Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję
{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"RD675","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"RD{#RD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty rozporządzeń","value":"Projekty rozporządzeń"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Z dniem 31 maja 2023 r. wygasa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. z 2014 r. poz. 1012), zgodnie z którym porozumienia wertykalne spełniające określone w rozporządzeniu warunki są wyłączone spod zastosowania zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275 z późn. zm.)(dalej: „u.o.k.k.”). Obowiązujące w Polsce rozporządzenie wzorowane były na rozporządzeniu Komisji nr 330/2010 z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych, które obowiązywało do 31 maja 2022 r (OJ L 102, 23.4.2010, p. 1)(dalej: „Rozporządzenie 330/2010”). Powyższe rozporządzenia są użytecznymi narzędziami ułatwiającymi ocenę porozumień wertykalnych zgodnie z prawem ochrony konkurencji.\n\nKomisja Europejska w 2020 roku dokonała ewaluacji dotychczas obowiązujących przepisów[1]. Zarówno Rozporządzenie 330/2010 jak i Wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych (2010/C 130/01)(OJ C 130, 19.5.2010, p. 1) zostały ocenione pozytywnie ze względu na ich znaczenie dla poprawy efektywności stosowania reguł konkurencji, a także fakt iż zwiększają pewność prawa dla przedsiębiorców. Jednocześnie Komisja wskazała, że część regulacji wymaga dostosowania do zmian rynkowych jakie zaszły od czasu przyjęcia Rozporządzenia 330/2010. W świetle zebranych doświadczeń oraz przeprowadzonych szerokich konsultacji [2], Komisja podjęła decyzję o potrzebie przyjęcia nowych przepisów, które uwzględniłyby ocenę dotychczasowych przepisów oraz zmieniające się realia rynkowe. W konsekwencji Komisja Europejska przyjęła rozporządzenie Komisji (UE) 2022/720 z dnia 10 maja 2022 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych (OJ L 134, 11.5.2022, p. 4–13)(dalej: „VBER”), które obowiązywać będzie do 31 maja 2034 r. Przyjęte rozwiązania wynikają z doświadczeń unijnych organów ochrony konkurencji, w tym Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.\n\nNależy zauważyć, że Prezes UOKiK prowadzi postępowania w sprawach porozumień ograniczających konkurencję zarówno w oparciu o przepisy krajowe jak i unijne. W wypadku praktyk nie wywierających wpływu na handel między państwami członkowskimi stosuje przepisy u.o.k.k. (art. 6), zaś w przypadku spraw z elementem transgranicznym przepisy krajowe oraz przepisy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 101). W przypadku wyłączeń spod zakazów określonych w tych przepisach stosuje odpowiednio polskie rozporządzenie lub VBER. \nW przypadku postępowań z elementem transgranicznym przepisy VBER stosowane są przez polski organ ochrony konkurencji bezpośrednio i nie wymagają dla swojej skuteczności przyjęcia odpowiednich regulacji, należy jednak uznać, że z punktu widzenia stosowania prawa, w tym ograniczania obciążeń regulacyjnych dla polskich przedsiębiorców, korzystne jest przyjęcie polskiego rozporządzenia, którego kształt będzie odpowiadał rozporządzeniu unijnemu, które znajdzie zastosowanie do porozumień zakazanych na podstawie przepisów u.o.k.i.k. zawieranych na rynku krajowym Pozwoli to na środowiska regulacyjnego w wypadku porozumień ocenianych na podstawie przepisów unijnych i przepisów krajowych..\n\nPolski ustawodawca do tej pory konsekwentnie przyjmował na gruncie krajowym przepisy, które na potrzeby rynku krajowego, regulowały zakres wyłączeń w sposób zaproponowany przez Komisję w przepisach przez nią przyjętych.\n\nPraktyka wzorowania polskich regulacji w tym zakresie na aktach prawa europejskiego jest stosowana od dłuższego czasu. Pierwsze rozporządzenia wyłączeniowe wzorowane na regulacjach unijnych zostały uchwalone już w 2007 r. [3] \n\nW celu zachowania ciągłości, przepisy polskich rozporządzeń przewidywały okres obowiązywania o rok dłuższy niż regulacje unijne. Poza wspomnianym już na wstępie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję, które wzorowane było na rozporządzeniu 330/2010 (polskie przepisy obowiązują do 31 maja 2023 r., natomiast unijne obowiązywały do 31 maja 2022 r.) następujące rozporządzenia wzorowane były na swoich unijnych odpowiednikach:\n- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 2015 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień o transferze technologii spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. poz. 585),\n- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień specjalizacyjnych i badawczo-rozwojowych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję ( Dz. U. Nr 288, poz. 1691) (odpowiada Rozporządzeniu Komisji (UE) NR 1217/2010 z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień badawczo-rozwojowych),\n- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień, zawieranych między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność ubezpieczeniową, spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 67, poz. 355) (odpowiada Rozporządzeniu Komisji (UE) nr 267/2010 z dnia 24 marca 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym),\n- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 października 2010 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych w sektorze pojazdów samochodowych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 198, poz. 1315)(wzorowane na Rozporządzeniu Komisji (UE) NR 461/2010 z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze pojazdów silnikowych).\n\nPolskie rozporządzenie znajduje zastosowanie zarówno do porozumień, które wywierają wpływ na handel między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, jak i takich o wyłącznie krajowym wymiarze. Do tych pierwszych znajduje również równolegle zastosowanie prawo unijne, a porozumienia, które nie są zakazane na gruncie prawa unijnego, nie mogą być uznane za niezgodne z prawem polskim (nawet jeżeli polskie rozporządzenie wyłączające ich nie obejmowało). Należy przy tym mieć na uwadze, że ograniczenie geograficzne praktyki do terytorium jednego Państwa Członkowskiego nie wyklucza zastosowania do niego regulacji unijnych (ze względu na okoliczność, że może ono wywierać wpływ na handel UE, a sądy unijne przyjmują, że istnieje „mocne domniemanie” istnienia wpływu na handel, jeżeli naruszenie odnosi się do całego obszaru Państwa Członkowskiego (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawach połączonych C 125/07 P, C 133/07 P, C 135/07 P i C 137/07 P, Erste Group Bank, EU:C:2009:576, akapit 38-39). W konsekwencji należy przyjąć, że do znacznej części systemów dystrybucyjnych stosowanych w Polsce i mogących budzić wątpliwości z punktu widzenia prawa ochrony konkurencji, zastosowanie znajdują zarówno przepisy prawa polskiego, jak i unijnego.