Projekt ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej
1.0
30.06.2026 15:23 Agnieszka Moskaluk
Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP
{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD427","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Celem projektu ustawy jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego od 2028 roku nowego systemu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej w miejsce dotychczasowego systemu funkcjonującego na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 44).\nProjekt zakłada zmianę koncepcji działania systemu nieodpłatnej pomocy, który nie spełnia w sposób należyty swojej roli, a znaczne środki przeznaczane z budżetu państwa na jego funkcjonowanie nie okazały się efektywnie wydatkowane. Funkcjonowanie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej w obecnym kształcie ujawnia szereg nieprawidłowości. Pomimo szerokiego dostępu do pomocy oferowanej w ramach obowiązującej ustawy zainteresowanie wśród obywateli nadal pozostaje na niskim poziomie. Od kliku lat wśród podmiotów, które są zaangażowane w udzielanie i organizowanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz realizują zadania z zakresu edukacji prawnej, toczyła się dyskusja o potrzebie kompleksowej reformy systemu.\nProponowany system nieodpłatnej pomocy prawnej zakłada powszechny dostęp do informacji prawnej oraz dostęp do kwalifikowanej pomocy prawnej dla wybranych grup społecznych, których uprawnienie będzie weryfikowane i uzależnione od dochodu lub posiadania dokumentów potwierdzających przynależność do grupy.\nW wyniku szczegółowej analizy systemu przeprowadzonej przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie konferencji branżowych, artykułów prasowych, petycji, skarg i wniosków kierowanych do Ministra Sprawiedliwości, a także wniosków z kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli, w projekcie ustawy zaproponowano nowy model systemu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oparty o ewolucję dotychczasowego systemu, do którego głównych celów należy:\n1)\tzmniejszenie nierówności w dostępie do prawa przez wprowadzenie powszechnej informacji prawnej;\n2)\tzapewnienie osobom, które nie mogą pozwolić sobie na dostęp do pomocy prawnej na rynku komercyjnym, a także osobom należącym do grup narażonych na wykluczenie społeczne niezależnie od kryterium dochodowego, wsparcia w postaci dostępu do kwalifikowanej pomocy prawnej (będącej zindywidualizowaną poradą prawną dotyczącą konkretnego stanu faktycznego); rozwiązanie to ma również na celu ograniczenie narażenia systemu nieodpłatnej pomocy prawnej na nadużycia ze strony osób zamożnych zgłaszających się aktualnie do punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, zwanych dalej „punktami”, w celu uzyskania pomocy;\n3)\tzapewnienie powszechności dostępu do punktów przy jednoczesnym wprowadzeniu mechanizmu ich efektywnej alokacji przez powiązanie liczby punktów w danym powiecie z liczbą informacji i porad udzielonych na jego obszarze w ramach odpowiednio informacji prawnej oraz kwalifikowanej pomocy prawnej;\n4)\tpozostawienie w nowym systemie nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej – w ramach stosowania zasady efektywności wydatkowania środków publicznych na usługi, na które jest zapotrzebowanie społeczne; rezygnacja z usług nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i przeznaczenia całości środków finansowych na nieodpłatną pomoc prawną i edukację prawną wynika z przeprowadzonych analiz i stanowisk prezentowanych przez podmioty działające w aktualnym systemie, wykazujących, że poradnictwo obywatelskie cieszy się niską popularnością, a większości porad obywatelskich udzielają radcowie prawni oraz adwokaci, którzy odbyli szkolenia z zakresu poradnictwa obywatelskiego; jednocześnie projekt uwzględnia najlepsze doświadczenia z prowadzenia poradnictwa, gdyż elementem kwalifikowanej pomocy prawnej stanie się plan pomocy, który ma wskazać osobie uprawnionej dalsze kroki w sprawie, który dotychczas był charakterystyczny dla modelu udzielania poradnictwa obywatelskiego; przewiduje się również, że możliwe będzie wskazanie specjalizacji dyżuru w punkcie m.in. w zakresie poradnictwa obywatelskiego;\n5)\trezygnacja z pomocy prawnej dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą – z uwagi na marginalne zainteresowanie wśród tej grupy beneficjentów dostępem do systemu nieodpłatnej pomocy prawnej; informacje pozyskane z systemu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazują, że w latach 2022–2024 takiej pomocy udzielono łącznie tylko 189 razy, przy czym liczba niepowtarzalnych beneficjentów tej pomocy wyniosła 158, podczas gdy liczbę osób uprawnionych z tego tytułu szacowano na ponad milion; wśród przyczyn takiego stanu rzeczy wymienia się sformalizowaną procedurę ubiegania się o pomoc de minimis, a częściowo również jej publiczny charakter; \n6)\twprowadzenie możliwości powierzenia przez powiat prowadzenia punktu, w ramach liczby punktów, które są powierzane do prowadzenia organizacji pozarządowej – uczelni lub organizacji pozarządowej, które prowadzą akademickie poradnie prawne – proponowane rozwiązanie ma zapewnić możliwość kształcenia młodych prawników w celu uzyskania kompetencji niezbędnych do świadczenia pomocy dla grup społecznych zagrożonych wykluczeniem społecznym, w ramach systemu nieodpłatnej pomocy prawnej;\n7)\tzawieranie przez powiat umów z adwokatem lub radcą prawnym, wskazanym przez okręgową radę