Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia Strategii transformacji ciepłownictwa do 2040 r.

Informacje o publikacji dokumentu

Pierwsza publikacja:: 23.06.2026 14:14 Magdalena Kucharska
Wytwarzający/ Odpowiadający:: Minister Energii

Tytuł	Wersja	Dane zmiany / publikacji
Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia Strategii transformacji ciepłownictwa do 2040 r.	1.0	23.06.2026 14:14 Magdalena Kucharska

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"ID275","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"ID{#ID_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty innych dokumentów rządowych","value":"Projekty innych dokumentów rządowych"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Celem Strategii transformacji ciepłownictwa do 2040 r., zwanej dalej „Strategią”, jest stworzenie długoterminowych ram strategicznych dla rozwoju sektora ciepłowniczego systemowego w Polsce, umożliwiających przeprowadzenie jego transformacji w sposób zapewniający poprawę bezpieczeństwa energetycznego państwa, utrzymanie społecznie akceptowalnych cen ciepła dla odbiorców końcowych, poprawę efektywności energetycznej sektora oraz realizację krajowych i unijnych celów w zakresie polityki energetycznej.\nPotrzeba opracowania Strategii wynika z konieczności odpowiedzi na wyzwania stojące przed sektorem ciepłowniczym. Sektor ten odpowiada za zaspokojenie jednej z podstawowych potrzeb społecznych, jaką jest zapewnienie dostępu do ciepła dla ponad 52 % gospodarstw domowych, przede wszystkim w dużych miastach, instytucji publicznych oraz przedsiębiorstw. Stabilne, bezpieczne i przystępne cenowo dostawy ciepła mają fundamentalne znaczenie dla jakości życia obywateli, funkcjonowania miast i lokalnych społeczności oraz zachowania spójności społecznej i gospodarczej kraju. Polskie systemy ciepłownicze posiadają największą liczbę przyłączonych do sieci ciepłowniczej gospodarstw domowych w Unii Europejskiej. Pod względem wolumenu dostarczonego ciepła do odbiorców, Polska jest drugim w Unii Europejskiej, za Republiką Federalną Niemiec, rynkiem ciepła systemowego.\nSektor ciepłownictwa systemowego stanowi istotny element krajowego systemu energetycznego oraz infrastruktury krytycznej państwa. Odpowiada on za znaczącą część zużycia energii finalnej w gospodarce oraz pozostaje jednym z kluczowych źródeł emisji gazów cieplarnianych. Jednocześnie infrastruktura wytwórcza i sieciowa w znacznej części jest oparta na technologiach wysokoemisyjnych, przy relatywnie wysokim stopniu zużycia technicznego infrastruktury. Uwarunkowania te powodują konieczność przeprowadzenia głębokiej, wieloetapowej transformacji sektora, której skala wykracza poza możliwości działań incydentalnych lub rozproszonych interwencji regulacyjnych.\nTransformacja energetyczna stawia przed sektorem ciepłowniczym szereg złożonych wyzwań, związanych z koniecznością zmiany struktury paliwowej, a w konsekwencji pilną potrzebą modernizacji infrastruktury. Transformacja energetyczna sektora wymaga poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych, a decyzje inwestycyjne mają charakter długookresowy. Brak stabilnych i przewidywalnych ram strategicznych zwiększa ryzyko regulacyjne, ogranicza dostęp do finansowania oraz utrudnia racjonalne planowanie inwestycji zarówno przez przedsiębiorstwa energetyczne, jak i jednostki samorządu terytorialnego odpowiedzialne za lokalne planowanie energetyczne.\nTransformacja ciepłownictwa systemowego pozostaje w ścisłym związku z: rozwojem odnawialnych źródeł energii, wykorzystaniem ciepła odpadowego, rozwojem kogeneracji oraz integracją sektorów ciepłownictwa i elektroenergetyki w celu stabilizacji systemu elektroenergetycznego przez wykorzystanie nadwyżek zielonej energii elektrycznej. Bez dokumentu strategicznego określającego kierunki, tempo i instrumenty wsparcia, działania te mogłyby mieć charakter nieskoordynowany, prowadząc do nieefektywnego wykorzystania środków publicznych.