\n \nBrak spójności regulacji polskiej i unijnej w przedmiocie wyłączeń byłby niekorzystny dla polskich przedsiębiorców. Odmienności w polskim rozporządzeniu mogłyby mieć znaczenie wyłącznie na potrzeby oceny porozumień w ogóle niewywierających wpływu na handel między państwami członkowskimi, co jednak wiązałoby się z tworzeniem swoistego dualizmu prawnego. Przedsiębiorcy musieliby analizować dwa różne porządki prawne, o ile nie mieliby całkowitej pewności, że ich system dystrybucyjny wpływa albo nie wpływa na handel unijny – takie rozwiązanie w nieuzasadniony sposób zwiększałoby koszty przestrzegania prawa i utrudniało prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce.\n\nDecyzja o konieczności wyłączenia określonych porozumień wertykalnych została podjęta w oparciu i na podstawie przepisów zawierających upoważnienie ustawowe do wydawania rozporządzeń wyłączających określone kategorie porozumień spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję. Artykuł 8 ust. 3 u.o.k.k. zawiera delegację dla Rady Ministrów do wydania rozporządzeń zwalniających określone kategorie porozumień spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencje wyrażonego w art. 6 u.o.k.k. i wskazuje jakie warunki powinny spełniać porozumienia podlegające wyłączeniu.\n\nZgodnie z delegacją ustawową, porozumienia objęte zwolnieniem spod zakazu muszą jednocześnie:\n1) przyczyniać się do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do postępu technicznego lub gospodarczego;\n2) zapewniać nabywcy lub użytkownikowi odpowiednią część wynikających z porozumień korzyści;\n3) nie nakładać na zainteresowanych przedsiębiorców ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów;\n4) nie stwarzać tym przedsiębiorcom możliwości wyeliminowania konkurencji na rynku właściwym w zakresie znacznej części określonych towarów. \n\nPowyższe warunki są spełnione przez porozumienia objęte wyłączeniem. Porozumienia wertykalne to porozumienia zawierane pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji lub dystrybucji, w szczególności porozumienia zawierane między organizatorami systemów dystrybucji i uczestnikami. Porozumienia wertykalne obejmują szeroki zakres typowych porozumień biznesowych dotyczących sposobu funkcjonowania systemów dystrybucji np. porozumienia dotyczące ramowej współpracy, wyłączności, zaopatrzenia, know-how itd. \n\nNiektóre rodzaje porozumień wertykalnych mogą poprawiać efektywność gospodarczą w ramach łańcucha produkcji lub dystrybucji. W szczególności mogą one prowadzić do obniżenia kosztów transakcji i dystrybucji ponoszonych przez strony porozumienia oraz do optymalizacji ich poziomów sprzedaży i inwestycji. Porozumienia wertykalne związane z wydajnością, zawarte pomiędzy przedsiębiorcami pełniącymi wzajemnie uzupełniające się funkcje we wprowadzaniu produktu do obrotu, mają na celu obniżenie kosztów i ryzyka stron porozumienia, w związku z czym w zdecydowanej większości przypadków mogą być korzystne z punktu widzenia odbiorców końcowych w tym konsumentów. \nPionowe zintegrowanie (porozumienie wertykalne) pozwala np. na obniżenie kosztów transakcyjnych – obniża koszy znalezienia partnera handlowego, pozwala na efektywne określenie poziomu produkcji i logistyki, co pozwala wszystkim stronom porozumienia obniżyć poziom ryzyka prowadzenia działalności. Dlatego określenie zasad współpracy w systemach dystrybucyjnych jest ostatecznie korzystne dla odbiorcy końcowego. Przykładem takiego porozumienia jest np. zawarcie przez producenta z dystrybutorem umowy określającej, że dystrybutor ten będzie jego wyłącznym przedstawicielem na terenie jednego województwa i nie może on aktywnie poszukiwać klientów z terenu innych województw (o ile udział dostawcy oraz nabywcy w rynku właściwym nie przekracza 30 proc.). W takim wypadku możemy założyć, że pozostali producenci funkcjonujący na danym rynku właściwym będą wywierali presję konkurencyjną wystarczającą dla zachowania atmosfery konkurencji. Ze względu na swój charakter porozumienia pozwalające na lepsze zorganizowanie systemu dystrybucji spełniają wszystkie warunki określone w upoważnieniu ustawowym, ponieważ zmniejszając koszty transakcji pozwalają na osiągnięcie niższej ceny produktu, jednocześnie nie prowadząc do wyeliminowania konkurencji. \n\nW związku z powyższym w prawie unijnym i polskim przyjęto założenie, że dla ułatwienia działalności gospodarczej, niektóre typy porozumień zostaną wyłączone spod zakazów zawierania niedozwolonych porozumień określonych w art. 6 u.o.k.k. (lub odpowiednio 101 TFUE), z uwagi na ich potencjalne prokonkurencyjne skutki lub brak możliwości istotnego oddziaływania na konkurencję. Warunkiem dopuszczalności zwolnienia jest także nieprzekroczenie przez strony porozumienia określonej wielkości udziału w rynku (zasadniczo 30%). \n\nCelem rozporządzenia przewidującego wyłączenie grupowe jest zatem uproszczenie z punktu widzenia przedsiębiorców oceny, czy zawarte przez nich porozumienie wertykalne może naruszać art. 6 u.o.k.k. Rozporządzenie to ma też w założeniu zwiększać pewność prawną po stronie przedsiębiorcy – w przeciwnym razie przedsiębiorca każdorazowo musiałby oceniać, czy jego porozumienie ogranicza ze względu na cel lub skutek konkurencję (przy czym określenie, jakie są skutki porozumienia jest znacznie trudniejsze) i czy potencjalnie wchodzi ono w zakres wyjątku określonego w art. 8 ust. 1 u.o.k.k. Wydanie rozporządzenia wyłączającego zmniejsza zatem obciążenia regulacyjne po stronie przedsiębiorców.\n\nJednocześnie należy zwrócić uwagę , że od czasu przyjęcia obowiązującego aktualnie rozporządzenia rynek znacząco się zmienił. Dotyczy to w szczególności rozwoju sprzedaży przez Internet oraz pojawienia się nowych uczestników rynku takich jak platformy internetowe, odgrywające coraz większą rolę w dystrybucji towarów i usług. Przedsiębiorstwa działające w gospodarce platform internetowych umożliwiają prowadzenie działalności na nowe sposoby, przy czym niektóre z nich nie mieszczą się w ramach pojęć używanych dotychczas. W szczególności usługi pośrednictwa internetowego umożliwiają przedsiębiorstwom oferowanie towarów lub usług innym przedsiębiorstwom lub konsumentom końcowym, z zamiarem ułatwienia inicjowania transakcji bezpośrednich między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami, a konsumentami końcowymi [4] . Porozumienia dotyczące świadczenia usług pośrednictwa internetowego są porozumieniami wertykalnymi i w związku z tym zasadne jest objęcie ich wyłączeniem grupowym. W niektórych obszarach, ze względu na zdezaktualizowanie się antykonkurencyjnych problemów wymagane jest rozszerzenie zakresu wyłączenia, a w innych natomiast zasadne było jego zawężenie. Planowane w projektowanym rozporządzeniu regulacje wynikają zatem