adwokacką lub radę okręgowej izby radców prawnych, organizacją pozarządową lub uczelnią albo organizacją pozarządową prowadząca poradnię prawną, zapewniających udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej – na okres dwóch lat, co stanowi realizację postulatów powiatów i organizacji pozarządowych, które wskazują, że rokroczne konkursy i wybór podmiotów udzielających nieodpłatnej pomocy prawnej utrudniają zapewnienie stabilności działania; na podstawie tych umów, dotacje na realizację zadań określonych projektowanej regulacji, zgodnie z art. 221 i art. 251 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) będą rozliczane do końca roku budżetowego, zaś dotacja w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego będzie podlegała zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego przyznającej tę dotację w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku;\n8)\twprowadzenie mechanizmu kontroli sposobu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i organizowania działań z edukacji prawnej – aby umożliwić starostom realizację zaleceń Najwyższej Izby Kontroli dotyczących przeprowadzania analiz skali udzielanej pomocy w poszczególnych punktach w celu optymalizacji pomocy świadczonej mieszkańcom powiatu w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, identyfikacji ewentualnych barier w dostępie do tej pomocy oraz zapewnienia kontroli realizacji powierzonych zadań, w projektowanych przepisach przewidziano rozwiązania, które mają za zadanie umożliwić realizację tych wytycznych;\n9)\twprowadzenie mechanizmu recenzji kwalifikowanej pomocy prawnej dokonywanej przez recenzentów wybieranych przez samorządy zawodowe jako podmioty odpowiedzialne za zachowanie jakości świadczenia kwalifikowanej pomocy prawnej – z uwagi na wskazaną w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 30 maja 2018 r. konieczność wprowadzenia takich rozwiązań, a także potrzebę wzmocnienia kontroli prawidłowości realizacji zobowiązań umownych przez adwokatów i radców prawnych; w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 31 października 2024 roku podniesiono zasadność rozważenia wprowadzenia do systemu mechanizmów pomiaru jego jakości i efektywności, tak aby możliwa była ocena rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych; również w 2021 r. Komitet Ministrów Rady Europy sformułował wytyczne, w których zawarto między innymi rekomendację wprowadzania mechanizmów i środków mających na celu zapewnienie jakości systemów pomocy prawnej, zarówno pod względem ich ogólnego funkcjonowania, jak i świadczonej pomocy prawnej;\n10)\twprowadzenie nowych rozwiązań w zakresie dotacji udzielanej na realizację zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej polegających na ustaleniu nowego sposobu podziału dotacji przez zwiększenie o 1 % kwoty dotacji, która będzie przeznaczana na pokrycie kosztów obsługi organizacyjno-technicznej (z 6 % kwoty dotacji do 7 % kwoty dotacji) i zmniejszenie o 1 % kwoty dotacji przeznaczonej na wynagrodzenia (z 91 % kwoty dotacji do 90 % kwoty dotacji); z uwagi na planowaną zmianę liczby punktów, przez ich dopasowanie do liczy usług, ta zmiana nie będzie powodowała obniżenia wynagrodzenia wykonawców. \n\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Projekt ustawy zakłada w szczególności:\n1)\tdostęp do informacji prawnej dla obywateli polskich i cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jeżeli sprawa dotyczy ich praw lub obowiązków wynikających z prawa Unii Europejskiej lub prawa polskiego – w wymiarze nie więcej niż czterech wizyt na kwartał;\n2)\tudzielanie osobiście w punkcie lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość informacji prawnej obejmującej:\na)\tprzedstawienie informacji o stanie prawnym, prawach i obowiązkach z niego wynikających, organach i instytucjach właściwych do załatwienia sprawy i postępowaniu przed tymi organami i instytucjami, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowoadministracyjnym, w szczególności udzielenie informacji o:\n-\twzorze dokumentu udostępnionego w ramach katalogu usług z kartami usług, opracowanego i udostępnionego przez Ministra Sprawiedliwości lub\n-\twzorze dokumentu udostępnionego przez organ administracji publicznej albo podmiot realizujący zadania publiczne w Biuletynie Informacji Publicznej lub na stronie internetowej właściwego podmiotu,\nb)\tprzedstawienie informacji o warunkach i trybie uzyskania kwalifikowanej pomocy prawnej,\nc)\tprzedstawienie informacji o możliwościach uzyskania innej pomocy niż nieodpłatna pomoc prawna w jednostkach nieodpłatnego poradnictwa zamieszczonych na liście jednostek nieodpłatnego poradnictwa dostępnego dla mieszkańców powiatu, jeżeli przedstawiony problem nie może być rozwiązany w całości albo w części przez udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej,\nd)\tprzedstawienie informacji o możliwościach skorzystania z polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji, a także korzyściach z tego wynikających oraz zorganizowanie wizyty w celu przeprowadzenia postępowania mediacyjnego;\n3)\tuprawnienie do uzyskania kwalifikowanej pomocy prawnej w wymiarze nie większym niż 4 wizyty na kwartał osób:\na)\tktórych średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego tej osoby nie przekroczył w gospodarstwie:\n-\tjednoosobowym – 110 %,\n-\tdwuosobowym – 100 %,\n-\twieloosobowym – 90 %\n-\tprzeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na 1 osobę ogółem za rok poprzedni ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 6k ust. 5 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2025 r. poz. 733) obowiązującego w dniu złożenia oświadczenia,\nb)\tosób należących do określonych grup społecznych: osób, które uzyskały zaświadczenie, o którym mowa w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039 oraz z 2026 r. poz. 26) lub które posiadają status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 906), osób od 13 do 18 roku życia, osób posiadających status osoby bezrobotnej, osób, które przebywają lub zostały umieszczone w pieczy zastępczej do ukończenia przez nie 26 roku życia, osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności, o stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy lub osób będących opiekunami takiej osoby, które uzyskały świadczenie, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 oraz z 2026 r. poz. 203) lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. lub zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2024 r. poz. 246), w tym w okresie 12 miesięcy po wygaśnięciu prawa do uzyskania tych świadczeń, osób, które w okresie 12 miesięcy poprzedzających zwrócenie się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej uzyskały świadczenia z pomocy społecznej i wobec których w tym okresie nie wydano decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, osób doznających przemocy domowej, osób zamieszkujących lub czasowo przebywających na obszarze, na którym wystąpiła klęska żywiołowa lub katastrofa naturalna, w szczególności powódź;\n4)\tudzielanie osobiście w punkcie kwalifikowanej pomocy prawnej obejmującej:\na)\twskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania dotyczącego jej problemu prawnego przez sporządzenie pisemnego planu działania lub\nb)\tsporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o istotnych aspektach postępowania sądowego, w tym o kosztach postępowania, lub\nc)\tnieodpłatną mediację, lub\nd)\tsporządzenie projektu:\n-\tpisma inicjującego postępowanie przygotowawcze, administracyjne, sądowe lub sądowoadministracyjne, lub\n-\tzażalenia na rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania pełnomocnika lub obrońcy z urzędu lub odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, lub\n-\tśrodka zaskarżenia od nakazu zapłaty lub sprzeciwu od wyroku nakazowego\n-\talbo przedstawienie informacji o niezasadności sporządzenia takiego projektu; \n5)\tudzielanie osobie ze szczególnymi potrzebami, o której mowa w art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1411), nieodpłatnej pomocy prawnej w formie dostępnej dla tej osoby, w szczególności:\na)\tza pośrednictwem dostępnych tej osobie środków porozumiewania się na odległość, w szczególności zapewniając pomoc tłumacza języka migowego,\nb)\tpoza lokalem punktu na obszarze powiatu, przez zorganizowanie wizyty w miejscu: \n-\tzamieszkania tych osób lub\n-\tdostępnym architektonicznie lub w innym miejscu dostosowanym do potrzeb tych osób, lub\n-\twyposażonym w urządzenie ułatwiające porozumiewanie się z osobami doświadczającymi trudności w komunikowaniu się, lub\n-\tw którym zapewnia się możliwość skorzystania z pomocy tłumacza języka migowego;\n6)\tpowierzanie połowy punktów do prowadzenia adwokatom i radcom prawnym (w ramach porozumienia zawieranego z okręgową radą adwokacką i radą okręgowej izby radców prawnych właściwymi dla siedziby władz powiatu), a połowy organizacji pozarządowej – przy czym powiat w ramach liczby punktów, które będą powierzane do prowadzenia organizacji pozarządowej, będzie mógł umożliwić ubieganie się o prowadzenie punktu, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną (organizacja pozarządowa, uczelnia lub organizacja pozarządowa prowadząca poradnię prawną będą wyłaniane w ramach otwartego konkursu ofert, o którym mowa w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338));\n7)\tudzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej we wszystkich punktach przez:\na)\tadwokata lub radcę prawnego (w punktach, w których wykonawców nieodpłatnej pomocy prawnej będzie wyznaczać okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w szczególnie uzasadnionych przypadkach z upoważnienia adwokata lub radcy prawnego nieodpłatnej pomocy prawnej będzie mógł udzielać aplikant adwokacki lub aplikant radcowski); \nb)\tmediatora – w zakresie nieodpłatnej mediacji;\n8)\tmożliwość brania udziału w udzielaniu kwalifikowanej pomocy prawnej w punkcie powierzonym uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną na zasadach określonych odpowiednio w porozumieniu o wolontariacie – przez studenta co najmniej trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, który korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych, a także nie był karany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe, jednak wyłącznie pod nadzorem wykonawcy nieodpłatnej pomocy prawnej, po uprzednim poinformowaniu o tym osoby korzystającej z pomocy;\n9)\tobowiązek zwrotu wartości nienależnie uzyskanej kwalifikowanej pomocy prawnej w podwójnej wysokości przez osobę, która ją otrzymała, proporcjonalnie do czasu korzystania z kwalifikowanej pomocy prawnej; wartość nienależnie uzyskanej pomocy będzie ustalana przez starostę w drodze decyzji administracyjnej na podstawie wartości jednej godziny kwalifikowanej pomocy prawnej, określonej w przepisach wydanych na podstawie przepisów nowej ustawy; \n10)\tdokumentowanie każdego przypadku udzielenia informacji prawnej i kwalifikowanej pomocy prawnej –odpowiednio w