\nPolski sektor ciepłowniczy ulega procesowi przekształcania się z systemu wysokoemisyjnego, opartego na kopalnych nośnikach energii, w kierunku źródeł nisko i bezemisyjnych. Odpowiednie przeprowadzenie transformacji sektora ciepłowniczego przyczyni się do:\n1) wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego;\n2) zwiększenia odporności odbiorców na wahania cen nośników energii i paliw;\n3) ograniczenia kosztów, przez zmniejszenie importu paliw kopalnych;\n4) zapewnienia przewidywalnych i długofalowych ram regulacyjnych.\nW celu kompleksowego podejścia do tych wyzwań, powstaje Strategia, która jest zgodna z aktualizowanym Krajowym Planem w dziedzinie Energii i Klimatu. Strategia wyznacza prognozę rozwoju technologii, które będą zastępowały wygaszane moce elektrociepłowni i ciepłowni opartych o paliwa węglowe. Do technologii umożliwiających przeprowadzenie tego procesu należą przede wszystkim rozwiązania takie jak:\n1) źródła gazowe;\n2) pompy ciepła;\n3) kotły elektryczne;\n4) magazyny ciepła;\n5) źródła biomasowe;\n6) technologie wykorzystujące ciepło odpadowe;\n7) kolektory słoneczne;\n8) źródła geotermalne;\n9) instalacje termicznego przekształcania odpadów.\nRozwiązania techniczne, do których zaliczyć należy pompy ciepła, kotły elektryczne, magazyny ciepła czy elektrociepłownie pracujące dyspozycyjnie, czyli w okresach niedoboru energii elektrycznej i jej wysokiej ceny, tworzą dla ciepłownictwa nowe możliwości zwiększenia efektywności oraz współpracy z sektorem elektroenergetycznym, umożliwiając uzyskiwanie korzyści finansowych płynących ze stabilizacji systemu.\nDyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 z dnia 18 października 2023 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2018/2001, rozporządzenie (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylająca dyrektywę Rady (UE) 2015/652 (Dz. Urz. UE L 2023/2413 z 31.10.2023, tzw. „dyrektywa RED III”) wprowadziła cel wzrostu udziału OZE w ciepłownictwie o 1,1 punktu procentowego rocznie w okresie 2025–2030, co w przypadku Polski oznacza osiągnięcie poziomu 31,6 % OZE w sektorze ogrzewania i chłodzenia w 2030 r.\nWyzwaniem dla rozwoju ciepłownictwa systemowego jest uzyskanie i utrzymanie statusu efektywnego systemu ciepłowniczego, który niesie za sobą wiele korzyści, takich jak możliwość korzystania z pomocy ze środków publicznych. Warunki te, konieczne do uzyskania statusu „efektywnego systemu ciepłowniczego”, zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniającą rozporządzenie (UE) 2023/955 (Dz. Urz. UE L 231 z 20.09.2023, str. 1), będą ulegać stopniowemu zaostrzeniu, począwszy od roku 2028 aż do roku 2050. Udział systemów efektywnych w skali kraju wynosi niespełna 22 %. Niewielka liczba efektywnych systemów ciepłowniczych w Polsce jest związana z faktem, że w większości systemów ciepło jest wytwarzane w kotłach wodnych opalanych paliwem węglowym. Efektywne systemy ciepłownicze w Polsce są zwykle zasilane przez źródła oparte na wytwarzaniu ciepła w kogeneracji, aktualnie również w większości opartej na paliwach węglowych.\nTransformacja sektora ciepłowniczego jest niezbędna z uwagi na konieczność ograniczania emisji gazów cieplarnianych, rosnące koszty uprawnień do emisji oraz potrzebę modernizacji znacznej części infrastruktury wytwórczej i sieciowej. Proces ten wymaga poniesienia wysokich nakładów inwestycyjnych w perspektywie najbliższych kilkunastu lat. Jednocześnie sposób przeprowadzenia transformacji będzie miał bezpośredni wpływ na poziom kosztów ponoszonych przez odbiorców końcowych, konkurencyjność przedsiębiorstw oraz sytuację ekonomiczną przedsiębiorstw ciepłowniczych.