenia pojazdów. Taki stan stanowi pole do nadużyć, może prowadzić do występowania zagrożeń w ruchu publicznym i wymaga zmiany.\nTermin procesowy na gromadzenie danych osobopoznawczych \nW obecnym stanie prawnym organ procesowy prowadzący postępowanie w sprawie o przestępstwa w ruchu lądowym określone w rozdziale XXI Kodeksu karnego, musi uzyskać informacje z centralnej ewidencji kierowców oraz z ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego prowadzonej przez Policję (dalej jako „dane osobopoznawcze”), dotyczące oskarżonego. Organ ten musi uzyskiwać dane osobopoznawcze na nowo, jeśli od ich poprzedniego uzyskania minęło 6 miesięcy. Natomiast aktualność danych powinna być jak najbardziej zbliżona do dnia orzekania w sprawie, czego sześciomiesięczny termin nie spełnia.\nNieprawidłowy udział w ruchu przy wykorzystaniu rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych, urządzeń transportu osobistego oraz pojazdów imitujących rowery (elektryczne), hulajnogi elektryczne i UTO\nW obecnym stanie prawnym występuje kilka problemów związanych z udziałem w ruchu przy wykorzystaniu rowerów, hulajnóg elektrycznych, UTO oraz pojazdów imitujących rowery, hulajnogi elektryczne i UTO. Należy wskazać m.in. na następujące kwestie:\n- osoby kierujące hulajnogami elektrycznymi, rowerami oraz UTO, zgodnie z odpowiednimi przepisami ustawy – Prawo o ruchu drogowym, mogą w niektórych sytuacjach poruszać się po chodniku przeznaczonym domyślnie dla pieszych, o ile zachowają prędkość zbliżoną do pieszego i będą ustępować mu pierwszeństwa. Jednakże obecnie dochodzi częstokroć do sytuacji, gdy ww. pojazdy jadąc po chodniku nie poruszają się z prędkością dostosowaną do prędkości poruszania się pieszego. Problem ten dotyczy szczególnie hulajnóg elektrycznych. Ponadto, często dochodzi również do sytuacji, gdy użytkownicy ww. pojazdów nie zachowują się odpowiednio na przejściach dla pieszych, a w szczególności nie ustępują pierwszeństwa lub wyprzedzają inny pojazd, który zatrzymał się przed przejściem dla pieszych w celu ustąpienia pierwszeństwa. Wskazane problemy stwarzają realne zagrożenie dla pieszych i powodują dyskomfort korzystania z chodnika i przejść dla pieszych;\n- osoby kierujące hulajnogami elektrycznymi, rowerami oraz UTO częstokroć poruszają się w sposób niebezpieczny dla innych użytkowników ruchu nie tylko na chodniku (gdzie mogą przebywać wyjątkowo), ale również na pozostałych elementach infrastruktury pieszo-rowerowej w postaci drogi dla rowerów, drogi dla pieszych i rowerów oraz pasa ruchu dla rowerów. Niebezpieczeństwo to wyraża się z jednej strony w jeździe z nadmierną prędkością. Problem ten dotyczy w przeważającej mierze hulajnóg elektrycznych, które nie stanowią własności podmiotów wypożyczających te pojazdy na czas, gdyż użytkownicy hulajnóg prywatnych częstokroć zdejmują z nich ustawową blokadę prędkości do 20 km/h. Dzięki temu użytkownicy ci mogą poruszać się po infrastrukturze pieszo-rowerowej z nadmierną prędkością, stwarzając w ten sposób realne zagrożenie dla bezpieczeństwa poprzez zaburzanie i utrudnianie ruchu innych pojazdów. Z drugiej strony niebezpieczne poruszanie się ww. pojazdów wyraża się w nielegalnej jeździe po określonych ciągach komunikacyjnych. Przykładowo, użytkownicy hulajnóg elektrycznych częstokroć jeżdżą po chodniku, podczas gdy obok istnieje droga rowerowa, co nie jest dozwolone. Ponadto dochodzi również do sytuacji, gdy użytkownicy hulajnóg elektrycznych jadą po drodze, na której istnieje limit prędkości przewyższający 30 km/h, co również nie jest dozwolone, gdyż wówczas powinni poruszać się po chodniku.