uproszczonej karcie pomocy lub karcie pomocy, w systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Ministra Sprawiedliwości służącym do obsługi nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej;\n11)\twskazaniu, że zadania z zakresu edukacji prawnej będą realizowane w celu zwiększania świadomości prawnej społeczeństwa i będą dotyczyły w szczególności upowszechniania wiedzy o: prawie, jego źródłach oraz o prawach i obowiązkach obywatelskich i trybie ich realizacji, działalności krajowych i międzynarodowych organów ochrony prawnej, mediacji oraz sposobach polubownego rozwiązywania sporów, a także dostępie do nieodpłatnej pomocy prawnej oraz pomocy prawnej udzielanej w postępowaniach sądowych i sądowoadministracyjnych, w formach, które będą polegały w szczególności na opracowaniu informatorów i poradników, prowadzeniu otwartych wykładów i warsztatów oraz rozpowszechnianiu informacji za pośrednictwem środków masowego przekazu lub środków komunikacji elektronicznej i innych zwyczajowo przyjętych form komunikacji, w szczególności prowadzeniu kampanii społecznych, z uwzględnieniem minimalnych wymagań służących zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami lub dostępu alternatywnego, o którym mowa w art. 7 tej ustawy;\n12)\tmonitorowanie przez starostę sposobu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i organizowania działań z edukacji prawnej w powiecie, a także przekazywanie co dwa lata jego wyników właściwemu wojewodzie, który informację z monitorowania będzie przekazywał do Ministra Sprawiedliwości;\n13)\tprzeprowadzanie przez starostę analizy opinii o udzielonej nieodpłatnej pomocy prawnej, w szczególności o nieprawidłowościach zgłoszonych przez osoby korzystające z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz oceny skuteczności udzielonej nieodpłatnej pomocy prawnej; \n14)\tmożliwość kontrolowania przez starostę sposobu wykonywania umowy przez organizację pozarządową lub organizację pozarządową prowadzącą poradnię prawną lub uczelnię prowadzącą poradnię prawną lub wykonawcę nieodpłatnej pomocy prawnej udzielającego nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie powierzonym do prowadzenia adwokatom lub radcom prawnym (kontrola nie dotyczy kwestii treści porad prawnych); starosta będzie sporządzał protokół kontroli wraz z wnioskami i zaleceniami, który będzie przedstawiał:\na)\torganizacji pozarządowej – która będzie zobowiązana do przekazania tego protokołu również wykonawcom nieodpłatnej pomocy prawnej świadczącym pomoc w punkcie objętym kontrolą,\nb)\twykonawcy nieodpłatnej pomocy prawnej oraz właściwej okręgowej radzie adwokackiej lub radzie okręgowej izby radców prawnych – w przypadku powierzenia udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej adwokatom lub radcom prawnym,\nc)\tuczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną – w przypadku, powierzenia prowadzenia punktu tym podmiotom\n– które będą mogły przedstawić wyjaśnienia i zastrzeżenia do protokołu kontroli lub wniosków lub zaleceń w nim zawartych;\n15)\tpodleganie kwalifikowanej pomocy prawnej recenzji dokonywanej przez recenzentów, z którymi starosta zawrze umowy na przeprowadzenie recenzji – wybranych spośród kandydatów na recenzentów wytypowanych przez okręgowe rady adwokackie i rady okręgowych izb radców prawnych, wskazanych na liście zamieszczanej przez Ministra Sprawiedliwości w Biuletynie Informacji Publicznej, którzy nie zadeklarowali terytorialnego zakresu swojej aktywności na obszarze województwa, w którym znajduje się dany powiat i którzy nie są zrzeszeni w okręgowej izbie radców prawnych albo okręgowej izbie adwokackiej właściwej dla tego powiatu; wyniki recenzji będą przekazywane za pomocą systemu teleinformatycznego właściwemu wojewodzie; mechanizm recenzji jest aktualnie wykorzystywany do dokonywania oceny poradnictwa obywatelskiego jest zatem znany wykonawcom działającym w systemie; \n16)\tprzygotowywanie przez wojewodów zestawienia recenzji wraz z informacją o skargach dotyczących udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i udostępnianie ich Ministrowi Sprawiedliwości, starostom powiatów z terenu województwa oraz właściwym miejscowo okręgowym radom adwokackim albo radom okręgowych izb radców prawnych;\n17)\tprowadzenie przez wojewodę listy organizacji pozarządowych, uczelni i organizacji prowadzących poradnie prawne uprawnionych do prowadzenia punktów na obszarze województwa;\n18)\twskazanie, że Minister Sprawiedliwości:\na)\tkoordynuje i nadzoruje wykonywanie zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej na poziomie krajowym,\nb)\tupowszechnia wiedzę o funkcjonowaniu systemu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej,\nc)\tudziela wyjaśnień wykonawcom nieodpłatnej pomocy prawnej, starostom, wojewodom oraz innym zainteresowanym podmiotom w zakresie ustawy,\nd)\tokreśla priorytety tematyczne edukacji prawnej,\ne)\tzapewnia utrzymanie i rozwój systemu teleinformatycznego zapewniającego funkcjonalności służące do obsługi realizacji zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej,\nf)\tprowadzi analizy, badania i prace rozwojowe w sprawach dotyczących nieodpłatnej pomocy prawnej;\n19)\tpowołanie Rady Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Edukacji Prawnej, będącej organem opiniodawczo-doradczym Ministra Sprawiedliwości;\n20)\tpowiązanie liczby punktów w danym powiecie z liczbą informacji i porad udzielonych na jego obszarze odpowiednio w ramach informacji prawnej oraz kwalifikowanej pomocy