Sankcje międzynarodowe, inaczej zwane środkami ograniczającymi, są jednym z instrumentów oddziaływania wobec podmiotów, których działalność stanowi naruszenie zasad i norm prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa praw człowieka i stanowi  zagrożenie dla światowego lub regionalnego pokoju i bezpieczeństwa. Sankcje mogą być skierowane przeciwko rządom państw trzecich, podmiotom niepaństwowym, a także jednostkom lub grupom (np. terrorystycznym). W systemie ONZ organem uprawnionym do wprowadzania sankcji jest Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych. Według przepisów Rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, w razie stwierdzenia przez Radę Bezpieczeństwa zagrożenia pokoju, naruszenia pokoju lub aktu agresji, może ona uchwalać rezolucje lub podejmować decyzje o przyjęciu środków nie pociągających za sobą użycia siły zbrojnej (w tym sankcji).

Unia Europejska wprowadza środki ograniczające (sankcje) wobec państw, organizacji, osób prawnych lub osób fizycznych w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB). Podstawą prawną do nakładania sankcji przez UE jest art. 29 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 215 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Sankcje UE wprowadzane są w drodze decyzji i rozporządzeń Rady UE. Unia Europejska implementuje sankcje nałożone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Ponadto, UE może nakładać własne, autonomiczne środki ograniczające. Sankcje UE nie są wprowadzane ustawą krajową lub innym krajowym aktem prawnym, ale są stosowane bezpośrednio na podstawie rozporządzeń UE.

Najbardziej znane i najobszerniejsze są reżimy prawne związane ze stosowaniem sankcji wobec Rosji, Iranu, Koreańskiej Republiki Ludowo Demokratycznej czy Syrii.

Aby sprawdzić czy dane państwo i funkcjonujące w nim podmioty gospodarcze lub jego obywatele są objęte środkami ograniczającymi, warto skorzystać z EU Sanctions Map.

Sankcje obejmują najczęściej zamrożenie określonych aktywów finansowych, zakaz prowadzenia handlu, eksportu lub importu określonych towarów, zakaz świadczenia usług, a także zakazy związane z możliwością wjazdu na terytorium Unii Europejskiej.

Należy pamiętać, że pomimo obowiązujących sankcji, większość unijnych rozporządzeń zawiera także odstępstwa od wprowadzonych zakazów – niezbędne jest precyzyjne określenie wykonywanej działalności oraz zweryfikowanie aktualnie brzmiących tekstów rozporządzeń UE w bazie aktów prawa UE. Takich odstępstw co do zasady udzielają organy krajowe (poniżej obszerniejsze wyjaśnienie). 

Dwoma przydatnymi narzędziami do sprawdzenia, czy dany podmiot jest objęty sankcjami finansowymi lub zakazem wjazdu, a także czy dany towar jest objęty zakazem eksportu lub importu, są EU Sanctions Tracker oraz TARIC database.

1. EU Sanctions Tracker

To narzędzie umożliwiające monitorowanie sankcji nakładanych przez Unię Europejską, w tym przede wszystkim sankcji związanych z zamrożeniem aktywów oraz zakazów wjazdu dla wskazanych osób i organizacji. Ułatwia ono szybkie sprawdzenie, kto aktualnie znajduje się na listach sankcyjnych oraz jakie ograniczenia są wobec danego podmiotu stosowane. Baza aktualizowana jest na bieżąco. Obecnie – stan na 22.04.2026 r. – w ramach tego systemu w 33 reżimach sankcyjnych można zweryfikować 5778 podmiotów (osób fizycznych lub prawnych) objętych sankcjami UE.

2. TARIC database

TARIC database to narzędzie przygotowane przez Komisję Europejską, na podstawie którego można sprawdzić, czy dany towar (zgodnie z jego kodem celnym) podlega określonym zakazom w związku z importem lub eksportem tego towaru do określonego państwa. TARIC może być szczególnie przydatny dla przedsiębiorców, którzy handlują określonymi towarami z podmiotami mającymi siedzibę poza Unią Europejską.

Należy pamiętać, że przygotowane narzędzia są jedynie ułatwieniem – decyzje co do poszczególnych towarów czy orzeczenia w postępowaniach w sprawie określonych nakazów podejmowane są w oparciu o konkretny stan faktyczny, a informacja z portalu nie stanowi wiążącego źródła prawa. 

Jeżeli jako przedsiębiorca masz wątpliwości związane ze stosowaniem i przestrzeganiem sankcji, istnieją dedykowane portale oraz numery telefonów do zespołów zajmujących się na co dzień problematyką sankcji UE:

EU helpdesk – dedykowany zespół do wsparcia i odpowiedzi na pytania przedsiębiorców związane z problematyką sankcji (w języku angielskim): lub na numer telefonu Europe Direct: 00 800 67 89 10 11

W przypadku wykrycia nieprawidłowości w przestrzeganiu sankcji możliwe jest skorzystanie z formularza na stronie Komisji Europejskiej.