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Projektowane zmiany w Kodeksie karnym przewidują m.in.:\n1) w art. 37a § 2 k.k. - wyłączenie możliwości stosowania art. 37a § 1 k.k. wobec wskazanych w nim sprawców, tj. również wobec sprawców przestępstwa określonego w art. 178a § 1, art. 178a § 4 oraz w art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. W praktyce oznacza to, że sąd co do zasady będzie orzekał karę pozbawienia wolności, a nie karę ograniczenia wolności lub grzywny zamiast niej.\n2) w art. 43 § 2 k.k. - w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych na określony czas w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będą biegły one po kolei (jeden po drugim), czyli sekwencyjnie, a nie jak dotychczas jednocześnie (zasada sekwencyjnego wykonywania orzeczonych zakazów, w tym przede wszystkim zakazu prowadzenia pojazdów, za przestępstwo lub wykroczenie w kolejności, w jakiej zakazy te się uprawomocniły). Przewidziano jednocześnie wprowadzenie regulacji, aby sąd miał możliwość oznaczania daty początkowej wykonywania kilku zakazów prowadzenia pojazdów po kolei oraz dających kompetencję sędziemu sądu, który jako ostatni orzekał zakaz, do zmiany kolejności ich wykonywania ze względu na cele orzeczonych środków. \n3) w art. 43 § 2a k.k. - w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności, sprawcy nie będzie biegł okres orzeczonego prawomocnie wobec niego i niewykonanego jeszcze zakazu prowadzenia pojazdów. Sprawca będzie więc odczuwał realną dolegliwość związaną z nałożonym środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdu, gdyż środek ten będzie wykonywany już po wykonaniu kar, a zatem dopiero po opuszczeniu jednostki penitencjarnej przez sprawcę.\n4) w art. 69 § 4 k.k. - wprowadzenie ograniczenia możliwości zawieszenia wykonania kary jedynie do szczególnie uzasadnionych przypadków w sytuacji:\n- popełnienia przestępstw (ponownego) prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w tym w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów oraz niestosowania się do orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Regulacja ta również wzmocni reakcję karną, zwiększy funkcję odstraszającą oraz podkreśli szczególne znaczenie ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym,\n- popełnienia przestępstw katastrofy, niebezpieczeństwa katastrofy albo wypadku, w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Nowa regulacja będzie stanowić odejście od kazuistycznego określania progów stężenia alkoholu i wprowadzi jednolite kryterium dla warunkowego zawieszania wykonania kary w przypadku popełnienia jednego z ww. przestępstw. Rozwiązanie to zapewni spójność systemową, czyli wyeliminuje różnicowanie sprawców w zależności od poziomu stężenia alkoholu, wzmocni funkcję prewencji ogólnej i szczególnej, a w konsekwencji zwiększy przewidywalność orzecznictwa.\nProjektowane rozwiązanie odchodzi od kazuistycznego określania progów stężenia alkoholu i wprowadza jednolite kryterium: samo popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1, art. 178a § 4 lub niezastosowanie się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 244 k.k. w tym zakresie) skutkuje możliwością warunkowego zawieszenia wykonania kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.\nCelem projektowanych zmian jest zatem ograniczenie możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawców wskazanych przestępstw tylko do „szczególnie uzasadnionych wypadków”, wyeliminowanie możliwości warunkowego umorzenia postępowania wobec tych sprawców, jak i wyłączenie możliwości zastosowania art. 37a § 1 k.k., a tym samym ograniczenie możliwości orzekania wobec nich kar wolnościowych zamiast kary pozbawienia wolności.\n\nProjektowane zmiany w Kodeksie wykroczeń przewidują m.in.:\n1) w art. 29 § 5 k.w. – zawieszenie biegu okresu orzeczonego zakazu w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności\n2) w art. 86a i 86b k.w.