Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027-2036

Informacje o publikacji dokumentu

Pierwsza publikacja:: 29.09.2026 13:27 Monika Majewska
Wytwarzający/ Odpowiadający:: Minister Zdrowia

Tytuł	Wersja	Dane zmiany / publikacji
Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027-2036	1.0	29.09.2026 13:27 Monika Majewska

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"RD339","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"RD{#RD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty rozporządzeń","value":"Projekty rozporządzeń"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Narodowy Program Zdrowia, zwany dalej ,,NPZ”, jest ustanawiany rozporządzeniem Rady Ministrów, wydawanym na podstawie art. 9 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, zwanej dalej „ustawą”. NPZ jest dokumentem mającym na celu realizację polityki zdrowia publicznego, opartym na współdziałaniu organów administracji rządowej, jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy NPZ sporządza się na okres nie krótszy niż 5 lat. Z uwagi na okoliczność, że obecny NPZ obowiązuje do końca 2026 r., niezbędne jest ustanowienie nowego NPZ. Biorąc pod uwagę długofalową specyfikę zdrowia publicznego oraz konieczność konsekwentnych i niezakłócanych działań, planuje się ustanowienie NPZ na okres 10 lat, od 2027 r. do 2036 r.\n\nCele projektu\nCelem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027–2036, jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu. \nRealizacji celu strategicznego służą cele operacyjne oraz odpowiadające im cele szczegółowe:\nCele operacyjne i szczegółowe obejmują:\n1. Zdrowe wybory – wzmacnianie i tworzenie warunków sprzyjających podejmowaniu prozdrowotnych wyborów przez jednostki i społeczności\n1.1. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z używania tytoniu i wyrobów nikotynowych\n1.2. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z konsumpcji alkoholu\n1.3. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających ze stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych (NSP)\n1.4. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z zachowań uzależniających (hazard, uzależnienie od nowych technologii i inne)\n1.5. Zmniejszenie rozpowszechnienia zjawiska uzależnień przez działania uniwersalne, selektywne i wskazujące\n1.6. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z nieprawidłowego stanu odżywienia i sposobu żywienia\n1.7. Zwiększenie poziomu aktywności fizycznej społeczeństwa oraz zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z niedostatecznego poziomu aktywności ruchowej\n1.8. Przeciwdziałanie zakażeniom przenoszonym drogą płciową (STI)\n2. Zdrowe środowiska – kształtowanie warunków zamieszkania, nauki i pracy sprzyjających zdrowiu jednostek i społeczności\n2.1. Zmniejszenie wpływu czynników środowiskowych na zdrowie\n2.2. Zapobieganie wzrostowi obciążeń zdrowotnych wynikających z ekspozycji na ekstremalne temperatury i skutki zmian klimatu\n2.3. Zmniejszenie rozpowszechnienia chorób zawodowych i związanych z pracą\n2.4. Przeciwdziałanie lekooporności drobnoustrojów w środowisku, placówkach systemu ochrony zdrowia oraz sektorze rolno-spożywczym\n3. Zdrowie psychiczne – tworzenie warunków sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia psychicznego na każdym etapie życia\n3.1. Poprawa stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa przez działania promocyjne i profilaktyczne\n3.2. Zmniejszenie liczby samobójstw i prób samobójczych\n3.3. Ograniczenie zjawiska nadmiernego lub nieprawidłowe korzystania z technologii cyfrowych\n3.4. Poprawa stanu zdrowia psychicznego seniorów oraz wsparcie dla ich opiekunów\n4. Zadania wspierające – wzmocnienie systemowych podstaw realizacji polityki zdrowia publicznego\n4.1. Podniesienie poziomu świadomości i kompetencji zdrowotnych społeczeństwa\n4.2. Wzmocnienie systemowych podstaw zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych\n4.3. Dostosowanie działań zdrowia publicznego do zmian demograficznych\n4.4. Zapewnienie podstaw naukowych dla działań zdrowia publicznego\nCele szczegółowe będą realizowane przez działania regulacyjne, interwencje zdrowia publicznego oraz działania wspierające.