Rozpoczynający się 1 października nowy rok akademicki będzie okresem zwiększonego napływu maturzystów do uczelni, ale prawdziwa kumulacja nastąpi za rok, gdy do matury przystąpi ponad 380 tys. osób. To wyzwanie organizacyjne dla szkół wyższych, ale także szansa na ich dalszy rozwój. Jednocześnie nie należy zapominać o zbliżającym się niżu demograficznym, który w kolejnych latach ponownie będzie stanowił test dla możliwości adaptacyjnych szkolnictwa wyższego. Przewagę na rynku edukacyjnym zyskają te uczelnie, które będą w stanie sprostać bieżącym zmianom liczby kandydatów na studia, przy jednoczesnym zagwarantowaniu wysokiej jakości kształcenia i realizacji zapotrzebowania otoczenia społeczno-gospodarczego na absolwentów danych kierunków studiów. 

Bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo

Przed środowiskiem akademickim stoją dziś także wyzwania związane z bezpieczeństwem. Trwająca za naszą wschodnią granicą wojna przypomina, jak ważne są odporność instytucji publicznych, rozwój nowych technologii i kształcenie specjalistów dla sektorów strategicznych. Nikt nad Wisłą nie wyobraża sobie obrazków, które niedawno można było zobaczyć w Kijowie, gdy płonęła tamtejsza Narodowa Akademia Nauk. Wspólną odpowiedzialnością jest dziś zbudowanie takiej odporności i jak najszerszego systemu zabezpieczeń, które uchronią polską naukę i gospodarkę przed zagrożeniem ze wschodu. 

Coraz większą rolę odgrywa także cyberbezpieczeństwo. Uczelnie i instytuty muszą przygotować się do wdrożenia przepisów wynikających z nowelizacji ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa. Dlatego zwiększono nakłady na bezpieczeństwo cyfrowe, a ze środków KPO realizowana jest m.in. pożyczka na cyfryzację. Według danych BGK podpisano już 53 umowy o wartości ponad 2,9 mld zł, a 13 proc. wniosków złożyły uczelnie. Na zlecenie ministra zrealizowano także raport „Architektura i organizacja krajowego systemu cyberbezpieczeństwa w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki w świetle ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa jako implementacji dyrektywy NIS2”.

Elektroniczne dyplomy od 2027 roku

Ważnym krokiem jest również cyfryzacja – w tym przypadku odejście od tradycyjnych dyplomów. Od 1 stycznia 2027 r. uczelnie będą zobowiązane do wystawiania dyplomów ukończenia studiów oraz dyplomów doktorskich i habilitacyjnych w postaci elektronicznej. E-Dyplomy będą rejestrowane w bezpiecznym państwowym repozytorium, co pozwoli na skuteczną i szybką weryfikację wykształcenia absolwenta oraz ograniczy proceder fałszowania takich dokumentów. E-Dyplomy dostępne będą przez portal dyplomy.nauka.gov.pl oraz w aplikacji mObywatel. Zrealizowany projekt o wartości ponad 33 mln zł, z czego ponad 30 mln zł w ramach dofinansowania z KPO, jest przykładem skutecznej współpracy administracji i środowiska akademickiego.

Uczelnia otwarta i bezpieczna

Nowoczesna uczelnia musi jednak nie tylko dbać o bezpieczeństwo, ale także sama być bezpieczna. Dlatego realizowane są  m.in. programy „Uczelnia Otwarta” i „Bezpieczna Uczelnia”, które odpowiadają na najważniejsze wyzwania współczesnego szkolnictwa wyższego. „Uczelnia Otwarta” to inicjatywa realizowana przez Parlament Studentów RP przy wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, której celem jest promowanie uczelni tworzących dostępne, inkluzywne i przyjazne środowisko akademickie. W pierwszej edycji projektu udział wzięło 59 uczelni, a ranking ma być realizowany cyklicznie. „Bezpieczna uczelnia” to z kolei projekt skoncentrowany na przeciwdziałaniu mobbingowi, dyskryminacji i innym niepożądanym zjawiskom w środowisku akademickim. W jego ramach przeprowadzono badania, audyty i analizy rozwiązań stosowanych na uczelniach, opracowano katalog dobrych praktyk oraz rekomendacje dla szkół wyższych. W przedsięwzięcie zaangażowało się ponad 80 uczelni, a projekt został dofinansowany przez MNiSW kwotą 970 tys. zł.

Wyższe standardy i lepsze warunki studiowania

Równolegle do analiz warunków studiowania, stale dokonywane są inwestycje w ich poprawę. W roku akademickim 2026/2027 próg dochodowy uprawniający do otrzymania stypendium socjalnego wzrośnie do blisko 2100 zł na członka rodziny, wobec 1900 zł przed rokiem. Rozwijana jest także baza mieszkaniowa – powstaje lub modernizowanych jest obecnie prawie 2,5 tys. miejsc w akademikach. Od początku 2026 r. uczelnie mogą korzystać z Funduszu Dopłat BGK. W samym 2026 r. zapewniono finansowanie w łącznej wysokości 412,9 mln zł. Udało się również wprowadzić nowe rozwiązania dla doktorantów, którzy po przerwaniu kształcenia z przyczyn zdrowotnych lub losowych nie mogli ubiegać się o zapomogi.

Nadchodzący rok akademicki to także czas wytężonej pracy w zakresie zmian standardów kształcenia. Dotyczy to studiów przygotowujących do wykonywania zawodów o szczególnym znaczeniu społecznym, gdzie duży nacisk jest położony na jakość kształcenia praktycznego, nowoczesną infrastrukturę i kompetencje odpowiadające wyzwaniom współczesnego świata. W 2025 i 2026 r. wprowadzono nowelizację standardów przygotowującego do wykonywania zawodów lekarza, lekarza dentysty, położnej, farmaceuty, ratownika medycznego na studiach pierwszego stopnia oraz fizjoterapeuty. Zmiany obejmują m.in. większe doprecyzowanie wymiaru zajęć praktycznych oraz prowadzonych w warunkach symulowanych, wymogi dotyczące infrastruktury dydaktycznej, kadry prowadzącej zajęcia oraz organizacji kształcenia. Ponadto w MNiSW są prowadzone intensywne prace nad standardem kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu psychologa, jak też nowelizacją standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodów medycznych, lekarza weterynarii i architekta. 

Synergia z biznesem i walka z dezinformacją

Jednym z priorytetów jest także skuteczniejsze wykorzystanie potencjału polskiej nauki. Służy temu wart blisko 300 mln zł projekt „Science4Business – Nauka dla biznesu”, którego celem jest wzmocnienie transferu wiedzy i technologii ze świata nauki do gospodarki. Niedawno uruchomiono także Naukowy Think Tank PAP – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest jego partnerem instytucjonalnym – którego zadaniem jest lepsze łączenie świata nauki z mediami i społeczeństwem, a także skuteczna walka z falą dezinformacji.

W realizacji tych ambitnych celów pomoże zwiększony budżet MNiSW. W 2027 r. limit wydatków w dyspozycji ministerstwa przekroczy 38,4 mld zł, czyli będzie wyższy przynajmniej o 2,7 mld zł niż rok wcześniej. Środki te znajdą przeznaczenie m.in. w zwiększeniu finansowania grantów NCN o 400 mln zł, rozwoju sztucznej inteligencji, wzmocnieniu cyberbezpieczeństwa oraz dalszych inwestycjach w potencjał dydaktyczny i badawczy polskich uczelni.