także z rozwoju systemów dystrybucji w handlu elektronicznym, w tym na platformach handlu internetowego i odpowiadają rozwiązaniom przyjętym już w prawie unijnym. Nowe rozporządzenie ma ułatwić przedsiębiorcom samoocenę zgodności ich porozumień z prawem konkurencji w nowym środowisku cyfrowym. \n\n[1] Commission Staff Working Document Evaluation of the Vertical Block Exemption Regulation (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52020SC0172&qid=1674636571355)\n\n[2] https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/1936-Evaluation-of-the-Vertical-Block-Exemption-Regulation/public-consultation_pl\n \n[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2007 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień specjalizacyjnych i badawczo-rozwojowych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 230, poz. 1692); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2007 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 230, poz. 1691); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2007 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień, zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami prowadzącymi działalność ubezpieczeniową, spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 137, poz. 964); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2007 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień dotyczących transferu technologii spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 137, poz. 963).\n\n[4] COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT EXECUTIVE SUMMARY OF THE EVALUATION of the Vertical Block Exemption Regulation SWD/2020/0173 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52020SC0173&qid=1674636691595\n","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań ujętych w projekcie","value":"Rozporządzenie, wzorując się na rozwiązaniach przyjętych w VBER, będzie przewidywało wyłączenie porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję określonego w art. 6 u.o.k.k. Jednocześnie rozporządzenie określi warunki dopuszczalności zwolnienia, klauzule niedozwolone - czyli takie, których strony nie mogą wprowadzić do porozumienia (występowanie tych klauzul w porozumieniu stanowi naruszenie art. 6 u.o.k.k.) oraz okres obowiązywania wyłączenia. \n\nPorozumienie wertykalne\n\nPoprzez porozumienia wertykalne należy rozumieć porozumienia zawierane pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji lub dystrybucji, w szczególności porozumienia zawierane między organizatorami systemów dystrybucji i uczestnikami. Projekt rozporządzenia wyłącza spod zakazu porozumienia wertykalne jednocześnie wskazując wyjątki od tych wyłączeń, a więc wskazuje rodzaje porozumień oraz klauzul w nich stosowanych, które nie podlegają generalnemu wyłączeniu.\n\nProgi udziału w rynku\n\nWarunkiem dopuszczalności wyłączenia będzie przede wszystkim nieprzekroczenie wielkości udziału w rynku przez strony porozumienia (udział dostawcy nie przekracza 30 % rynku właściwego, na którym sprzedaje on towary lub usługi objęte porozumieniem, a udział nabywcy nie przekracza 30 % rynku właściwego, na którym nabywa on produkty lub usługi objęte porozumienie). Rozporządzenie będzie zawierało szczegółowe regulacje dotyczące sposobu wyliczenia udziału w rynku na potrzeby stosowania wyłączenia zarówno w stosunku do przedsiębiorców jak i związków przedsiębiorców.\n\nRodzaje porozumień niepodlegających wyłączeniu\n\nProjekt Rozporządzenia będzie zawierał katalog najcięższych rodzajów porozumień ograniczających konkurencję co do których wyłączenie grupowe nie będzie miało do nich zastosowania. Należeć do nich będą:\n1. narzucanie przez dostawcę ceny sprzedaży minimalnej lub sztywnej ceny sprzedaży;\n2. w przypadku gdy dostawca prowadzi system dystrybucji wyłącznej, postanowienia na podstawie których następuje ograniczenie terytorium, na którym dystrybutor wyłączny może czynnie lub biernie sprzedawać towary lub usługi objęte porozumieniem, lub klientów, którym dystrybutor wyłączny może czynnie lub biernie sprzedawać takie towary lub usługi, z wyjątkiem:\na) ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej na terytorium zastrzeżonym dla dostawcy lub przydzielonym przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym, lub ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej skierowanej do grupy klientów zastrzeżonych dla dostawcy lub przydzielonych przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym;\nb) ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu i jego klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej nieautoryzowanym dystrybutorom zlokalizowanym na terytorium, na którym dostawca prowadzi system dystrybucji selektywnej towarów lub usług objętych porozumieniem;\nc) ograniczenia dotyczącego miejsca prowadzenia działalności dystrybutora wyłącznego;\nd) ograniczenia hurtowemu dystrybutorowi wyłącznemu możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym;\ne) ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu możliwości czynnego lub biernego sprzedawania komponentów, dostarczanych w celu ich wbudowania, klientom, którzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towarów jak te wyprodukowane przez dostawcę;\n3. w przypadku gdy dostawca stosuje system dystrybucji selektywnej,\na) ograniczenie terytorium, na którym dystrybutorzy działający w systemie dystrybucji selektywnej mogą sprzedawać towary lub usługi objęte porozumieniem, lub klientów, którym dystrybutorzy ci mogą sprzedawać takie towary lub usługi, z wyjątkiem:\n- ograniczenia dystrybutorom działającym w systemie dystrybucji selektywnej i ich bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej na terytorium zastrzeżonym dla dostawcy lub przydzielonym przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu dystrybutorom wyłącznym, lub ograniczenia dystrybutorom działającym w systemie dystrybucji selektywnej i ich bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej skierowanej do grupy klientów zastrzeżonych dla dostawcy lub przydzielonych przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu dystrybutorom wyłącznym;\n- ograniczenia dystrybutorom działającym w systemie dystrybucji selektywnej i ich klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej nieautoryzowanym dystrybutorom zlokalizowanym na terytorium, na którym prowadzony jest system dystrybucji selektywnej;\n- ograniczenia dotyczącego miejsca prowadzenia działalności dystrybutorów działających w systemie dystrybucji selektywnej;\n- ograniczenia dystrybutorom hurtowym działającym w systemie dystrybucji selektywnej możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym;\n - ograniczenia możliwości czynnego lub biernego sprzedawania komponentów, dostarczanych w celu ich wbudowania, klientom, którzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towarów