\n\nPrzyczyny i potrzeba realizacji rozwiązań\nSytuacja zdrowotna w Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania w okresie realizacji NPZ ulegały systematycznej poprawie. Mimo tego, w Rzeczypospolitej Polskiej utrzymuje się istotnie niższa oczekiwana długość życia w porównaniu do średniej unijnej. Kolejnym problemem jest wysoki poziom przedwczesnej umieralności i zgonów możliwych do uniknięcia. W 2021 r. wskaźnik zgonów możliwych do uniknięcia dla osób poniżej 75. roku życia wynosił w Rzeczypospolitej Polskiej 290 zgonów na 100 tys. mieszkańców, co znacznie przekracza średnią unijną (180–190/100 tys.). \nGłówne wyzwania zdrowotne w naszym kraju to choroby niezakaźne (NCD), takie jak choroby układu sercowo-naczyniowego, nowotwory, cukrzyca czy przewlekłe choroby układu oddechowego. Ich rozwój w dużej mierze wynika z czynników behawioralnych – palenia tytoniu, nadmiernego spożycia alkoholu, niezdrowej diety i braku aktywności fizycznej. Te czynniki odpowiadają za 28–29 % wszystkich zgonów w Rzeczypospolitej Polskiej (33–34 % u mężczyzn, 23–24 % u kobiet) oraz za 26,5 % całkowitego obciążenia mierzonego wskaźnikiem lat życia skorygowanego niesprawnością (DALY). Choroby te wpływają również na dezaktywację zawodową osób w wieku produkcyjnym i obniżenie ich produktywności.\nUtrzymujący się wysoki poziom powyższych wskaźników potwierdza konieczność budowania skutecznej polityki zdrowia publicznego koncentrującej się na realizacji długofalowych i opartych na dowodach naukowych działań profilaktycznych.\nLiteratura dotycząca profilaktyki pierwotnej jednoznacznie wskazuje, że działania ukierunkowane na zapobieganie chorobom przynoszą istotne korzyści ekonomiczne, wynikające zarówno z ograniczenia przyszłych kosztów leczenia (medycyny naprawczej), jak i zmniejszenia kosztów pozamedycznych, takich jak wydatki na opiekę społeczną, świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, utracona produktywność czy wydatki ponoszone bezpośrednio przez gospodarstwa domowe. \nSkala oraz moment uzyskania zwrotu z inwestycji w profilaktykę zależą od rodzaju interwencji, populacji objętej działaniami oraz przyjętego horyzontu czasowego analizy. Przegląd systematyczny obejmujący interwencje zdrowia publicznego [1] wykazał, że mediana wskaźnika zwrotu z inwestycji (ROI – relacja uzyskanych korzyści finansowych do poniesionych nakładów) wynosiła aż 14,3, co oznacza, że przeciętnie każda jednostka waluty zainwestowana w działania profilaktyczne generowała korzyści o wartości 14,3 jednostki. W przypadku programów realizowanych na poziomie ogólnokrajowych mediana ROI była jeszcze wyższa i wynosiła 27,2. Analiza ta obejmowała różne typy interwencji i różne okresy obserwacji – od kilku lat do kilkudziesięciu lat – przy czym wyższe wartości ROI były obserwowane w analizach o dłuższym horyzoncie czasowym, pozwalającym uchwycić pełne efekty zdrowotne i ekonomiczne profilaktyki.\nPodobna analiza [2] wskazała, że inwestycje w profilaktykę mogą przynosić średnio ponad 9 jednostek korzyści społecznych na każdą zainwestowaną jednostkę (czyli ponad 9 £ korzyści na 1 £ nakładu). W analizie tej uwzględniono szeroki zakres efektów w całym cyklu życia beneficjentów, w szczególności zyskane lata życia skorygowane jakością (QALY, ang. quality-adjusted life years), będące miarą łączącą długość życia i jego jakość (gdzie 0 oznacza zgon, a 1 pełne zdrowie), a także wzrost produktywności jednostek i redukcję kosztów społecznych.\nAnalogiczne wnioski płyną z badań dotyczących profilaktyki pierwotnej i wczesnych interwencji w obszarze zdrowia psychicznego. Szacuje się, że zwrot z inwestycji w tego typu działania mieści się w przedziale od 4 do 18 jednostek na każdą zainwestowaną jednostkę [3], [4]. Rozpiętość ta wynika m.in. z różnic w projektowaniu interwencji, badanych populacjach oraz długości okresu obserwacji – efekty ekonomiczne w zdrowiu psychicznym często ujawniają się stopniowo i w pełni widoczne są w dłuższej perspektywie czasu, obejmującej zarówno poprawę stanu zdrowia, jak i funkcjonowania społeczno-zawodowego.