\nObecnie brak jest kompleksowego dokumentu strategicznego określającego docelowy model funkcjonowania sektora ciepłownictwa oraz wskazującego preferowane kierunki jego rozwoju. W efekcie uczestnicy rynku funkcjonują w warunkach podwyższonej niepewności dotyczącej przyszłych wymagań regulacyjnych, pożądanych technologii oraz oczekiwanego tempa transformacji. Taka sytuacja utrudnia podejmowanie racjonalnych decyzji inwestycyjnych, zwiększa ryzyko lokowania kapitału w rozwiązania, które mogą utracić swoją ekonomiczną lub regulacyjną zasadność przed zakończeniem okresu ich eksploatacji, a także może prowadzić do powstawania kosztów osieroconych obciążających przedsiębiorstwa, a w konsekwencji odbiorców końcowych.\nStrategia stworzy stabilne i przewidywalne ramy dla funkcjonowania sektora, wskazując pożądane kierunki transformacji technologicznej oraz rolę poszczególnych rozwiązań w procesie osiągania celów klimatycznych i energetycznych. Dokument będzie stanowił punkt odniesienia dla przedsiębiorstw ciepłowniczych, samorządów, inwestorów, instytucji finansowych oraz administracji publicznej, zwiększając pewność inwestycyjną i ograniczając ryzyko podejmowania nieefektywnych decyzji.\nSzczególne znaczenie Strategii wynika z konieczności zapewnienia efektywnego wykorzystania środków publicznych przeznaczonych na transformację sektora. Skala potrzeb inwestycyjnych jest wysoka, a dostępne środki krajowe i europejskie muszą zostać wykorzystane w sposób zapewniający osiągnięcie maksymalnych efektów społecznych, gospodarczych i środowiskowych. Strategia pozwoli określić priorytety inwestycyjne oraz kierunki wsparcia publicznego, tworząc podstawy dla projektowania programów wsparcia i instrumentów finansowych, w szczególności realizowanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz inne instytucje wspierające transformację energetyczną.\nJednym z kluczowych celów Strategii jest ochrona odbiorców końcowych przed niekontrolowanym wzrostem kosztów ogrzewania. Ciepło należy do dóbr o podstawowym znaczeniu społecznym, a jego dostępność cenowa wpływa bezpośrednio na poziom życia obywateli oraz ryzyko występowania ubóstwa energetycznego. Brak skoordynowanego podejścia do transformacji sektora mógłby prowadzić do wzrostu kosztów funkcjonowania przedsiębiorstw ciepłowniczych, a w konsekwencji do wzrostu cen ponoszonych przez gospodarstwa domowe, jednostki sektora finansów publicznych oraz przedsiębiorców. Strategia ma stworzyć warunki do przeprowadzenia transformacji w sposób minimalizujący jej koszty społeczne oraz zapewniający równowagę pomiędzy realizacją celów klimatycznych a ochroną odbiorców końcowych.\nZnaczenie Strategii ma również wymiar społeczny i rozwojowy. Sektor ciepłownictwa systemowego stanowi istotny element infrastruktury krytycznej państwa oraz warunek prawidłowego funkcjonowania wielu miast i aglomeracji. Zapewnienie jego stabilnego rozwoju wpływa na bezpieczeństwo energetyczne mieszkańców, jakość powietrza, warunki życia w miastach oraz atrakcyjność inwestycyjną regionów. W tym kontekście Strategia będzie narzędziem wspierającym sprawiedliwą transformację energetyczną, uwzględniającą zarówno cele środowiskowe, jak i potrzeby społeczne oraz możliwości ekonomiczne poszczególnych grup odbiorców.\nStrategia będzie również określała sposób oraz tempo wdrażania regulacji Unii Europejskiej odnoszących się do sektora ciepłowniczego. Pozwoli to na skoordynowane dostosowanie krajowego sektora do wymagań wynikających z polityki energetycznej UE, przy jednoczesnym uwzględnieniu krajowych uwarunkowań gospodarczych, społecznych i technicznych. Dzięki temu możliwe będzie ograniczenie ryzyk związanych z transformacją oraz zapewnienie większej przewidywalności procesu zmian dla wszystkich uczestników rynku.