Więcej informacji nt. sankcji przyjmowanych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ znajduje się na stronie:

United Nations sanctions
Consolidated list of sanctions

Więcej informacji nt. sankcji UE oraz ich implementacji znajduje się na stronie:

European Union sanctions (EEAS)
European Union Sanctions (COM)

• Najczęściej zadawane pytania (FAQs)
• Niewiążące wytyczne Komisji Europejskiej (Guidance on the implementation of EU sanctions)
• Platforma KE umożliwiająca anonimowe zgłaszanie naruszenia sankcji (Wisthleblower Tool)

Wdrażanie sankcji w Polsce

Przyjmowanie sankcji na forum organizacji międzynarodowych, których członkiem jest Rzeczpospolita Polska, a także ich wdrażanie do polskiego prawa krajowego jest koordynowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Poprzez udział w pracach odpowiednich grup roboczych Rady UE, MSZ odpowiada za inicjowanie zastosowania środków ograniczających wobec konkretnych podmiotów, koordynację przeglądu obowiązujących środków ograniczających i jest zaangażowany w kształtowanie polityki sankcyjnej UE, także w wymiarze legislacyjnym. W zakresie implementacji sankcji MSZ współpracuje z Komitetami ds. Sankcji ONZ, z Panelami Ekspertów ONZ, Dyrekcją Generalną ds. Stabilności Finansowej, Usług Finansowych i Unii Rynków Kapitałowych (DG FISMA). Specyfika działań Ministerstwa Spraw Zagranicznych w obu obszarach koncentruje się na wymiarze międzynarodowym i mieści się w zakresie określonym w art. 32 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1893).

Ministerstwo Spraw Zagranicznych
al. J. Ch. Szucha 23, 00-580 Warszawa
Tel.: +48 22 523 90 00
E-mail: kancelaria@msz.gov.pl

Za monitorowanie przestrzegania, a także zadania związana z odstępstwami od poszczególnych sankcji, odpowiadają organy krajowe.

Działania w celu realizacji poszczególnych rodzajów sankcji międzynarodowych są podejmowane przez organy właściwe ze względu na kwestię, której dotyczą poszczególne środki ograniczające. Z uwagi na stopień szczegółowości współczesnych reżimów sankcyjnych zdarza się, że jeden rodzaj sankcji znajduje się w kompetencji więcej niż jednego organu.

Ogólny podział kompetencji w zakresie implementacji do prawa krajowego międzynarodowych środków ograniczających przedstawia się następująco:

1. Sankcje finansowe (m.in. zamrożone aktywa pieniężne, odstępstwa od stosowania sankcji związanych z zajęciem środków finansowych)
    

Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Ministerstwo Finansów - Krajowa Administracja Skarbowa
ul. Świętokrzyska 12
00-916 Warszawa
elektroniczna skrzynka podawcza Ministerstwa Finansów ePUAP: /bx1qpt265q/SkrytkaESP
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl

Generalny Inspektor Informacji Finansowej (aspekty przeciwdziałania terroryzmowi)
Ministerstwo Finansów
ul. Świętokrzyska 12
00-916 Warszawa
tel.: (0-22) 694-30-60
fax: (0-22) 694-54-50
e-mail: sekretariat.IF@mf.gov.pl
Sankcje międzynarodowe - GIIF
 

2. Sankcje gospodarcze (m.in. zakaz wywozu i przywozu określonych towarów, zakaz obrotu określonymi towarami)

Minister Rozwoju i Technologii
Pl. Trzech Krzyży 3/5
00-507 Warszawa
e-mail: kancelaria@mrit.gov.pl
Adres do doręczeń elektronicznych: AE:PL-68477-29007-EFSHR-25
Adres skrytki na ePUAP: /MRPiT/SkrytkaESP
Telefon ogólny: +48 222 500 123
Centrum Pomocy Przedsiębiorcy dostępne całodobowo na biznes.gov.pl    
Infolinia: 801 055 088, w dni robocze w godz. 7.00-17.00
Specjalna infolinia MRiT dla firm działających na rynkach wschodnich: +48 22 703 43 53, w dni robocze w godz. 8.00-17.00
 

3. Sankcje dotyczące ruchu osobowego (zakaz wjazdu i pobytu na terytorium UE)

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
ul. Stefana Batorego 5, 02-591 Warszawa
tel.: +48 222 500 112
e-mail: kontakt@mswia.gov.pl
fax: 47 721 39 88
ePUAP: /MSWIA/domyslna oraz /MSWIA/SkrytkaESP
e-Doręczenia: AE:PL-56316-74543-JDVGW-18

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
ul. Taborowa 33,
02-699 Warszawa
tel. +48 47 721 75 75
Elektroniczna skrzynka podawcza: /UDSC/SkrytkaESP

Szczegółowy podział kompetencji pomiędzy poszczególnymi organami w zakresie najobszerniejszego reżimu sankcyjnego UE związanego z rosyjską agresją na Ukrainę znajduje się w załączonych poniżej plikach.

Sankcje krajowe

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że w Polsce funkcjonuje także krajowa lista sankcyjna, prowadzona przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych

Krajowa lista sankcyjna prowadzona jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

Pełna i aktualna lista podmiotów objętych sankcjami krajowymi znajduje się na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

W przypadku ewentualnych pytań lub wątpliwości sugerujemy bezpośredni kontakt z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji na wskazany powyżej numer telefonu, skrzynkę mailową, adres do doręczeń elektronicznych lub ePUAP.