\nPowyższe wskazuje, że profilaktyka pierwotna jest to jeden z najlepszych sposobów na ograniczenie w przyszłości koniecznych do poniesienia nakładów na medycynę naprawczą i znaczące odciążenie systemu opieki zdrowotnej. Jest to również skuteczny i wymierny sposób na ograniczenie obciążeń rynku pracy, przez redukcję absencji chorobowych, dłuższe pozostawanie w zdrowiu umożliwiającym świadczenie pracy, a zatem sposób na ograniczenie obciążeń dla gospodarki, którą ze względu między innymi na postępujące zmiany demograficzne czekają liczne wyzwania.\n……………\n [1] Masters, R., Anwar, E., Collins, B., Cookson, R., & Capewell, S. (2017). Return on investment of public health interventions: a systematic review. Journal of Epidemiology & Community Health, 71(8), 827¬834.\n [2] Hampson E., Maberly O. (2025). The Shift to Prevention: Realising the Socio-Economic Potential. Deloitte.\n [3] Halstead, S., Cao, C., Mohr, G. H., Ebdrup, B. H., Pillinger, T., McCutcheon, R. A & Warren, N. (2024). Prevalence of multimorbidity in people with and without severe mental illness: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 11(6), 431-442.\n [4] Scott, K. M., Lim, C., Al-Hamzawi, A., Alonso, J., Bruffaerts, R., Caldas-de-Almeida, J. M & Kessler, R. C. (2016). Association of mental disorders with subsequent chronic physical conditions: world mental health surveys from 17 countries. JAMA psychiatry, 73(2), 150-158.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Biorąc pod uwagę długofalową specyfikę zdrowia publicznego oraz konieczność konsekwentnych i niezakłócanych działań, proponuje się ustanowienie NPZ na okres 10 lat, od 2027 r. do 2036 r.\nIstota rozwiązań planowanych w projekcie polega na:\n1) wprowadzeniu niezbędnych zmian redakcyjnych, w tym uwzględnieniu zmian instytucjonalnych oraz aktualizacji i uzupełnieniu listy realizatorów poszczególnych zadań;\n2) uproszczeniu i usystematyzowaniu treści zadań na podstawie dotychczasowych doświadczeń, co ma na celu ograniczenie ryzyka problemów interpretacyjnych podczas wdrażania programu;\n3) dostosowaniu katalogu zadań do aktualnych wyzwań zdrowia publicznego, w tym wprowadzeniu nowych zadań odpowiadających zidentyfikowanym potrzebom, takim jak działania związane ze zmianami klimatycznymi czy przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych;\n4) w każdym celu operacyjnym wyszczególniono cele szczegółowe, które będą realizowane przez działania regulacyjne, interwencje zdrowia publicznego oraz działania wspierające;\n5) precyzyjnym określeniu celów dla każdego zadania oraz rozszerzeniu katalogu działań, co ma wzmocnić politykę zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej;\n6) określeniu wskaźników do każdego celu operacyjnego umożliwiających precyzyjne monitorowanie realizacji założeń NPZ,\n7) ukierunkowaniu działań na ograniczanie czynników ryzyka najczęściej występujących chorób przewlekłych.\nWe wszystkich planowanych działaniach, podobnie jak w poprzednich NPZ, istotną rolę odgrywa integracja celów zdrowotnych z politykami innych resortów i wzmacnianie współodpowiedzialność całej administracji publicznej za zdrowie społeczeństwa. Jest to spójne z założeniami koncepcji „Zdrowie we wszystkich politykach” (ang. Health in All Policies, HiAP), która opiera się na założeniu, że za stan zdrowia społeczeństwa odpowiadają nie tylko placówki medyczne, ale przede wszystkim tak zwane społeczne uwarunkowania zdrowia (między innymi środowisko, edukacja, transport czy warunki pracy). Doświadczenia międzynarodowe jednoznacznie pokazują, że skuteczna polityka zdrowia publicznego wymaga instytucjonalnego wyjścia poza wąsko rozumiany sektor zdrowia.\nZadania przewidziane projektowanym rozporządzeniem będą sfinansowane ze środków budżetu państwa oraz ze środków państwowych funduszy celowych pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw zdrowia oraz ministra właściwego do spraw kultury fizycznej, a także innych środków pozostających w dyspozycji realizatorów, czyli ze środków własnych podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań oraz realizatorów zadań (zgodnie z art. 13 ustawy).","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Katarzyna Kęcka Podsekretarz Stanu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"IV kwartał 2026 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}