- zaostrzenie sankcji w przypadku popełnienia wykroczeń zawartych w przepisach art. 86a k.w. (penalizuje poruszanie się rowerem (elektrycznym), hulajnogą elektryczną, UTO lub przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch na drodze dla pieszych z prędkością, która nie jest zbliżona do prędkości pieszego lub bez ustępowania pieszemu pierwszeństwa) i art. 86b § 2 k.w. (penalizuje popełnienie wykroczeń zawartych w katalogu z art. 86b § 1 k.w. [1] wymierzonych w pieszych na przejściach dla pieszych). Projektowany nowy katalog sankcji będzie przewidywał w obydwu przepisach karę grzywny nie niższą niż 100 zł i nie będzie przewidywał kary nagany. Jako że domyślne „widełki” sankcji w przypadku grzywny w k.w. wynoszą od 20 do 5000 zł, powyższe zmiany stanowią zaostrzenie dolnej granicy zagrożenia ustawowego karą i wyeliminowanie możliwości nałożenia kary łagodniejszego rodzaju w postaci kary nagany. Powyższe rozwiązania przede wszystkim mają na celu maksymalizację bezpieczeństwa i minimalizację poczucia dyskomfortu pieszych w korzystaniu z chodnika oraz przejść dla pieszych.\nWyszczególnienie w art. 86b § 2 k.w. przykładowego katalogu tzw. innych pojazdów, to jest pojazdów innych niż mechaniczne (pierwotny katalog wykroczeń zawarty w art. 86b § 1 k.w. dotyczy pojazdów mechanicznych), w postaci rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych oraz UTO, co do tej pory nie zostało wprost wyrażone w dotychczasowym brzmieniu przepisu pozwoli na uniknięcie wątpliwości interpretacyjnych w jego stosowaniu. Dzięki tej zmianie będzie oczywiste, że w przypadku popełnienia jednego z wykroczeń zawartych w art. 86b § 1 k.w. do którego odsyła projektowany art. 86b § 2 k.w. przy wykorzystaniu roweru, hulajnogi elektrycznej lub UTO faktycznie dojdzie do popełnienia wykroczenia.\n3) dodanie art. 961 § 1 i 2 k.w. - możliwości ukarania karą grzywny osoby będącej przedsiębiorcą, która w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, udostępnia do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym pojazd mechaniczny osobie bez uzyskania informacji o orzeczonym przez sąd zakazie prowadzenia pojazdów. \nZmiany w ustawie - Kodeks postępowania karnego przewidują m.in.:\nW art. 213 § 1b k.p.k - zmiana terminu procesowego gromadzenia danych osobopoznawczych w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym. Projektowana zmiana. polega na rezygnacji z wymogu uzyskiwania danych osobopoznawczych ponownie, jeżeli od sporządzenia tych danych upłynął okres 6 miesięcy. Zmiana ta ma na celu usprawnienie gromadzenia danych osobopoznawczych w toku postępowania karnego w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym określone w rozdziale XXI k.k. \nZmiany w ustawie – Kodeks karny wykonawczy przewidują:\n1) w art. 15 § 4 i 5 k.k.w. – wstrzymanie biegu przedawnienia wykonania środka karnego, który będzie wykonywany jako kolejny w trakcie wykonywania pierwszego – konieczność zmiany wynika z wprowadzenia zasady sekwencyjnego wykonywania zakazów prowadzenia pojazdów w przepisach art. 43 k.k., art. 182 k.k.w. oraz art. 184 k.k.w. w połączeniu ze zmianami art. 29 k.w. \n2) w art. 182 § 3 - 6 – zmiany związane z wprowadzeniem wykonywania zakazów prowadzenia pojazdów za przestępstwo lub wykroczenie w kolejności, w jakiej zakazy te się uprawomocniły. Proponowane zmiany przepisów zakładają przy tym, że dniem rozpoczęcia wykonywania kolejnego zakazu będzie dzień następujący po dniu zakończenia wykonania poprzedniego zakazu. Proponuje się też odpowiednie stosowanie przepisu art. 80 § 5 zdanie pierwsze k.k.w., który zakłada wykonywanie kar pozbawienia wolności wobec tego samego sprawcy również w kolejności, w jakiej kary te się uprawomocniły. Perspektywa odbywania zakazów prowadzenia pojazdów przy faktycznym zsumowaniu okresów, na który zostały nałożone, będzie stanowić zwiększony wymiar odstraszania potencjalnych sprawców czynów zabronionych.\nDożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będzie wykonywany jednocześnie z orzeczonymi na określony czas zakazem prowadzenia pojazdów, zakazem prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (art. 182 § 4 k.k.w.). \nNatomiast Sąd, który jako ostatni orzekał na określony czas zakaz prowadzenia pojazdów, zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będzie mógł zmienić kolejność ich wykonywania ze względu na cel orzeczonych środków. Sąd bierze przy tym pod uwagę zakres zakazu prowadzenia pojazdów, tak aby zakazy o najszerszym zakresie były wykonywane w pierwszej kolejności. Na postanowienie sądu będzie przysługiwało zażalenie.\n--------------- \n[1] Tymi wykroczeniami są: nieustępowanie pierwszeństwa pieszemu wbrew obowiązkowi, niezatrzymanie pojazdu w celu umożliwienia przejścia przez jezdnię osobie niepełnosprawnej, używającej specjalnego znaku, lub osobie o widocznej ograniczonej sprawności ruchowej, wyprzedzanie pojazdu na przejściu dla pieszych, na którym ruch nie jest kierowany, lub bezpośrednio przed tym przejściem, omijanie pojazdu, który jechał w tym samym kierunku, lecz zatrzymał się w celu ustąpienia pierwszeństwa pieszemu, a także naruszanie zakazu jazdy wzdłuż po drodze dla pieszych lub przejściu dla pieszych.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Arkadiusz Myrcha Sekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"I kwartał 2027 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD456
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Konieczność podjęcia prac legislacyjnych wynika z potrzeby wzmocnienia ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz wzmocnienia bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego, pieszych, rowerzystów oraz użytkowników hulajnóg, w tym także hulajnóg elektrycznych i innych urządzeń transportu osobistego (dalej jako „UTO”). Pomimo sukcesywnego zaostrzania sankcji karnych, utrzymuje się znacząca liczba przypadków prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego oraz notorycznych przypadków łamania orzeczonych przez sąd zakazów prowadzenia pojazdów mechanicznych. Konieczne jest wprowadzenie odpowiednich regulacje, pozwalających realizować funkcję prawa karnego - prewencję generalną, która ma powstrzymywać obywateli przed popełnianiem przestępstw pokazując, poprzez zagrożenie karą oraz wymierzanie wyroków, że łamanie prawa wiąże się z realnymi i dotkliwymi konsekwencjami. Do wzmocnienia bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego niezbędne są zmiany lub wprowadzenie przepisów odnoszących się do: - stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych (zaostrzenie zasad), - wykonywania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, - odpowiedzialności przedsiębiorcy za udostępnianie pojazdu mechanicznego bez uzyskania informacji o orzeczonym wobec klienta zakazie prowadzenia pojazdów, - terminu procesowego gromadzenia danych osobopoznawczych w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym, - odpowiedzialności za nieprawidłowy udział w ruchu przy wykorzystaniu rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych, urządzeń transportu osobistego (oraz pojazdów imitujących rowery (elektryczne), hulajnogi elektryczne i UTO.