\nCelem Strategii jest zatem stworzenie ram umożliwiających stopniową, ekonomicznie racjonalną i społecznie akceptowalną transformację sektora, przez określenie docelowego modelu transformacji, mechanizmów regulacyjnych i finansowych, zasad monitorowania postępów oraz instrumentów minimalizujących ryzyka systemowe. Strategia ma pełnić funkcję dokumentu integrującego działania legislacyjne, inwestycyjne i organizacyjne, zapewniając przewidywalność otoczenia prawnego oraz spójność z krajowymi i unijnymi zobowiązaniami w zakresie neutralności klimatycznej.\nPrzyjęcie Strategii jest zatem niezbędne dla zapewnienia spójnego, efektywnego ekonomicznie i społecznie odpowiedzialnego procesu transformacji sektora ciepłownictwa. Dokument stworzy podstawy dla długoterminowego planowania inwestycji, efektywnego wykorzystania środków publicznych, ochrony odbiorców końcowych oraz realizacji celów polityki energetycznej i klimatycznej państwa, wzmacniając jednocześnie bezpieczeństwo energetyczne Polski.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Istotą Strategii transformacji ciepłownictwa do 2040 r. jest wyznaczenie kompleksowych kierunków rozwoju sektora ciepłowniczego w sposób zapewniający bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność gospodarki oraz zgodność z krajowymi i unijnymi celami klimatyczno-energetycznymi. Dokument określa kierunki rozwoju systemów ciepłowniczych w Polsce, uwzględniając stopniowe odchodzenie od wysokoemisyjnych źródeł wytwarzania ciepła, rozwój technologii nisko- i zeroemisyjnych oraz poprawę efektywności energetycznej.\nGłównym celem Strategii jest transformacja sektora ciepłownictwa systemowego przez stopniowe odchodzenie od paliw kopalnych na rzecz źródeł nisko- i bezemisyjnych, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw ciepła oraz akceptowalnych kosztów dla odbiorców. Cel ten będzie realizowany poprzez następujące cele szczegółowe:\nCel 1: Zapewnienie stabilnych cen ciepła i bezpieczeństwa dostaw do odbiorców.\nCel 2: Dekarbonizacja – rozwój nisko- i bezemisyjnych źródeł ciepła systemowego.\nCel 3: Integracja międzysektorowa.\nCel 4: Rozwój magazynów ciepła.\nCel 5: Zagospodarowanie ciepła odpadowego.\nCel 6: Przewidywalne i długofalowe ramy regulacyjne.\nCel 7: Planowanie energetyczne na poziomie lokalnym.\n\nDziałaniami wspierającymi realizację Strategii są w szczególności:\n1) przygotowanie i wdrożenie odpowiednich zmian legislacyjnych oraz regulacyjnych wspierających inwestycje w nisko- i zeroemisyjne technologie;\n2) plan finansowy dla transformacji ciepłownictwa oraz ukierunkowanie instrumentów wsparcia finansowego na modernizację i rozwój infrastruktury;\n3) stworzenie stabilnych warunków regulacyjnych i taryfowych sprzyjających długoterminowym inwestycjom;\n4) rozwój mechanizmów planowania lokalnego i regionalnego w zakresie zaopatrzenia w ciepło;\n5) monitoring realizacji celów Strategii oraz okresowa aktualizacja dokumentu w odpowiedzi na zmiany uwarunkowań technologicznych, rynkowych i regulacyjnych.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"ME","value":"ME"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Miłosz Motyka Minister Energii","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"ME","value":"ME"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"I kwartał 2027 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}

ID275

Projekty innych dokumentów rządowych

D – pozostałe projekty

Celem Strategii transformacji ciepłownictwa do 2040 r., zwanej dalej „Strategią”, jest stworzenie długoterminowych ram strategicznych dla rozwoju sektora ciepłowniczego systemowego w Polsce, umożliwiających przeprowadzenie jego transformacji w sposób zapewniający poprawę bezpieczeństwa energetycznego państwa, utrzymanie społecznie akceptowalnych cen ciepła dla odbiorców końcowych, poprawę efektywności energetycznej sektora oraz realizację krajowych i unijnych celów w zakresie polityki energetycznej.