RD339

Projekty rozporządzeń

D – pozostałe projekty

Narodowy Program Zdrowia, zwany dalej ,,NPZ”, jest ustanawiany rozporządzeniem Rady Ministrów, wydawanym na podstawie art. 9 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, zwanej dalej „ustawą”. NPZ jest dokumentem mającym na celu realizację polityki zdrowia publicznego, opartym na współdziałaniu organów administracji rządowej, jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy NPZ sporządza się na okres nie krótszy niż 5 lat. Z uwagi na okoliczność, że obecny NPZ obowiązuje do końca 2026 r., niezbędne jest ustanowienie nowego NPZ. Biorąc pod uwagę długofalową specyfikę zdrowia publicznego oraz konieczność konsekwentnych i niezakłócanych działań, planuje się ustanowienie NPZ na okres 10 lat, od 2027 r. do 2036 r.

Cele projektu
Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027–2036, jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu.
Realizacji celu strategicznego służą cele operacyjne oraz odpowiadające im cele szczegółowe:
Cele operacyjne i szczegółowe obejmują:
1. Zdrowe wybory – wzmacnianie i tworzenie warunków sprzyjających podejmowaniu prozdrowotnych wyborów przez jednostki i społeczności
1.1. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z używania tytoniu i wyrobów nikotynowych
1.2. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z konsumpcji alkoholu
1.3. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających ze stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych (NSP)
1.4. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z zachowań uzależniających (hazard, uzależnienie od nowych technologii i inne)
1.5. Zmniejszenie rozpowszechnienia zjawiska uzależnień przez działania uniwersalne, selektywne i wskazujące
1.6. Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z nieprawidłowego stanu odżywienia i sposobu żywienia
1.7. Zwiększenie poziomu aktywności fizycznej społeczeństwa oraz zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z niedostatecznego poziomu aktywności ruchowej
1.8. Przeciwdziałanie zakażeniom przenoszonym drogą płciową (STI)
2. Zdrowe środowiska – kształtowanie warunków zamieszkania, nauki i pracy sprzyjających zdrowiu jednostek i społeczności
2.1. Zmniejszenie wpływu czynników środowiskowych na zdrowie
2.2. Zapobieganie wzrostowi obciążeń zdrowotnych wynikających z ekspozycji na ekstremalne temperatury i skutki zmian klimatu
2.3. Zmniejszenie rozpowszechnienia chorób zawodowych i związanych z pracą
2.4. Przeciwdziałanie lekooporności drobnoustrojów w środowisku, placówkach systemu ochrony zdrowia oraz sektorze rolno-spożywczym
3. Zdrowie psychiczne – tworzenie warunków sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia psychicznego na każdym etapie życia
3.1. Poprawa stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa przez działania promocyjne i profilaktyczne
3.2. Zmniejszenie liczby samobójstw i prób samobójczych
3.3. Ograniczenie zjawiska nadmiernego lub nieprawidłowe korzystania z technologii cyfrowych
3.4. Poprawa stanu zdrowia psychicznego seniorów oraz wsparcie dla ich opiekunów
4. Zadania wspierające – wzmocnienie systemowych podstaw realizacji polityki zdrowia publicznego
4.1. Podniesienie poziomu świadomości i kompetencji zdrowotnych społeczeństwa
4.2. Wzmocnienie systemowych podstaw zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych
4.3. Dostosowanie działań zdrowia publicznego do zmian demograficznych
4.4. Zapewnienie podstaw naukowych dla działań zdrowia publicznego
Cele szczegółowe będą realizowane przez działania regulacyjne, interwencje zdrowia publicznego oraz działania wspierające.