Zaostrzenie zasad stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych Konieczne są zmiany w prawie karnym materialnym, ukierunkowane na wzmocnienie ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez zaostrzenie zasad stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych. Problem dotyczy szczególnie przypadków: - (ponownego) prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w tym w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów; - spowodowania katastrofy, niebezpieczeństwa katastrofy albo wypadku w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Wykonywanie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów W obecnym stanie prawnym występuje kilka problemów związanych ze stosowaniem zakazu prowadzenia pojazdów, zarówno orzeczonego za przestępstwo, jak i orzeczonego za wykroczenie. Kluczową kwestią, w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, jest to, że w obecnym stanie prawnym biegną one równolegle, a nie po kolei. Zatem, gdy w podobnym czasie na sprawcę zostaną nałożone przykładowo 3 zakazy prowadzenia pojazdów, odpowiednio na okres roku, dwóch lat oraz trzech lat, to wykonany zostanie w praktyce tylko zakaz najsurowszy (czyli tylko ten trzyletni). Pozostałe zakazy zostaną pochłonięte, gdyż okres, na który zostały orzeczone, będzie biegł w trakcie wykonywania zakazu trzyletniego. Taki stan prawny jest trudny do pogodzenia ze skuteczną polityką zarówno karania, jak i odstraszania potencjalnych sprawców czynów zabronionych i zasługuje na zmianę. Ponadto, w obecnym stanie prawnym w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów obok już wcześniej orzeczonych zakazów prowadzenia pojazdów wobec tej samej osoby, brakuje regulacji odnośnie do ustalania ewentualnej innej kolejności wykonywania ww. zakazów niżby to wynikało z kolejności uprawomocnienia tych zakazów. Obecnie obowiązujące przepisy milczą również w przypadku biegu przedawnienia kilku sekwencyjnych zakazów prowadzenia pojazdów orzeczonych wobec jednej osoby. Taki stan prawny jest niepożądany pod kątem sędziowskiej zasady swobodnego uznania i wymaga zmiany. Odpowiedzialność przedsiębiorcy za udostępnianie pojazdu mechanicznego bez uzyskania informacji o orzeczonym wobec klienta zakazie prowadzenia pojazdów W obecnym stanie prawnym występuje problem polegający na tym, że przy wypożyczaniu pojazdu mechanicznego przez profesjonalnego przedsiębiorcę do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym nie istnieje formalny obowiązek przeprowadzania procedury weryfikującej to, czy potencjalny najemca jest objęty orzeczonym przez sąd zakazem prowadzenia pojazdów. Taki stan stanowi pole do nadużyć, może prowadzić do występowania zagrożeń w ruchu publicznym i wymaga zmiany. Termin procesowy na gromadzenie danych osobopoznawczych W obecnym stanie prawnym organ procesowy prowadzący postępowanie w sprawie o przestępstwa w ruchu lądowym określone w rozdziale XXI Kodeksu karnego, musi uzyskać informacje z centralnej ewidencji kierowców oraz z ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego prowadzonej przez Policję (dalej jako „dane osobopoznawcze”), dotyczące oskarżonego. Organ ten musi uzyskiwać dane osobopoznawcze na nowo, jeśli od ich poprzedniego uzyskania minęło 6 miesięcy. Natomiast aktualność danych powinna być jak najbardziej zbliżona do dnia orzekania w sprawie, czego sześciomiesięczny termin nie spełnia. Nieprawidłowy udział w ruchu przy wykorzystaniu rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych, urządzeń transportu osobistego oraz pojazdów imitujących rowery (elektryczne), hulajnogi elektryczne i UTO W obecnym stanie prawnym występuje kilka problemów związanych z udziałem w ruchu przy wykorzystaniu rowerów, hulajnóg elektrycznych, UTO oraz pojazdów imitujących rowery, hulajnogi elektryczne i UTO. Należy wskazać m.in. na następujące kwestie: - osoby kierujące hulajnogami elektrycznymi, rowerami oraz UTO, zgodnie z odpowiednimi przepisami ustawy – Prawo o ruchu drogowym, mogą w niektórych sytuacjach poruszać się po chodniku przeznaczonym