jak te wyprodukowane przez dostawcę;\n- ograniczenie wzajemnych dostaw między dystrybutorami działającymi w systemie dystrybucji selektywnej na tych samych lub różnych szczeblach obrotu;\n- ograniczenie dystrybutorom detalicznym działającym w systemie dystrybucji selektywnej możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym;\n4. w przypadku gdy dostawca nie prowadzi ani systemu dystrybucji wyłącznej, ani systemu dystrybucji selektywnej, postanowienia na podstawie, których następuje ograniczenie terytorium, na którym nabywca może czynnie lub biernie sprzedawać towary lub usługi objęte porozumieniem, lub klientów, którym nabywca może czynnie lub biernie sprzedawać takie towary lub usługi, z wyjątkiem:\na) ograniczenia nabywcy i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej na terytorium zastrzeżonym dla dostawcy lub przydzielonym przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym, lub ograniczenia nabywcy i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej skierowanej do grupy klientów zastrzeżonych dla dostawcy lub przydzielonych przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym;\nb) ograniczenia nabywcy i jego klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej nieautoryzowanym dystrybutorom zlokalizowanym na terytorium, na którym dostawca prowadzi system dystrybucji selektywnej towarów lub usług objętych porozumieniem;\nc) ograniczenia dotyczącego miejsca prowadzenia działalności nabywcy;\nd) ograniczenia nabywcy hurtowemu możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym;\ne) ograniczenia nabywcy możliwości czynnego lub biernego sprzedawania komponentów, dostarczanych w celu ich wbudowania, klientom, którzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towarów jak te wyprodukowane przez dostawcę;\n5. uniemożliwienie skutecznego wykorzystania Internetu przez nabywcę lub jego klientów do sprzedaży towarów lub usług objętych porozumieniem, ponieważ ogranicza ono terytorium, na którym towary lub usługi objęte porozumieniem mogą być sprzedawane, lub klientów, którym te towary lub usługi mogą być sprzedawane, bez uszczerbku dla możliwości nałożenia na nabywcę:\na) innych ograniczeń dotyczących sprzedaży przez Internet; lub\nb) ograniczeń dotyczących reklamy internetowej, które nie mają na celu uniemożliwienia korzystania z całego kanału reklamy internetowej;\n6. ograniczenie, uzgodnione między dostawcą komponentów a nabywcą, który je wbudowuje, możliwości prowadzenia przez dostawcę sprzedaży komponentów jako części zamiennych użytkownikom końcowym, zakładom naprawczym, hurtownikom lub innym usługodawcom, którym nabywca nie powierzył napraw lub serwisowania swoich towarów.\n\nPonadto wyłączenie przewidziane w rozporządzeniu zasadniczo nie będzie miało zastosowania także do następujących klauzul niedozwolonych zawartych w porozumieniach wertykalnych :\na) jakikolwiek bezpośredni lub pośredni zakaz konkurowania, którego czas trwania jest nieokreślony lub przekracza pięć lat;\nb) jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie zobowiązanie skutkujące zakazem wytwarzania, zakupu, sprzedaży lub odsprzedaży przez nabywcę towarów lub usług po zakończeniu obowiązywania porozumienia;\nc) jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie zobowiązanie skutkujące zakazem sprzedaży produktów określonych konkurujących dostawców przez dystrybutorów działających w systemie dystrybucji selektywnej;\nd) jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie zobowiązanie skutkujące uniemożliwieniem nabywcy usług pośrednictwa internetowego oferowania, sprzedaży lub odsprzedaży użytkownikom końcowym towarów lub usług na korzystniejszych warunkach przy użyciu konkurencyjnych usług pośrednictwa internetowego.\n\nOkres obowiązywania\n\nWyłączenia określone w projekcie będą obowiązywały do 31 maja 2035 r., a więc rok dłużej niż VBER. Polski ustawodawca do tej pory konsekwentnie przyjmował przepisy, które, na potrzeby rynku krajowego, regulowały zakres wyłączeń w sposób zaproponowany przez Komisję w przepisach przez nią przyjętych. W celu zachowania ciągłości, przepisy polskich rozporządzeń przewidywały okres obowiązywania o rok dłuższy niż regulacje unijne. Jest to więc świadomy zabieg legislacyjny.\n\nW stosunku do obecnie obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję, projektowane rozporządzenie będzie zawierało zmiany dotyczące następujących obszarów: \n- podwójnej dystrybucji (sytuacji, w której dostawca sprzedaje swoje towary lub usługi nie tylko za pośrednictwem niezależnych dystrybutorów, ale również bezpośrednio klientom końcowym);\n- zobowiązania do parytetu cenowego (wymóg, aby przedsiębiorstwo oferowało towary lub usługi swojemu kontrahentowi na takich samych warunkach, na jakich oferuje je osobom trzecim, lub na lepszych warunkach) – ze względu na ich powszechność i potencjalną szkodliwość dla konkurencji zasadniczo w żadnym wypadku nie powinny być objęte wyłączeniem;\n - ograniczenia sprzedaży czynnej (ograniczenie zdolności dystrybutora do aktywnego nawiązywania kontaktów z grupami klientów lub na terytoriach) – rozszerzenie katalogu objętego wyłączeniem, \n - zakaz sprzedaży przez Internet – możliwość ustanawiania dla tego samego dystrybutora różnych cen hurtowych produktów sprzedawanych przez Internet i poza nim oraz stosowania różnych kryteriów w odniesieniu do sprzedaży przez Internet i poza nim w systemach dystrybucji selektywnej. \n\n","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"Prezes UOKiK","value":"Prezes UOKiK"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Tomasz Chróstny Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"Prezes UOKiK","value":"Prezes UOKiK"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"II kwartał 2023 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 22 maja 2023 r. w trybie obiegowym","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"Zrealizowany","value":"Zrealizowany"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
RD675
Rodzaj dokumentu:
Projekty rozporządzeń
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie:
Z dniem 31 maja 2023 r. wygasa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. z 2014 r. poz. 1012), zgodnie z którym porozumienia wertykalne spełniające określone w rozporządzeniu warunki są wyłączone spod zastosowania zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275 z późn. zm.)(dalej: „u.o.k.k.”). Obowiązujące w Polsce rozporządzenie wzorowane były na rozporządzeniu Komisji nr 330/2010 z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych, które obowiązywało do 31 maja 2022 r (OJ L 102, 23.4.2010, p. 1)(dalej: „Rozporządzenie 330/2010”). Powyższe rozporządzenia są użytecznymi narzędziami ułatwiającymi ocenę porozumień wertykalnych zgodnie z prawem ochrony konkurencji.