Potrzeba opracowania Strategii wynika z konieczności odpowiedzi na wyzwania stojące przed sektorem ciepłowniczym. Sektor ten odpowiada za zaspokojenie jednej z podstawowych potrzeb społecznych, jaką jest zapewnienie dostępu do ciepła dla ponad 52 % gospodarstw domowych, przede wszystkim w dużych miastach, instytucji publicznych oraz przedsiębiorstw. Stabilne, bezpieczne i przystępne cenowo dostawy ciepła mają fundamentalne znaczenie dla jakości życia obywateli, funkcjonowania miast i lokalnych społeczności oraz zachowania spójności społecznej i gospodarczej kraju. Polskie systemy ciepłownicze posiadają największą liczbę przyłączonych do sieci ciepłowniczej gospodarstw domowych w Unii Europejskiej. Pod względem wolumenu dostarczonego ciepła do odbiorców, Polska jest drugim w Unii Europejskiej, za Republiką Federalną Niemiec, rynkiem ciepła systemowego.
Sektor ciepłownictwa systemowego stanowi istotny element krajowego systemu energetycznego oraz infrastruktury krytycznej państwa. Odpowiada on za znaczącą część zużycia energii finalnej w gospodarce oraz pozostaje jednym z kluczowych źródeł emisji gazów cieplarnianych. Jednocześnie infrastruktura wytwórcza i sieciowa w znacznej części jest oparta na technologiach wysokoemisyjnych, przy relatywnie wysokim stopniu zużycia technicznego infrastruktury. Uwarunkowania te powodują konieczność przeprowadzenia głębokiej, wieloetapowej transformacji sektora, której skala wykracza poza możliwości działań incydentalnych lub rozproszonych interwencji regulacyjnych.
Transformacja energetyczna stawia przed sektorem ciepłowniczym szereg złożonych wyzwań, związanych z koniecznością zmiany struktury paliwowej, a w konsekwencji pilną potrzebą modernizacji infrastruktury. Transformacja energetyczna sektora wymaga poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych, a decyzje inwestycyjne mają charakter długookresowy. Brak stabilnych i przewidywalnych ram strategicznych zwiększa ryzyko regulacyjne, ogranicza dostęp do finansowania oraz utrudnia racjonalne planowanie inwestycji zarówno przez przedsiębiorstwa energetyczne, jak i jednostki samorządu terytorialnego odpowiedzialne za lokalne planowanie energetyczne.
Transformacja ciepłownictwa systemowego pozostaje w ścisłym związku z: rozwojem odnawialnych źródeł energii, wykorzystaniem ciepła odpadowego, rozwojem kogeneracji oraz integracją sektorów ciepłownictwa i elektroenergetyki w celu stabilizacji systemu elektroenergetycznego przez wykorzystanie nadwyżek zielonej energii elektrycznej. Bez dokumentu strategicznego określającego kierunki, tempo i instrumenty wsparcia, działania te mogłyby mieć charakter nieskoordynowany, prowadząc do nieefektywnego wykorzystania środków publicznych.