domyślnie dla pieszych, o ile zachowają prędkość zbliżoną do pieszego i będą ustępować mu pierwszeństwa. Jednakże obecnie dochodzi częstokroć do sytuacji, gdy ww. pojazdy jadąc po chodniku nie poruszają się z prędkością dostosowaną do prędkości poruszania się pieszego. Problem ten dotyczy szczególnie hulajnóg elektrycznych. Ponadto, często dochodzi również do sytuacji, gdy użytkownicy ww. pojazdów nie zachowują się odpowiednio na przejściach dla pieszych, a w szczególności nie ustępują pierwszeństwa lub wyprzedzają inny pojazd, który zatrzymał się przed przejściem dla pieszych w celu ustąpienia pierwszeństwa. Wskazane problemy stwarzają realne zagrożenie dla pieszych i powodują dyskomfort korzystania z chodnika i przejść dla pieszych; - osoby kierujące hulajnogami elektrycznymi, rowerami oraz UTO częstokroć poruszają się w sposób niebezpieczny dla innych użytkowników ruchu nie tylko na chodniku (gdzie mogą przebywać wyjątkowo), ale również na pozostałych elementach infrastruktury pieszo-rowerowej w postaci drogi dla rowerów, drogi dla pieszych i rowerów oraz pasa ruchu dla rowerów. Niebezpieczeństwo to wyraża się z jednej strony w jeździe z nadmierną prędkością. Problem ten dotyczy w przeważającej mierze hulajnóg elektrycznych, które nie stanowią własności podmiotów wypożyczających te pojazdy na czas, gdyż użytkownicy hulajnóg prywatnych częstokroć zdejmują z nich ustawową blokadę prędkości do 20 km/h. Dzięki temu użytkownicy ci mogą poruszać się po infrastrukturze pieszo-rowerowej z nadmierną prędkością, stwarzając w ten sposób realne zagrożenie dla bezpieczeństwa poprzez zaburzanie i utrudnianie ruchu innych pojazdów. Z drugiej strony niebezpieczne poruszanie się ww. pojazdów wyraża się w nielegalnej jeździe po określonych ciągach komunikacyjnych. Przykładowo, użytkownicy hulajnóg elektrycznych częstokroć jeżdżą po chodniku, podczas gdy obok istnieje droga rowerowa, co nie jest dozwolone. Ponadto dochodzi również do sytuacji, gdy użytkownicy hulajnóg elektrycznych jadą po drodze, na której istnieje limit prędkości przewyższający 30 km/h, co również nie jest dozwolone, gdyż wówczas powinni poruszać się po chodniku.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Projektowane zmiany w Kodeksie karnym przewidują m.in.: 1) w art. 37a § 2 k.k. - wyłączenie możliwości stosowania art. 37a § 1 k.k. wobec wskazanych w nim sprawców, tj. również wobec sprawców przestępstwa określonego w art. 178a § 1, art. 178a § 4 oraz w art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. W praktyce oznacza to, że sąd co do zasady będzie orzekał karę pozbawienia wolności, a nie karę ograniczenia wolności lub grzywny zamiast niej. 2) w art. 43 § 2 k.k. - w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych na określony czas w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będą biegły one po kolei (jeden po drugim), czyli sekwencyjnie, a nie jak dotychczas jednocześnie (zasada sekwencyjnego wykonywania orzeczonych zakazów, w tym przede wszystkim zakazu prowadzenia pojazdów, za przestępstwo lub wykroczenie w kolejności, w jakiej zakazy te się uprawomocniły). Przewidziano jednocześnie wprowadzenie regulacji, aby sąd miał możliwość oznaczania daty początkowej wykonywania kilku zakazów prowadzenia pojazdów po kolei oraz dających kompetencję sędziemu sądu, który jako ostatni orzekał zakaz, do zmiany kolejności ich wykonywania ze względu na cele orzeczonych środków. 3) w art. 43 § 2a k.k. - w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności, sprawcy nie będzie biegł okres orzeczonego prawomocnie wobec niego i niewykonanego jeszcze zakazu prowadzenia pojazdów. Sprawca będzie więc odczuwał realną dolegliwość związaną z nałożonym środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdu, gdyż środek ten będzie wykonywany już po wykonaniu kar, a zatem dopiero po opuszczeniu jednostki penitencjarnej przez sprawcę. 