Komisja Europejska w 2020 roku dokonała ewaluacji dotychczas obowiązujących przepisów[1]. Zarówno Rozporządzenie 330/2010 jak i Wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych (2010/C 130/01)(OJ C 130, 19.5.2010, p. 1) zostały ocenione pozytywnie ze względu na ich znaczenie dla poprawy efektywności stosowania reguł konkurencji, a także fakt iż zwiększają pewność prawa dla przedsiębiorców. Jednocześnie Komisja wskazała, że część regulacji wymaga dostosowania do zmian rynkowych jakie zaszły od czasu przyjęcia Rozporządzenia 330/2010. W świetle zebranych doświadczeń oraz przeprowadzonych szerokich konsultacji [2], Komisja podjęła decyzję o potrzebie przyjęcia nowych przepisów, które uwzględniłyby ocenę dotychczasowych przepisów oraz zmieniające się realia rynkowe. W konsekwencji Komisja Europejska przyjęła rozporządzenie Komisji (UE) 2022/720 z dnia 10 maja 2022 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych (OJ L 134, 11.5.2022, p. 4–13)(dalej: „VBER”), które obowiązywać będzie do 31 maja 2034 r. Przyjęte rozwiązania wynikają z doświadczeń unijnych organów ochrony konkurencji, w tym Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Należy zauważyć, że Prezes UOKiK prowadzi postępowania w sprawach porozumień ograniczających konkurencję zarówno w oparciu o przepisy krajowe jak i unijne. W wypadku praktyk nie wywierających wpływu na handel między państwami członkowskimi stosuje przepisy u.o.k.k. (art. 6), zaś w przypadku spraw z elementem transgranicznym przepisy krajowe oraz przepisy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 101). W przypadku wyłączeń spod zakazów określonych w tych przepisach stosuje odpowiednio polskie rozporządzenie lub VBER. W przypadku postępowań z elementem transgranicznym przepisy VBER stosowane są przez polski organ ochrony konkurencji bezpośrednio i nie wymagają dla swojej skuteczności przyjęcia odpowiednich regulacji, należy jednak uznać, że z punktu widzenia stosowania prawa, w tym ograniczania obciążeń regulacyjnych dla polskich przedsiębiorców, korzystne jest przyjęcie polskiego rozporządzenia, którego kształt będzie odpowiadał rozporządzeniu unijnemu, które znajdzie zastosowanie do porozumień zakazanych na podstawie przepisów u.o.k.i.k. zawieranych na rynku krajowym Pozwoli to na środowiska regulacyjnego w wypadku porozumień ocenianych na podstawie przepisów unijnych i przepisów krajowych..
Polski ustawodawca do tej pory konsekwentnie przyjmował na gruncie krajowym przepisy, które na potrzeby rynku krajowego, regulowały zakres wyłączeń w sposób zaproponowany przez Komisję w przepisach przez nią przyjętych.
Praktyka wzorowania polskich regulacji w tym zakresie na aktach prawa europejskiego jest stosowana od dłuższego czasu. Pierwsze rozporządzenia wyłączeniowe wzorowane na regulacjach unijnych zostały uchwalone już w 2007 r. [3]
W celu zachowania ciągłości, przepisy polskich rozporządzeń przewidywały okres obowiązywania o rok dłuższy niż regulacje unijne. Poza wspomnianym już na wstępie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję, które wzorowane było na rozporządzeniu 330/2010 (polskie przepisy obowiązują do 31 maja 2023 r., natomiast unijne obowiązywały do 31 maja 2022 r.) następujące rozporządzenia wzorowane były na swoich unijnych odpowiednikach: - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 2015 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień o transferze technologii spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. poz. 585), - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień specjalizacyjnych i badawczo-rozwojowych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję ( Dz. U. Nr 288, poz. 1691) (odpowiada Rozporządzeniu Komisji (UE) NR 1217/2010 z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień badawczo-rozwojowych), - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień, zawieranych między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność ubezpieczeniową, spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 67, poz. 355) (odpowiada Rozporządzeniu Komisji (UE) nr 267/2010 z dnia 24 marca 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w sektorze ubezpieczeniowym), - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 października 2010 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych w sektorze pojazdów samochodowych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 198, poz. 1315)(wzorowane na Rozporządzeniu Komisji (UE) NR 461/2010 z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze pojazdów silnikowych).
Polskie rozporządzenie znajduje zastosowanie zarówno do porozumień, które wywierają wpływ na handel między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, jak i takich o wyłącznie krajowym wymiarze. Do tych pierwszych znajduje również równolegle zastosowanie prawo unijne, a porozumienia, które nie są zakazane na gruncie prawa unijnego, nie mogą być uznane za niezgodne z prawem polskim (nawet jeżeli polskie rozporządzenie wyłączające ich nie obejmowało). Należy przy tym mieć na uwadze, że ograniczenie geograficzne praktyki do terytorium jednego Państwa Członkowskiego nie wyklucza zastosowania do niego regulacji unijnych (ze względu na okoliczność, że może ono wywierać wpływ na handel UE, a sądy unijne przyjmują, że istnieje „mocne domniemanie” istnienia wpływu na handel, jeżeli naruszenie odnosi się do całego obszaru Państwa Członkowskiego (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawach połączonych C 125/07 P, C 133/07 P, C 135/07 P i C 137/07 P, Erste Group Bank, EU:C:2009:576, akapit 38-39). W konsekwencji należy przyjąć, że do znacznej części systemów dystrybucyjnych stosowanych w Polsce i mogących budzić wątpliwości z punktu widzenia prawa ochrony konkurencji, zastosowanie znajdują zarówno przepisy prawa polskiego, jak i unijnego.