prawnej – przez wskazanie, że na każdy powiat przypada liczba punktów odpowiadająca mnożnikowi, który będzie obliczało się z uwzględnieniem średniej rocznej liczby kart pomocy i uproszczonych kart pomocy (za pomocą których dokumentuje się odpowiednio udzielenie kwalifikowanej pomocy prawnej oraz informacji prawnej) udokumentowanych w systemie teleinformatycznym w danym powiecie w ostatnich dwóch latach\n21)\tudzielanie powiatom z części budżetu państwa będącej w dyspozycji wojewodów dotacji celowej na realizację zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej, której wysokość będzie ustalana corocznie przez Ministra Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budżetu w trybie i terminach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 138 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, biorąc pod uwagę maksymalne limity wydatków budżetu państwa będące skutkiem finansowym wejścia w życie nowej regulacji w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej ustalone w przepisach nowej ustawy;\n22)\twskazanie, że podstawą ustalenia dotacji będzie kwota bazowa; kwota dotacji dla każdego z powiatów na dany rok będzie stanowiła dwunastokrotność iloczynu kwoty bazowej na dany rok i mnożnika wskazanego w przepisach nowej ustawy określającego liczbę punktów;\n23)\twskazanie, że Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budżetu, określa, w drodze rozporządzenia, wysokość kwoty bazowej oraz wartość jednej godziny kwalifikowanej pomocy prawnej, mając na względzie, limity wydatków budżetu państwa będące skutkiem finansowym wejścia w życie nowej regulacji w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej ustalone w przepisach nowej ustawy, oraz potrzebę zapewnienia właściwej organizacji systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i adekwatnego wynagrodzenia za realizację tych zadań;\n24)\tprzeznaczenie dotacji na realizowanie zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej:\na)\tw 90 % na wynagrodzenia z tytułu umów, natomiast w przypadku powierzenia prowadzenia punktu organizacji pozarządowej, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną – na rzecz wyłonionej organizacji pozarządowej, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną, \nb)\tw 7 % na pokrycie kosztów obsługi organizacyjno-technicznej zadań, w tym wyposażenie punktów oraz prowadzenie recenzji,\nc)\tw 3 % na zadania z zakresu edukacji prawnej powierzone przez powiat do realizacji organizacji pozarządowej, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną – w ramach umowy zawieranej celu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej;\n25)\tustalenie maksymalnych limitów wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym wejścia w życie nowej regulacji w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej na pierwszych 10 lat jej obowiązywania. \n\n\n\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Arkadiusz Myrcha Sekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"IV kwartał 2026 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD427
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Celem projektu ustawy jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego od 2028 roku nowego systemu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej w miejsce dotychczasowego systemu funkcjonującego na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 44). Projekt zakłada zmianę koncepcji działania systemu nieodpłatnej pomocy, który nie spełnia w sposób należyty swojej roli, a znaczne środki przeznaczane z budżetu państwa na jego funkcjonowanie nie okazały się efektywnie wydatkowane. Funkcjonowanie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej w obecnym kształcie ujawnia szereg nieprawidłowości. Pomimo szerokiego dostępu do pomocy oferowanej w ramach obowiązującej ustawy zainteresowanie wśród obywateli nadal pozostaje na niskim poziomie. Od kliku lat wśród podmiotów, które są zaangażowane w udzielanie i organizowanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz realizują zadania z zakresu edukacji prawnej, toczyła się dyskusja o potrzebie kompleksowej reformy systemu. Proponowany system nieodpłatnej pomocy prawnej zakłada powszechny dostęp do informacji prawnej oraz dostęp do kwalifikowanej pomocy prawnej dla wybranych grup społecznych, których uprawnienie będzie weryfikowane i uzależnione od dochodu lub posiadania dokumentów potwierdzających przynależność do grupy. W wyniku szczegółowej analizy systemu przeprowadzonej przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie konferencji branżowych, artykułów prasowych, petycji, skarg i wniosków kierowanych do Ministra Sprawiedliwości, a także wniosków z kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli, w projekcie ustawy zaproponowano nowy model systemu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oparty o ewolucję dotychczasowego systemu, do którego głównych celów należy: 1) zmniejszenie nierówności w dostępie do prawa przez wprowadzenie powszechnej informacji prawnej; 2) zapewnienie osobom, które nie mogą pozwolić sobie na dostęp do pomocy prawnej na rynku komercyjnym, a także osobom należącym do grup narażonych na wykluczenie społeczne niezależnie od kryterium dochodowego, wsparcia w postaci dostępu do kwalifikowanej pomocy prawnej (będącej zindywidualizowaną poradą prawną dotyczącą konkretnego stanu faktycznego); rozwiązanie to ma również na celu ograniczenie narażenia systemu nieodpłatnej pomocy prawnej na nadużycia ze strony osób zamożnych