4) w art. 69 § 4 k.k. - wprowadzenie ograniczenia możliwości zawieszenia wykonania kary jedynie do szczególnie uzasadnionych przypadków w sytuacji: - popełnienia przestępstw (ponownego) prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w tym w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów oraz niestosowania się do orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Regulacja ta również wzmocni reakcję karną, zwiększy funkcję odstraszającą oraz podkreśli szczególne znaczenie ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym, - popełnienia przestępstw katastrofy, niebezpieczeństwa katastrofy albo wypadku, w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Nowa regulacja będzie stanowić odejście od kazuistycznego określania progów stężenia alkoholu i wprowadzi jednolite kryterium dla warunkowego zawieszania wykonania kary w przypadku popełnienia jednego z ww. przestępstw. Rozwiązanie to zapewni spójność systemową, czyli wyeliminuje różnicowanie sprawców w zależności od poziomu stężenia alkoholu, wzmocni funkcję prewencji ogólnej i szczególnej, a w konsekwencji zwiększy przewidywalność orzecznictwa. Projektowane rozwiązanie odchodzi od kazuistycznego określania progów stężenia alkoholu i wprowadza jednolite kryterium: samo popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1, art. 178a § 4 lub niezastosowanie się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 244 k.k. w tym zakresie) skutkuje możliwością warunkowego zawieszenia wykonania kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Celem projektowanych zmian jest zatem ograniczenie możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawców wskazanych przestępstw tylko do „szczególnie uzasadnionych wypadków”, wyeliminowanie możliwości warunkowego umorzenia postępowania wobec tych sprawców, jak i wyłączenie możliwości zastosowania art. 37a § 1 k.k., a tym samym ograniczenie możliwości orzekania wobec nich kar wolnościowych zamiast kary pozbawienia wolności.
Projektowane zmiany w Kodeksie wykroczeń przewidują m.in.: 1) w art. 29 § 5 k.w. – zawieszenie biegu okresu orzeczonego zakazu w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności 2) w art. 86a i 86b k.w.- zaostrzenie sankcji w przypadku popełnienia wykroczeń zawartych w przepisach art. 86a k.w. (penalizuje poruszanie się rowerem (elektrycznym), hulajnogą elektryczną, UTO lub przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch na drodze dla pieszych z prędkością, która nie jest zbliżona do prędkości pieszego lub bez ustępowania pieszemu pierwszeństwa) i art. 86b § 2 k.w. (penalizuje popełnienie wykroczeń zawartych w katalogu z art. 86b § 1 k.w. [1] wymierzonych w pieszych na przejściach dla pieszych). Projektowany nowy katalog sankcji będzie przewidywał w obydwu przepisach karę grzywny nie niższą niż 100 zł i nie będzie przewidywał kary nagany. Jako że domyślne „widełki” sankcji w przypadku grzywny w k.w. wynoszą od 20 do 5000 zł, powyższe zmiany stanowią zaostrzenie dolnej granicy zagrożenia ustawowego karą i wyeliminowanie możliwości nałożenia kary łagodniejszego rodzaju w postaci kary nagany. Powyższe rozwiązania przede wszystkim mają na celu maksymalizację bezpieczeństwa i minimalizację poczucia dyskomfortu pieszych w korzystaniu z chodnika oraz przejść dla pieszych. Wyszczególnienie w art. 86b § 2 k.w. przykładowego katalogu tzw. innych pojazdów, to jest pojazdów innych niż mechaniczne (pierwotny katalog wykroczeń zawarty w art. 86b § 1 k.w. dotyczy pojazdów mechanicznych), w postaci rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych oraz UTO, co do tej pory nie zostało wprost wyrażone w dotychczasowym brzmieniu przepisu pozwoli na uniknięcie wątpliwości interpretacyjnych w jego stosowaniu. Dzięki tej zmianie będzie oczywiste, że w przypadku popełnienia jednego z wykroczeń zawartych w art. 86b § 1 k.w. do którego odsyła projektowany art. 86b § 2 k.w. przy wykorzystaniu roweru, hulajnogi elektrycznej lub UTO faktycznie dojdzie do popełnienia wykroczenia. 