Polski sektor ciepłowniczy ulega procesowi przekształcania się z systemu wysokoemisyjnego, opartego na kopalnych nośnikach energii, w kierunku źródeł nisko i bezemisyjnych. Odpowiednie przeprowadzenie transformacji sektora ciepłowniczego przyczyni się do:
1) wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego;
2) zwiększenia odporności odbiorców na wahania cen nośników energii i paliw;
3) ograniczenia kosztów, przez zmniejszenie importu paliw kopalnych;
4) zapewnienia przewidywalnych i długofalowych ram regulacyjnych.
W celu kompleksowego podejścia do tych wyzwań, powstaje Strategia, która jest zgodna z aktualizowanym Krajowym Planem w dziedzinie Energii i Klimatu. Strategia wyznacza prognozę rozwoju technologii, które będą zastępowały wygaszane moce elektrociepłowni i ciepłowni opartych o paliwa węglowe. Do technologii umożliwiających przeprowadzenie tego procesu należą przede wszystkim rozwiązania takie jak:
1) źródła gazowe;
2) pompy ciepła;
3) kotły elektryczne;
4) magazyny ciepła;
5) źródła biomasowe;
6) technologie wykorzystujące ciepło odpadowe;
7) kolektory słoneczne;
8) źródła geotermalne;
9) instalacje termicznego przekształcania odpadów.
Rozwiązania techniczne, do których zaliczyć należy pompy ciepła, kotły elektryczne, magazyny ciepła czy elektrociepłownie pracujące dyspozycyjnie, czyli w okresach niedoboru energii elektrycznej i jej wysokiej ceny, tworzą dla ciepłownictwa nowe możliwości zwiększenia efektywności oraz współpracy z sektorem elektroenergetycznym, umożliwiając uzyskiwanie korzyści finansowych płynących ze stabilizacji systemu.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 z dnia 18 października 2023 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2018/2001, rozporządzenie (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylająca dyrektywę Rady (UE) 2015/652 (Dz. Urz. UE L 2023/2413 z 31.10.2023, tzw. „dyrektywa RED III”) wprowadziła cel wzrostu udziału OZE w ciepłownictwie o 1,1 punktu procentowego rocznie w okresie 2025–2030, co w przypadku Polski oznacza osiągnięcie poziomu 31,6 % OZE w sektorze ogrzewania i chłodzenia w 2030 r.
Wyzwaniem dla rozwoju ciepłownictwa systemowego jest uzyskanie i utrzymanie statusu efektywnego systemu ciepłowniczego, który niesie za sobą wiele korzyści, takich jak możliwość korzystania z pomocy ze środków publicznych. Warunki te, konieczne do uzyskania statusu „efektywnego systemu ciepłowniczego”, zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniającą rozporządzenie (UE) 2023/955 (Dz. Urz. UE L 231 z 20.09.2023, str. 1), będą ulegać stopniowemu zaostrzeniu, począwszy od roku 2028 aż do roku 2050. Udział systemów efektywnych w skali kraju wynosi niespełna 22 %. Niewielka liczba efektywnych systemów ciepłowniczych w Polsce jest związana z faktem, że w większości systemów ciepło jest wytwarzane w kotłach wodnych opalanych paliwem węglowym. Efektywne systemy ciepłownicze w Polsce są zwykle zasilane przez źródła oparte na wytwarzaniu ciepła w kogeneracji, aktualnie również w większości opartej na paliwach węglowych.
Transformacja sektora ciepłowniczego jest niezbędna z uwagi na konieczność ograniczania emisji gazów cieplarnianych, rosnące koszty uprawnień do emisji oraz potrzebę modernizacji znacznej części infrastruktury wytwórczej i sieciowej. Proces ten wymaga poniesienia wysokich nakładów inwestycyjnych w perspektywie najbliższych kilkunastu lat. Jednocześnie sposób przeprowadzenia transformacji będzie miał bezpośredni wpływ na poziom kosztów ponoszonych przez odbiorców końcowych, konkurencyjność przedsiębiorstw oraz sytuację ekonomiczną przedsiębiorstw ciepłowniczych.