zgłaszających się aktualnie do punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, zwanych dalej „punktami”, w celu uzyskania pomocy; 3) zapewnienie powszechności dostępu do punktów przy jednoczesnym wprowadzeniu mechanizmu ich efektywnej alokacji przez powiązanie liczby punktów w danym powiecie z liczbą informacji i porad udzielonych na jego obszarze w ramach odpowiednio informacji prawnej oraz kwalifikowanej pomocy prawnej; 4) pozostawienie w nowym systemie nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej – w ramach stosowania zasady efektywności wydatkowania środków publicznych na usługi, na które jest zapotrzebowanie społeczne; rezygnacja z usług nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i przeznaczenia całości środków finansowych na nieodpłatną pomoc prawną i edukację prawną wynika z przeprowadzonych analiz i stanowisk prezentowanych przez podmioty działające w aktualnym systemie, wykazujących, że poradnictwo obywatelskie cieszy się niską popularnością, a większości porad obywatelskich udzielają radcowie prawni oraz adwokaci, którzy odbyli szkolenia z zakresu poradnictwa obywatelskiego; jednocześnie projekt uwzględnia najlepsze doświadczenia z prowadzenia poradnictwa, gdyż elementem kwalifikowanej pomocy prawnej stanie się plan pomocy, który ma wskazać osobie uprawnionej dalsze kroki w sprawie, który dotychczas był charakterystyczny dla modelu udzielania poradnictwa obywatelskiego; przewiduje się również, że możliwe będzie wskazanie specjalizacji dyżuru w punkcie m.in. w zakresie poradnictwa obywatelskiego; 5) rezygnacja z pomocy prawnej dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą – z uwagi na marginalne zainteresowanie wśród tej grupy beneficjentów dostępem do systemu nieodpłatnej pomocy prawnej; informacje pozyskane z systemu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazują, że w latach 2022–2024 takiej pomocy udzielono łącznie tylko 189 razy, przy czym liczba niepowtarzalnych beneficjentów tej pomocy wyniosła 158, podczas gdy liczbę osób uprawnionych z tego tytułu szacowano na ponad milion; wśród przyczyn takiego stanu rzeczy wymienia się sformalizowaną procedurę ubiegania się o pomoc de minimis, a częściowo również jej publiczny charakter; 6) wprowadzenie możliwości powierzenia przez powiat prowadzenia punktu, w ramach liczby punktów, które są powierzane do prowadzenia organizacji pozarządowej – uczelni lub organizacji pozarządowej, które prowadzą akademickie poradnie prawne – proponowane rozwiązanie ma zapewnić możliwość kształcenia młodych prawników w celu uzyskania kompetencji niezbędnych do świadczenia pomocy dla grup społecznych zagrożonych wykluczeniem społecznym, w ramach systemu nieodpłatnej pomocy prawnej; 7) zawieranie przez powiat umów z adwokatem lub radcą prawnym, wskazanym przez okręgową radę adwokacką lub radę okręgowej izby radców prawnych, organizacją pozarządową lub uczelnią albo organizacją pozarządową prowadząca poradnię prawną, zapewniających udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej – na okres dwóch lat, co stanowi realizację postulatów powiatów i organizacji pozarządowych, które wskazują, że rokroczne konkursy i wybór podmiotów udzielających nieodpłatnej pomocy prawnej utrudniają zapewnienie stabilności działania; na podstawie tych umów, dotacje na realizację zadań określonych projektowanej regulacji, zgodnie z art. 221 i art. 251 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) będą rozliczane do końca roku budżetowego, zaś dotacja w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego będzie podlegała zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego przyznającej tę dotację w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku; 8) wprowadzenie mechanizmu kontroli sposobu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i organizowania działań z edukacji prawnej – aby umożliwić starostom realizację zaleceń Najwyższej Izby Kontroli dotyczących przeprowadzania analiz skali udzielanej pomocy w poszczególnych punktach w celu optymalizacji pomocy świadczonej mieszkańcom powiatu w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, identyfikacji ewentualnych barier w dostępie do tej pomocy oraz zapewnienia kontroli realizacji powierzonych zadań, w projektowanych przepisach przewidziano rozwiązania, które mają za zadanie umożliwić realizację tych wytycznych; 9) wprowadzenie mechanizmu recenzji kwalifikowanej pomocy prawnej dokonywanej przez recenzentów wybieranych przez samorządy zawodowe jako podmioty odpowiedzialne za zachowanie jakości świadczenia kwalifikowanej pomocy prawnej – z uwagi na wskazaną w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 30 maja 2018 r. konieczność wprowadzenia takich rozwiązań, a także potrzebę wzmocnienia kontroli prawidłowości realizacji zobowiązań umownych przez adwokatów i radców prawnych; w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 31 października 2024 roku podniesiono zasadność rozważenia wprowadzenia do systemu mechanizmów pomiaru jego jakości i efektywności, tak aby możliwa była ocena rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych; również w 2021 r. Komitet Ministrów Rady Europy sformułował wytyczne, w których zawarto między innymi rekomendację wprowadzania mechanizmów i środków mających na celu zapewnienie jakości systemów pomocy prawnej, zarówno pod względem ich ogólnego funkcjonowania, jak i świadczonej pomocy prawnej; 10) wprowadzenie nowych rozwiązań w zakresie dotacji udzielanej na realizację zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej polegających na ustaleniu nowego sposobu podziału dotacji przez zwiększenie o 1 % kwoty dotacji, która będzie przeznaczana na pokrycie kosztów obsługi organizacyjno-technicznej (z 6 % kwoty dotacji do 7 % kwoty dotacji) i zmniejszenie o 1 % kwoty dotacji przeznaczonej na wynagrodzenia (z 91 % kwoty dotacji do 90 % kwoty dotacji); z uwagi na planowaną zmianę liczby punktów, przez ich dopasowanie do liczy usług, ta zmiana nie będzie powodowała obniżenia wynagrodzenia wykonawców.