Przyczyny i potrzeba realizacji rozwiązań
Sytuacja zdrowotna w Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania w okresie realizacji NPZ ulegały systematycznej poprawie. Mimo tego, w Rzeczypospolitej Polskiej utrzymuje się istotnie niższa oczekiwana długość życia w porównaniu do średniej unijnej. Kolejnym problemem jest wysoki poziom przedwczesnej umieralności i zgonów możliwych do uniknięcia. W 2021 r. wskaźnik zgonów możliwych do uniknięcia dla osób poniżej 75. roku życia wynosił w Rzeczypospolitej Polskiej 290 zgonów na 100 tys. mieszkańców, co znacznie przekracza średnią unijną (180–190/100 tys.).
Główne wyzwania zdrowotne w naszym kraju to choroby niezakaźne (NCD), takie jak choroby układu sercowo-naczyniowego, nowotwory, cukrzyca czy przewlekłe choroby układu oddechowego. Ich rozwój w dużej mierze wynika z czynników behawioralnych – palenia tytoniu, nadmiernego spożycia alkoholu, niezdrowej diety i braku aktywności fizycznej. Te czynniki odpowiadają za 28–29 % wszystkich zgonów w Rzeczypospolitej Polskiej (33–34 % u mężczyzn, 23–24 % u kobiet) oraz za 26,5 % całkowitego obciążenia mierzonego wskaźnikiem lat życia skorygowanego niesprawnością (DALY). Choroby te wpływają również na dezaktywację zawodową osób w wieku produkcyjnym i obniżenie ich produktywności.
Utrzymujący się wysoki poziom powyższych wskaźników potwierdza konieczność budowania skutecznej polityki zdrowia publicznego koncentrującej się na realizacji długofalowych i opartych na dowodach naukowych działań profilaktycznych.
Literatura dotycząca profilaktyki pierwotnej jednoznacznie wskazuje, że działania ukierunkowane na zapobieganie chorobom przynoszą istotne korzyści ekonomiczne, wynikające zarówno z ograniczenia przyszłych kosztów leczenia (medycyny naprawczej), jak i zmniejszenia kosztów pozamedycznych, takich jak wydatki na opiekę społeczną, świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, utracona produktywność czy wydatki ponoszone bezpośrednio przez gospodarstwa domowe.
Skala oraz moment uzyskania zwrotu z inwestycji w profilaktykę zależą od rodzaju interwencji, populacji objętej działaniami oraz przyjętego horyzontu czasowego analizy. Przegląd systematyczny obejmujący interwencje zdrowia publicznego [1] wykazał, że mediana wskaźnika zwrotu z inwestycji (ROI – relacja uzyskanych korzyści finansowych do poniesionych nakładów) wynosiła aż 14,3, co oznacza, że przeciętnie każda jednostka waluty zainwestowana w działania profilaktyczne generowała korzyści o wartości 14,3 jednostki. W przypadku programów realizowanych na poziomie ogólnokrajowych mediana ROI była jeszcze wyższa i wynosiła 27,2. Analiza ta obejmowała różne typy interwencji i różne okresy obserwacji – od kilku lat do kilkudziesięciu lat – przy czym wyższe wartości ROI były obserwowane w analizach o dłuższym horyzoncie czasowym, pozwalającym uchwycić pełne efekty zdrowotne i ekonomiczne profilaktyki.
Podobna analiza [2] wskazała, że inwestycje w profilaktykę mogą przynosić średnio ponad 9 jednostek korzyści społecznych na każdą zainwestowaną jednostkę (czyli ponad 9 £ korzyści na 1 £ nakładu). W analizie tej uwzględniono szeroki zakres efektów w całym cyklu życia beneficjentów, w szczególności zyskane lata życia skorygowane jakością (QALY, ang. quality-adjusted life years), będące miarą łączącą długość życia i jego jakość (gdzie 0 oznacza zgon, a 1 pełne zdrowie), a także wzrost produktywności jednostek i redukcję kosztów społecznych.
Analogiczne wnioski płyną z badań dotyczących profilaktyki pierwotnej i wczesnych interwencji w obszarze zdrowia psychicznego. Szacuje się, że zwrot z inwestycji w tego typu działania mieści się w przedziale od 4 do 18 jednostek na każdą zainwestowaną jednostkę [3], [4]. Rozpiętość ta wynika m.in. z różnic w projektowaniu interwencji, badanych populacjach oraz długości okresu obserwacji – efekty ekonomiczne w zdrowiu psychicznym często ujawniają się stopniowo i w pełni widoczne są w dłuższej perspektywie czasu, obejmującej zarówno poprawę stanu zdrowia, jak i funkcjonowania społeczno-zawodowego.
Powyższe wskazuje, że profilaktyka pierwotna jest to jeden z najlepszych sposobów na ograniczenie w przyszłości koniecznych do poniesienia nakładów na medycynę naprawczą i znaczące odciążenie systemu opieki zdrowotnej. Jest to również skuteczny i wymierny sposób na ograniczenie obciążeń rynku pracy, przez redukcję absencji chorobowych, dłuższe pozostawanie w zdrowiu umożliwiającym świadczenie pracy, a zatem sposób na ograniczenie obciążeń dla gospodarki, którą ze względu między innymi na postępujące zmiany demograficzne czekają liczne wyzwania.
……………
[1] Masters, R., Anwar, E., Collins, B., Cookson, R., & Capewell, S. (2017). Return on investment of public health interventions: a systematic review. Journal of Epidemiology & Community Health, 71(8), 827¬834.
[2] Hampson E., Maberly O. (2025). The Shift to Prevention: Realising the Socio-Economic Potential. Deloitte.
[3] Halstead, S., Cao, C., Mohr, G. H., Ebdrup, B. H., Pillinger, T., McCutcheon, R. A & Warren, N. (2024). Prevalence of multimorbidity in people with and without severe mental illness: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 11(6), 431-442.
[4] Scott, K. M., Lim, C., Al-Hamzawi, A., Alonso, J., Bruffaerts, R., Caldas-de-Almeida, J. M & Kessler, R. C. (2016). Association of mental disorders with subsequent chronic physical conditions: world mental health surveys from 17 countries. JAMA psychiatry, 73(2), 150-158.