Obecnie brak jest kompleksowego dokumentu strategicznego określającego docelowy model funkcjonowania sektora ciepłownictwa oraz wskazującego preferowane kierunki jego rozwoju. W efekcie uczestnicy rynku funkcjonują w warunkach podwyższonej niepewności dotyczącej przyszłych wymagań regulacyjnych, pożądanych technologii oraz oczekiwanego tempa transformacji. Taka sytuacja utrudnia podejmowanie racjonalnych decyzji inwestycyjnych, zwiększa ryzyko lokowania kapitału w rozwiązania, które mogą utracić swoją ekonomiczną lub regulacyjną zasadność przed zakończeniem okresu ich eksploatacji, a także może prowadzić do powstawania kosztów osieroconych obciążających przedsiębiorstwa, a w konsekwencji odbiorców końcowych.
Strategia stworzy stabilne i przewidywalne ramy dla funkcjonowania sektora, wskazując pożądane kierunki transformacji technologicznej oraz rolę poszczególnych rozwiązań w procesie osiągania celów klimatycznych i energetycznych. Dokument będzie stanowił punkt odniesienia dla przedsiębiorstw ciepłowniczych, samorządów, inwestorów, instytucji finansowych oraz administracji publicznej, zwiększając pewność inwestycyjną i ograniczając ryzyko podejmowania nieefektywnych decyzji.
Szczególne znaczenie Strategii wynika z konieczności zapewnienia efektywnego wykorzystania środków publicznych przeznaczonych na transformację sektora. Skala potrzeb inwestycyjnych jest wysoka, a dostępne środki krajowe i europejskie muszą zostać wykorzystane w sposób zapewniający osiągnięcie maksymalnych efektów społecznych, gospodarczych i środowiskowych. Strategia pozwoli określić priorytety inwestycyjne oraz kierunki wsparcia publicznego, tworząc podstawy dla projektowania programów wsparcia i instrumentów finansowych, w szczególności realizowanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz inne instytucje wspierające transformację energetyczną.
Jednym z kluczowych celów Strategii jest ochrona odbiorców końcowych przed niekontrolowanym wzrostem kosztów ogrzewania. Ciepło należy do dóbr o podstawowym znaczeniu społecznym, a jego dostępność cenowa wpływa bezpośrednio na poziom życia obywateli oraz ryzyko występowania ubóstwa energetycznego. Brak skoordynowanego podejścia do transformacji sektora mógłby prowadzić do wzrostu kosztów funkcjonowania przedsiębiorstw ciepłowniczych, a w konsekwencji do wzrostu cen ponoszonych przez gospodarstwa domowe, jednostki sektora finansów publicznych oraz przedsiębiorców. Strategia ma stworzyć warunki do przeprowadzenia transformacji w sposób minimalizujący jej koszty społeczne oraz zapewniający równowagę pomiędzy realizacją celów klimatycznych a ochroną odbiorców końcowych.
Znaczenie Strategii ma również wymiar społeczny i rozwojowy. Sektor ciepłownictwa systemowego stanowi istotny element infrastruktury krytycznej państwa oraz warunek prawidłowego funkcjonowania wielu miast i aglomeracji. Zapewnienie jego stabilnego rozwoju wpływa na bezpieczeństwo energetyczne mieszkańców, jakość powietrza, warunki życia w miastach oraz atrakcyjność inwestycyjną regionów. W tym kontekście Strategia będzie narzędziem wspierającym sprawiedliwą transformację energetyczną, uwzględniającą zarówno cele środowiskowe, jak i potrzeby społeczne oraz możliwości ekonomiczne poszczególnych grup odbiorców.