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Projekt ustawy zakłada w szczególności: 1) dostęp do informacji prawnej dla obywateli polskich i cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jeżeli sprawa dotyczy ich praw lub obowiązków wynikających z prawa Unii Europejskiej lub prawa polskiego – w wymiarze nie więcej niż czterech wizyt na kwartał; 2) udzielanie osobiście w punkcie lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość informacji prawnej obejmującej: a) przedstawienie informacji o stanie prawnym, prawach i obowiązkach z niego wynikających, organach i instytucjach właściwych do załatwienia sprawy i postępowaniu przed tymi organami i instytucjami, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowoadministracyjnym, w szczególności udzielenie informacji o: - wzorze dokumentu udostępnionego w ramach katalogu usług z kartami usług, opracowanego i udostępnionego przez Ministra Sprawiedliwości lub - wzorze dokumentu udostępnionego przez organ administracji publicznej albo podmiot realizujący zadania publiczne w Biuletynie Informacji Publicznej lub na stronie internetowej właściwego podmiotu, b) przedstawienie informacji o warunkach i trybie uzyskania kwalifikowanej pomocy prawnej, c) przedstawienie informacji o możliwościach uzyskania innej pomocy niż nieodpłatna pomoc prawna w jednostkach nieodpłatnego poradnictwa zamieszczonych na liście jednostek nieodpłatnego poradnictwa dostępnego dla mieszkańców powiatu, jeżeli przedstawiony problem nie może być rozwiązany w całości albo w części przez udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej, d) przedstawienie informacji o możliwościach skorzystania z polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji, a także korzyściach z tego wynikających oraz zorganizowanie wizyty w celu przeprowadzenia postępowania mediacyjnego; 3) uprawnienie do uzyskania kwalifikowanej pomocy prawnej w wymiarze nie większym niż 4 wizyty na kwartał osób: a) których średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego tej osoby nie przekroczył w gospodarstwie: - jednoosobowym – 110 %, - dwuosobowym – 100 %, - wieloosobowym – 90 % - przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na 1 osobę ogółem za rok poprzedni ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 6k ust. 5 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2025 r. poz. 733) obowiązującego w dniu złożenia oświadczenia, b) osób należących do określonych grup społecznych: osób, które uzyskały zaświadczenie, o którym mowa w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039 oraz z 2026 r. poz. 26) lub które posiadają status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 906), osób od 13 do 18 roku życia, osób posiadających status osoby bezrobotnej, osób, które przebywają lub zostały umieszczone w pieczy zastępczej do ukończenia przez nie 26 roku życia, osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności, o stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy lub osób będących opiekunami takiej osoby, które uzyskały świadczenie, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 oraz z 2026 r. poz. 203) lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. lub zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2024 r. poz. 246), w tym w okresie 12 miesięcy po wygaśnięciu prawa do uzyskania tych świadczeń, osób, które w okresie 12 miesięcy poprzedzających zwrócenie się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej uzyskały świadczenia z pomocy społecznej i wobec których w tym okresie nie wydano decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, osób doznających przemocy domowej, osób zamieszkujących lub czasowo przebywających na obszarze, na którym wystąpiła klęska żywiołowa lub katastrofa naturalna, w szczególności powódź; 4) udzielanie osobiście w punkcie kwalifikowanej pomocy prawnej obejmującej: a) wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania dotyczącego jej problemu prawnego przez sporządzenie pisemnego planu działania lub b) sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o istotnych aspektach postępowania sądowego, w tym o kosztach postępowania, lub c) nieodpłatną mediację, lub d) sporządzenie projektu: - pisma inicjującego postępowanie przygotowawcze, administracyjne, sądowe lub sądowoadministracyjne, lub - zażalenia na rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania pełnomocnika lub obrońcy z urzędu lub odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, lub - środka zaskarżenia od nakazu zapłaty lub sprzeciwu od wyroku nakazowego - albo przedstawienie informacji o niezasadności sporządzenia takiego projektu; 5) udzielanie osobie ze szczególnymi potrzebami, o której mowa w art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1411), nieodpłatnej pomocy prawnej w formie dostępnej dla tej osoby, w szczególności: a) za pośrednictwem dostępnych tej osobie środków porozumiewania się na odległość, w szczególności zapewniając pomoc tłumacza