Brak spójności regulacji polskiej i unijnej w przedmiocie wyłączeń byłby niekorzystny dla polskich przedsiębiorców. Odmienności w polskim rozporządzeniu mogłyby mieć znaczenie wyłącznie na potrzeby oceny porozumień w ogóle niewywierających wpływu na handel między państwami członkowskimi, co jednak wiązałoby się z tworzeniem swoistego dualizmu prawnego. Przedsiębiorcy musieliby analizować dwa różne porządki prawne, o ile nie mieliby całkowitej pewności, że ich system dystrybucyjny wpływa albo nie wpływa na handel unijny – takie rozwiązanie w nieuzasadniony sposób zwiększałoby koszty przestrzegania prawa i utrudniało prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce.
Decyzja o konieczności wyłączenia określonych porozumień wertykalnych została podjęta w oparciu i na podstawie przepisów zawierających upoważnienie ustawowe do wydawania rozporządzeń wyłączających określone kategorie porozumień spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję. Artykuł 8 ust. 3 u.o.k.k. zawiera delegację dla Rady Ministrów do wydania rozporządzeń zwalniających określone kategorie porozumień spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencje wyrażonego w art. 6 u.o.k.k. i wskazuje jakie warunki powinny spełniać porozumienia podlegające wyłączeniu.
Zgodnie z delegacją ustawową, porozumienia objęte zwolnieniem spod zakazu muszą jednocześnie: 1) przyczyniać się do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do postępu technicznego lub gospodarczego; 2) zapewniać nabywcy lub użytkownikowi odpowiednią część wynikających z porozumień korzyści; 3) nie nakładać na zainteresowanych przedsiębiorców ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów; 4) nie stwarzać tym przedsiębiorcom możliwości wyeliminowania konkurencji na rynku właściwym w zakresie znacznej części określonych towarów.
Powyższe warunki są spełnione przez porozumienia objęte wyłączeniem. Porozumienia wertykalne to porozumienia zawierane pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji lub dystrybucji, w szczególności porozumienia zawierane między organizatorami systemów dystrybucji i uczestnikami. Porozumienia wertykalne obejmują szeroki zakres typowych porozumień biznesowych dotyczących sposobu funkcjonowania systemów dystrybucji np. porozumienia dotyczące ramowej współpracy, wyłączności, zaopatrzenia, know-how itd.
Niektóre rodzaje porozumień wertykalnych mogą poprawiać efektywność gospodarczą w ramach łańcucha produkcji lub dystrybucji. W szczególności mogą one prowadzić do obniżenia kosztów transakcji i dystrybucji ponoszonych przez strony porozumienia oraz do optymalizacji ich poziomów sprzedaży i inwestycji. Porozumienia wertykalne związane z wydajnością, zawarte pomiędzy przedsiębiorcami pełniącymi wzajemnie uzupełniające się funkcje we wprowadzaniu produktu do obrotu, mają na celu obniżenie kosztów i ryzyka stron porozumienia, w związku z czym w zdecydowanej większości przypadków mogą być korzystne z punktu widzenia odbiorców końcowych w tym konsumentów. Pionowe zintegrowanie (porozumienie wertykalne) pozwala np. na obniżenie kosztów transakcyjnych – obniża koszy znalezienia partnera handlowego, pozwala na efektywne określenie poziomu produkcji i logistyki, co pozwala wszystkim stronom porozumienia obniżyć poziom ryzyka prowadzenia działalności. Dlatego określenie zasad współpracy w systemach dystrybucyjnych jest ostatecznie korzystne dla odbiorcy końcowego. Przykładem takiego porozumienia jest np. zawarcie przez producenta z dystrybutorem umowy określającej, że dystrybutor ten będzie jego wyłącznym przedstawicielem na terenie jednego województwa i nie może on aktywnie poszukiwać klientów z terenu innych województw (o ile udział dostawcy oraz nabywcy w rynku właściwym nie przekracza 30 proc.). W takim wypadku możemy założyć, że pozostali producenci funkcjonujący na danym rynku właściwym będą wywierali presję konkurencyjną wystarczającą dla zachowania atmosfery konkurencji. Ze względu na swój charakter porozumienia pozwalające na lepsze zorganizowanie systemu dystrybucji spełniają wszystkie warunki określone w upoważnieniu ustawowym, ponieważ zmniejszając koszty transakcji pozwalają na osiągnięcie niższej ceny produktu, jednocześnie nie prowadząc do wyeliminowania konkurencji.
W związku z powyższym w prawie unijnym i polskim przyjęto założenie, że dla ułatwienia działalności gospodarczej, niektóre typy porozumień zostaną wyłączone spod zakazów zawierania niedozwolonych porozumień określonych w art. 6 u.o.k.k. (lub odpowiednio 101 TFUE), z uwagi na ich potencjalne prokonkurencyjne skutki lub brak możliwości istotnego oddziaływania na konkurencję. Warunkiem dopuszczalności zwolnienia jest także nieprzekroczenie przez strony porozumienia określonej wielkości udziału w rynku (zasadniczo 30%).