Strategia będzie również określała sposób oraz tempo wdrażania regulacji Unii Europejskiej odnoszących się do sektora ciepłowniczego. Pozwoli to na skoordynowane dostosowanie krajowego sektora do wymagań wynikających z polityki energetycznej UE, przy jednoczesnym uwzględnieniu krajowych uwarunkowań gospodarczych, społecznych i technicznych. Dzięki temu możliwe będzie ograniczenie ryzyk związanych z transformacją oraz zapewnienie większej przewidywalności procesu zmian dla wszystkich uczestników rynku.
Celem Strategii jest zatem stworzenie ram umożliwiających stopniową, ekonomicznie racjonalną i społecznie akceptowalną transformację sektora, przez określenie docelowego modelu transformacji, mechanizmów regulacyjnych i finansowych, zasad monitorowania postępów oraz instrumentów minimalizujących ryzyka systemowe. Strategia ma pełnić funkcję dokumentu integrującego działania legislacyjne, inwestycyjne i organizacyjne, zapewniając przewidywalność otoczenia prawnego oraz spójność z krajowymi i unijnymi zobowiązaniami w zakresie neutralności klimatycznej.
Przyjęcie Strategii jest zatem niezbędne dla zapewnienia spójnego, efektywnego ekonomicznie i społecznie odpowiedzialnego procesu transformacji sektora ciepłownictwa. Dokument stworzy podstawy dla długoterminowego planowania inwestycji, efektywnego wykorzystania środków publicznych, ochrony odbiorców końcowych oraz realizacji celów polityki energetycznej i klimatycznej państwa, wzmacniając jednocześnie bezpieczeństwo energetyczne Polski.

Istotą Strategii transformacji ciepłownictwa do 2040 r. jest wyznaczenie kompleksowych kierunków rozwoju sektora ciepłowniczego w sposób zapewniający bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność gospodarki oraz zgodność z krajowymi i unijnymi celami klimatyczno-energetycznymi. Dokument określa kierunki rozwoju systemów ciepłowniczych w Polsce, uwzględniając stopniowe odchodzenie od wysokoemisyjnych źródeł wytwarzania ciepła, rozwój technologii nisko- i zeroemisyjnych oraz poprawę efektywności energetycznej.
Głównym celem Strategii jest transformacja sektora ciepłownictwa systemowego przez stopniowe odchodzenie od paliw kopalnych na rzecz źródeł nisko- i bezemisyjnych, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw ciepła oraz akceptowalnych kosztów dla odbiorców. Cel ten będzie realizowany poprzez następujące cele szczegółowe:
Cel 1: Zapewnienie stabilnych cen ciepła i bezpieczeństwa dostaw do odbiorców.
Cel 2: Dekarbonizacja – rozwój nisko- i bezemisyjnych źródeł ciepła systemowego.
Cel 3: Integracja międzysektorowa.
Cel 4: Rozwój magazynów ciepła.
Cel 5: Zagospodarowanie ciepła odpadowego.
Cel 6: Przewidywalne i długofalowe ramy regulacyjne.
Cel 7: Planowanie energetyczne na poziomie lokalnym.

Działaniami wspierającymi realizację Strategii są w szczególności:
1) przygotowanie i wdrożenie odpowiednich zmian legislacyjnych oraz regulacyjnych wspierających inwestycje w nisko- i zeroemisyjne technologie;
2) plan finansowy dla transformacji ciepłownictwa oraz ukierunkowanie instrumentów wsparcia finansowego na modernizację i rozwój infrastruktury;
3) stworzenie stabilnych warunków regulacyjnych i taryfowych sprzyjających długoterminowym inwestycjom;
4) rozwój mechanizmów planowania lokalnego i regionalnego w zakresie zaopatrzenia w ciepło;
5) monitoring realizacji celów Strategii oraz okresowa aktualizacja dokumentu w odpowiedzi na zmiany uwarunkowań technologicznych, rynkowych i regulacyjnych.

Miłosz Motyka Minister Energii

I kwartał 2027 r.