Biorąc pod uwagę długofalową specyfikę zdrowia publicznego oraz konieczność konsekwentnych i niezakłócanych działań, proponuje się ustanowienie NPZ na okres 10 lat, od 2027 r. do 2036 r.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie polega na:
1) wprowadzeniu niezbędnych zmian redakcyjnych, w tym uwzględnieniu zmian instytucjonalnych oraz aktualizacji i uzupełnieniu listy realizatorów poszczególnych zadań;
2) uproszczeniu i usystematyzowaniu treści zadań na podstawie dotychczasowych doświadczeń, co ma na celu ograniczenie ryzyka problemów interpretacyjnych podczas wdrażania programu;
3) dostosowaniu katalogu zadań do aktualnych wyzwań zdrowia publicznego, w tym wprowadzeniu nowych zadań odpowiadających zidentyfikowanym potrzebom, takim jak działania związane ze zmianami klimatycznymi czy przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych;
4) w każdym celu operacyjnym wyszczególniono cele szczegółowe, które będą realizowane przez działania regulacyjne, interwencje zdrowia publicznego oraz działania wspierające;
5) precyzyjnym określeniu celów dla każdego zadania oraz rozszerzeniu katalogu działań, co ma wzmocnić politykę zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej;
6) określeniu wskaźników do każdego celu operacyjnego umożliwiających precyzyjne monitorowanie realizacji założeń NPZ,
7) ukierunkowaniu działań na ograniczanie czynników ryzyka najczęściej występujących chorób przewlekłych.
We wszystkich planowanych działaniach, podobnie jak w poprzednich NPZ, istotną rolę odgrywa integracja celów zdrowotnych z politykami innych resortów i wzmacnianie współodpowiedzialność całej administracji publicznej za zdrowie społeczeństwa. Jest to spójne z założeniami koncepcji „Zdrowie we wszystkich politykach” (ang. Health in All Policies, HiAP), która opiera się na założeniu, że za stan zdrowia społeczeństwa odpowiadają nie tylko placówki medyczne, ale przede wszystkim tak zwane społeczne uwarunkowania zdrowia (między innymi środowisko, edukacja, transport czy warunki pracy). Doświadczenia międzynarodowe jednoznacznie pokazują, że skuteczna polityka zdrowia publicznego wymaga instytucjonalnego wyjścia poza wąsko rozumiany sektor zdrowia.
Zadania przewidziane projektowanym rozporządzeniem będą sfinansowane ze środków budżetu państwa oraz ze środków państwowych funduszy celowych pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw zdrowia oraz ministra właściwego do spraw kultury fizycznej, a także innych środków pozostających w dyspozycji realizatorów, czyli ze środków własnych podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań oraz realizatorów zadań (zgodnie z art. 13 ustawy).

Katarzyna Kęcka Podsekretarz Stanu

IV kwartał 2026 r.