Celem rozporządzenia przewidującego wyłączenie grupowe jest zatem uproszczenie z punktu widzenia przedsiębiorców oceny, czy zawarte przez nich porozumienie wertykalne może naruszać art. 6 u.o.k.k. Rozporządzenie to ma też w założeniu zwiększać pewność prawną po stronie przedsiębiorcy – w przeciwnym razie przedsiębiorca każdorazowo musiałby oceniać, czy jego porozumienie ogranicza ze względu na cel lub skutek konkurencję (przy czym określenie, jakie są skutki porozumienia jest znacznie trudniejsze) i czy potencjalnie wchodzi ono w zakres wyjątku określonego w art. 8 ust. 1 u.o.k.k. Wydanie rozporządzenia wyłączającego zmniejsza zatem obciążenia regulacyjne po stronie przedsiębiorców.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę , że od czasu przyjęcia obowiązującego aktualnie rozporządzenia rynek znacząco się zmienił. Dotyczy to w szczególności rozwoju sprzedaży przez Internet oraz pojawienia się nowych uczestników rynku takich jak platformy internetowe, odgrywające coraz większą rolę w dystrybucji towarów i usług. Przedsiębiorstwa działające w gospodarce platform internetowych umożliwiają prowadzenie działalności na nowe sposoby, przy czym niektóre z nich nie mieszczą się w ramach pojęć używanych dotychczas. W szczególności usługi pośrednictwa internetowego umożliwiają przedsiębiorstwom oferowanie towarów lub usług innym przedsiębiorstwom lub konsumentom końcowym, z zamiarem ułatwienia inicjowania transakcji bezpośrednich między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami, a konsumentami końcowymi [4] . Porozumienia dotyczące świadczenia usług pośrednictwa internetowego są porozumieniami wertykalnymi i w związku z tym zasadne jest objęcie ich wyłączeniem grupowym. W niektórych obszarach, ze względu na zdezaktualizowanie się antykonkurencyjnych problemów wymagane jest rozszerzenie zakresu wyłączenia, a w innych natomiast zasadne było jego zawężenie. Planowane w projektowanym rozporządzeniu regulacje wynikają zatem także z rozwoju systemów dystrybucji w handlu elektronicznym, w tym na platformach handlu internetowego i odpowiadają rozwiązaniom przyjętym już w prawie unijnym. Nowe rozporządzenie ma ułatwić przedsiębiorcom samoocenę zgodności ich porozumień z prawem konkurencji w nowym środowisku cyfrowym.
[1] Commission Staff Working Document Evaluation of the Vertical Block Exemption Regulation (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52020SC0172&qid=1674636571355)
[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2007 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień specjalizacyjnych i badawczo-rozwojowych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 230, poz. 1692); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2007 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 230, poz. 1691); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2007 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień, zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami prowadzącymi działalność ubezpieczeniową, spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 137, poz. 964); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2007 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień dotyczących transferu technologii spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 137, poz. 963).
[4] COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT EXECUTIVE SUMMARY OF THE EVALUATION of the Vertical Block Exemption Regulation SWD/2020/0173 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52020SC0173&qid=1674636691595
Istota rozwiązań ujętych w projekcie:
Rozporządzenie, wzorując się na rozwiązaniach przyjętych w VBER, będzie przewidywało wyłączenie porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję określonego w art. 6 u.o.k.k. Jednocześnie rozporządzenie określi warunki dopuszczalności zwolnienia, klauzule niedozwolone - czyli takie, których strony nie mogą wprowadzić do porozumienia (występowanie tych klauzul w porozumieniu stanowi naruszenie art. 6 u.o.k.k.) oraz okres obowiązywania wyłączenia.
Porozumienie wertykalne
Poprzez porozumienia wertykalne należy rozumieć porozumienia zawierane pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na różnych poziomach łańcucha produkcji lub dystrybucji, w szczególności porozumienia zawierane między organizatorami systemów dystrybucji i uczestnikami. Projekt rozporządzenia wyłącza spod zakazu porozumienia wertykalne jednocześnie wskazując wyjątki od tych wyłączeń, a więc wskazuje rodzaje porozumień oraz klauzul w nich stosowanych, które nie podlegają generalnemu wyłączeniu.
Progi udziału w rynku
Warunkiem dopuszczalności wyłączenia będzie przede wszystkim nieprzekroczenie wielkości udziału w rynku przez strony porozumienia (udział dostawcy nie przekracza 30 % rynku właściwego, na którym sprzedaje on towary lub usługi objęte porozumieniem, a udział nabywcy nie przekracza 30 % rynku właściwego, na którym nabywa on produkty lub usługi objęte porozumienie). Rozporządzenie będzie zawierało szczegółowe regulacje dotyczące sposobu wyliczenia udziału w rynku na potrzeby stosowania wyłączenia zarówno w stosunku do przedsiębiorców jak i związków przedsiębiorców.
Rodzaje porozumień niepodlegających wyłączeniu
Projekt Rozporządzenia będzie zawierał katalog najcięższych rodzajów porozumień ograniczających konkurencję co do których wyłączenie grupowe nie będzie miało do nich zastosowania. Należeć do nich będą: 1. narzucanie przez dostawcę ceny sprzedaży minimalnej lub sztywnej ceny sprzedaży; 2. w przypadku gdy dostawca prowadzi system dystrybucji wyłącznej, postanowienia na podstawie których następuje ograniczenie terytorium, na którym dystrybutor wyłączny może czynnie lub biernie sprzedawać towary lub usługi objęte porozumieniem, lub klientów, którym dystrybutor wyłączny może czynnie lub biernie sprzedawać takie towary lub usługi, z wyjątkiem: a) ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej na terytorium zastrzeżonym dla dostawcy lub przydzielonym przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym, lub ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej skierowanej do grupy klientów zastrzeżonych dla dostawcy lub przydzielonych przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym; b) ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu i jego klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej nieautoryzowanym dystrybutorom zlokalizowanym na terytorium, na którym dostawca prowadzi system dystrybucji selektywnej towarów lub usług objętych porozumieniem; c) ograniczenia dotyczącego miejsca prowadzenia działalności dystrybutora wyłącznego; d) ograniczenia hurtowemu dystrybutorowi wyłącznemu możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym; e) ograniczenia dystrybutorowi wyłącznemu możliwości czynnego lub biernego sprzedawania komponentów, dostarczanych w celu ich wbudowania, klientom, którzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towarów jak te wyprodukowane przez dostawcę; 3. w przypadku gdy dostawca stosuje system dystrybucji selektywnej, a) ograniczenie terytorium, na którym dystrybutorzy działający w systemie dystrybucji selektywnej mogą sprzedawać towary lub usługi objęte porozumieniem, lub