3) dodanie art. 961 § 1 i 2 k.w. - możliwości ukarania karą grzywny osoby będącej przedsiębiorcą, która w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, udostępnia do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym pojazd mechaniczny osobie bez uzyskania informacji o orzeczonym przez sąd zakazie prowadzenia pojazdów. Zmiany w ustawie - Kodeks postępowania karnego przewidują m.in.: W art. 213 § 1b k.p.k - zmiana terminu procesowego gromadzenia danych osobopoznawczych w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym. Projektowana zmiana. polega na rezygnacji z wymogu uzyskiwania danych osobopoznawczych ponownie, jeżeli od sporządzenia tych danych upłynął okres 6 miesięcy. Zmiana ta ma na celu usprawnienie gromadzenia danych osobopoznawczych w toku postępowania karnego w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym określone w rozdziale XXI k.k. Zmiany w ustawie – Kodeks karny wykonawczy przewidują: 1) w art. 15 § 4 i 5 k.k.w. – wstrzymanie biegu przedawnienia wykonania środka karnego, który będzie wykonywany jako kolejny w trakcie wykonywania pierwszego – konieczność zmiany wynika z wprowadzenia zasady sekwencyjnego wykonywania zakazów prowadzenia pojazdów w przepisach art. 43 k.k., art. 182 k.k.w. oraz art. 184 k.k.w. w połączeniu ze zmianami art. 29 k.w. 2) w art. 182 § 3 - 6 – zmiany związane z wprowadzeniem wykonywania zakazów prowadzenia pojazdów za przestępstwo lub wykroczenie w kolejności, w jakiej zakazy te się uprawomocniły. Proponowane zmiany przepisów zakładają przy tym, że dniem rozpoczęcia wykonywania kolejnego zakazu będzie dzień następujący po dniu zakończenia wykonania poprzedniego zakazu. Proponuje się też odpowiednie stosowanie przepisu art. 80 § 5 zdanie pierwsze k.k.w., który zakłada wykonywanie kar pozbawienia wolności wobec tego samego sprawcy również w kolejności, w jakiej kary te się uprawomocniły. Perspektywa odbywania zakazów prowadzenia pojazdów przy faktycznym zsumowaniu okresów, na który zostały nałożone, będzie stanowić zwiększony wymiar odstraszania potencjalnych sprawców czynów zabronionych. Dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będzie wykonywany jednocześnie z orzeczonymi na określony czas zakazem prowadzenia pojazdów, zakazem prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (art. 182 § 4 k.k.w.). Natomiast Sąd, który jako ostatni orzekał na określony czas zakaz prowadzenia pojazdów, zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będzie mógł zmienić kolejność ich wykonywania ze względu na cel orzeczonych środków. Sąd bierze przy tym pod uwagę zakres zakazu prowadzenia pojazdów, tak aby zakazy o najszerszym zakresie były wykonywane w pierwszej kolejności. Na postanowienie sądu będzie przysługiwało zażalenie. --------------- [1] Tymi wykroczeniami są: nieustępowanie pierwszeństwa pieszemu wbrew obowiązkowi, niezatrzymanie pojazdu w celu umożliwienia przejścia przez jezdnię osobie niepełnosprawnej, używającej specjalnego znaku, lub osobie o widocznej ograniczonej sprawności ruchowej, wyprzedzanie pojazdu na przejściu dla pieszych, na którym ruch nie jest kierowany, lub bezpośrednio przed tym przejściem, omijanie pojazdu, który jechał w tym samym kierunku, lecz zatrzymał się w celu ustąpienia pierwszeństwa pieszemu, a także naruszanie zakazu jazdy wzdłuż po drodze dla pieszych lub przejściu dla pieszych.