klientów, którym dystrybutorzy ci mogą sprzedawać takie towary lub usługi, z wyjątkiem: - ograniczenia dystrybutorom działającym w systemie dystrybucji selektywnej i ich bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej na terytorium zastrzeżonym dla dostawcy lub przydzielonym przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu dystrybutorom wyłącznym, lub ograniczenia dystrybutorom działającym w systemie dystrybucji selektywnej i ich bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej skierowanej do grupy klientów zastrzeżonych dla dostawcy lub przydzielonych przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu dystrybutorom wyłącznym; - ograniczenia dystrybutorom działającym w systemie dystrybucji selektywnej i ich klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej nieautoryzowanym dystrybutorom zlokalizowanym na terytorium, na którym prowadzony jest system dystrybucji selektywnej; - ograniczenia dotyczącego miejsca prowadzenia działalności dystrybutorów działających w systemie dystrybucji selektywnej; - ograniczenia dystrybutorom hurtowym działającym w systemie dystrybucji selektywnej możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym; - ograniczenia możliwości czynnego lub biernego sprzedawania komponentów, dostarczanych w celu ich wbudowania, klientom, którzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towarów jak te wyprodukowane przez dostawcę; - ograniczenie wzajemnych dostaw między dystrybutorami działającymi w systemie dystrybucji selektywnej na tych samych lub różnych szczeblach obrotu; - ograniczenie dystrybutorom detalicznym działającym w systemie dystrybucji selektywnej możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym; 4. w przypadku gdy dostawca nie prowadzi ani systemu dystrybucji wyłącznej, ani systemu dystrybucji selektywnej, postanowienia na podstawie, których następuje ograniczenie terytorium, na którym nabywca może czynnie lub biernie sprzedawać towary lub usługi objęte porozumieniem, lub klientów, którym nabywca może czynnie lub biernie sprzedawać takie towary lub usługi, z wyjątkiem: a) ograniczenia nabywcy i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej na terytorium zastrzeżonym dla dostawcy lub przydzielonym przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym, lub ograniczenia nabywcy i jego bezpośrednim klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej skierowanej do grupy klientów zastrzeżonych dla dostawcy lub przydzielonych przez dostawcę na zasadzie wyłączności maksymalnie pięciu innym dystrybutorom wyłącznym; b) ograniczenia nabywcy i jego klientom możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej nieautoryzowanym dystrybutorom zlokalizowanym na terytorium, na którym dostawca prowadzi system dystrybucji selektywnej towarów lub usług objętych porozumieniem; c) ograniczenia dotyczącego miejsca prowadzenia działalności nabywcy; d) ograniczenia nabywcy hurtowemu możliwości prowadzenia sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym; e) ograniczenia nabywcy możliwości czynnego lub biernego sprzedawania komponentów, dostarczanych w celu ich wbudowania, klientom, którzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towarów jak te wyprodukowane przez dostawcę; 5. uniemożliwienie skutecznego wykorzystania Internetu przez nabywcę lub jego klientów do sprzedaży towarów lub usług objętych porozumieniem, ponieważ ogranicza ono terytorium, na którym towary lub usługi objęte porozumieniem mogą być sprzedawane, lub klientów, którym te towary lub usługi mogą być sprzedawane, bez uszczerbku dla możliwości nałożenia na nabywcę: a) innych ograniczeń dotyczących sprzedaży przez Internet; lub b) ograniczeń dotyczących reklamy internetowej, które nie mają na celu uniemożliwienia korzystania z całego kanału reklamy internetowej; 6. ograniczenie, uzgodnione między dostawcą komponentów a nabywcą, który je wbudowuje, możliwości prowadzenia przez dostawcę sprzedaży komponentów jako części zamiennych użytkownikom końcowym, zakładom naprawczym, hurtownikom lub innym usługodawcom, którym nabywca nie powierzył napraw lub serwisowania swoich towarów.
Ponadto wyłączenie przewidziane w rozporządzeniu zasadniczo nie będzie miało zastosowania także do następujących klauzul niedozwolonych zawartych w porozumieniach wertykalnych : a) jakikolwiek bezpośredni lub pośredni zakaz konkurowania, którego czas trwania jest nieokreślony lub przekracza pięć lat; b) jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie zobowiązanie skutkujące zakazem wytwarzania, zakupu, sprzedaży lub odsprzedaży przez nabywcę towarów lub usług po zakończeniu obowiązywania porozumienia; c) jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie zobowiązanie skutkujące zakazem sprzedaży produktów określonych konkurujących dostawców przez dystrybutorów działających w systemie dystrybucji selektywnej; d) jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie zobowiązanie skutkujące uniemożliwieniem nabywcy usług pośrednictwa internetowego oferowania, sprzedaży lub odsprzedaży użytkownikom końcowym towarów lub usług na korzystniejszych warunkach przy użyciu konkurencyjnych usług pośrednictwa internetowego.
Okres obowiązywania
Wyłączenia określone w projekcie będą obowiązywały do 31 maja 2035 r., a więc rok dłużej niż VBER. Polski ustawodawca do tej pory konsekwentnie przyjmował przepisy, które, na potrzeby rynku krajowego, regulowały zakres wyłączeń w sposób zaproponowany przez Komisję w przepisach przez nią przyjętych. W celu zachowania ciągłości, przepisy polskich rozporządzeń przewidywały okres obowiązywania o rok dłuższy niż regulacje unijne. Jest to więc świadomy zabieg legislacyjny.
W stosunku do obecnie obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję, projektowane rozporządzenie będzie zawierało zmiany dotyczące następujących obszarów: - podwójnej dystrybucji (sytuacji, w której dostawca sprzedaje swoje towary lub usługi nie tylko za pośrednictwem niezależnych dystrybutorów, ale również bezpośrednio klientom końcowym); - zobowiązania do parytetu cenowego (wymóg, aby przedsiębiorstwo oferowało towary lub usługi swojemu kontrahentowi na takich samych warunkach, na jakich oferuje je osobom trzecim, lub na lepszych warunkach) – ze względu na ich powszechność i potencjalną szkodliwość dla konkurencji zasadniczo w żadnym wypadku nie powinny być objęte wyłączeniem; - ograniczenia sprzedaży czynnej (ograniczenie zdolności dystrybutora do aktywnego nawiązywania kontaktów z grupami klientów lub na terytoriach) – rozszerzenie katalogu objętego wyłączeniem, - zakaz sprzedaży przez Internet – możliwość ustanawiania dla tego samego dystrybutora różnych cen hurtowych produktów sprzedawanych przez Internet i poza nim oraz stosowania różnych kryteriów w odniesieniu do sprzedaży przez Internet i poza nim w systemach dystrybucji selektywnej.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
Prezes UOKiK
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Tomasz Chróstny Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
Prezes UOKiK
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
II kwartał 2023 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 22 maja 2023 r. w trybie obiegowym