języka migowego, b) poza lokalem punktu na obszarze powiatu, przez zorganizowanie wizyty w miejscu: - zamieszkania tych osób lub - dostępnym architektonicznie lub w innym miejscu dostosowanym do potrzeb tych osób, lub - wyposażonym w urządzenie ułatwiające porozumiewanie się z osobami doświadczającymi trudności w komunikowaniu się, lub - w którym zapewnia się możliwość skorzystania z pomocy tłumacza języka migowego; 6) powierzanie połowy punktów do prowadzenia adwokatom i radcom prawnym (w ramach porozumienia zawieranego z okręgową radą adwokacką i radą okręgowej izby radców prawnych właściwymi dla siedziby władz powiatu), a połowy organizacji pozarządowej – przy czym powiat w ramach liczby punktów, które będą powierzane do prowadzenia organizacji pozarządowej, będzie mógł umożliwić ubieganie się o prowadzenie punktu, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną (organizacja pozarządowa, uczelnia lub organizacja pozarządowa prowadząca poradnię prawną będą wyłaniane w ramach otwartego konkursu ofert, o którym mowa w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338)); 7) udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej we wszystkich punktach przez: a) adwokata lub radcę prawnego (w punktach, w których wykonawców nieodpłatnej pomocy prawnej będzie wyznaczać okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w szczególnie uzasadnionych przypadkach z upoważnienia adwokata lub radcy prawnego nieodpłatnej pomocy prawnej będzie mógł udzielać aplikant adwokacki lub aplikant radcowski); b) mediatora – w zakresie nieodpłatnej mediacji; 8) możliwość brania udziału w udzielaniu kwalifikowanej pomocy prawnej w punkcie powierzonym uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną na zasadach określonych odpowiednio w porozumieniu o wolontariacie – przez studenta co najmniej trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, który korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych, a także nie był karany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe, jednak wyłącznie pod nadzorem wykonawcy nieodpłatnej pomocy prawnej, po uprzednim poinformowaniu o tym osoby korzystającej z pomocy; 9) obowiązek zwrotu wartości nienależnie uzyskanej kwalifikowanej pomocy prawnej w podwójnej wysokości przez osobę, która ją otrzymała, proporcjonalnie do czasu korzystania z kwalifikowanej pomocy prawnej; wartość nienależnie uzyskanej pomocy będzie ustalana przez starostę w drodze decyzji administracyjnej na podstawie wartości jednej godziny kwalifikowanej pomocy prawnej, określonej w przepisach wydanych na podstawie przepisów nowej ustawy; 10) dokumentowanie każdego przypadku udzielenia informacji prawnej i kwalifikowanej pomocy prawnej –odpowiednio w uproszczonej karcie pomocy lub karcie pomocy, w systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Ministra Sprawiedliwości służącym do obsługi nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej; 11) wskazaniu, że zadania z zakresu edukacji prawnej będą realizowane w celu zwiększania świadomości prawnej społeczeństwa i będą dotyczyły w szczególności upowszechniania wiedzy o: prawie, jego źródłach oraz o prawach i obowiązkach obywatelskich i trybie ich realizacji, działalności krajowych i międzynarodowych organów ochrony prawnej, mediacji oraz sposobach polubownego rozwiązywania sporów, a także dostępie do nieodpłatnej pomocy prawnej oraz pomocy prawnej udzielanej w postępowaniach sądowych i sądowoadministracyjnych, w formach, które będą polegały w szczególności na opracowaniu informatorów i poradników, prowadzeniu otwartych wykładów i warsztatów oraz rozpowszechnianiu informacji za pośrednictwem środków masowego przekazu lub środków komunikacji elektronicznej i innych zwyczajowo przyjętych form komunikacji, w szczególności prowadzeniu kampanii społecznych, z uwzględnieniem minimalnych wymagań służących zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami lub dostępu alternatywnego, o którym mowa w art. 7 tej ustawy; 12) monitorowanie przez starostę sposobu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i organizowania działań z edukacji prawnej w powiecie, a także przekazywanie co dwa lata jego wyników właściwemu wojewodzie, który informację z monitorowania będzie przekazywał do Ministra Sprawiedliwości; 13) przeprowadzanie przez starostę analizy opinii o udzielonej nieodpłatnej pomocy prawnej, w szczególności o nieprawidłowościach zgłoszonych przez osoby korzystające z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz oceny skuteczności udzielonej nieodpłatnej pomocy prawnej; 14) możliwość kontrolowania przez starostę sposobu wykonywania umowy przez organizację pozarządową lub organizację pozarządową prowadzącą poradnię prawną lub uczelnię prowadzącą poradnię prawną lub wykonawcę nieodpłatnej pomocy prawnej udzielającego nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie powierzonym do prowadzenia adwokatom lub radcom prawnym (kontrola nie dotyczy kwestii treści porad prawnych); starosta będzie sporządzał protokół kontroli wraz z wnioskami i zaleceniami, który będzie przedstawiał: a) organizacji pozarządowej – która będzie zobowiązana do przekazania tego protokołu również wykonawcom nieodpłatnej pomocy prawnej świadczącym pomoc w punkcie objętym kontrolą, b) wykonawcy nieodpłatnej pomocy prawnej oraz właściwej okręgowej radzie adwokackiej lub radzie okręgowej izby radców prawnych – w przypadku powierzenia udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej adwokatom lub radcom prawnym, c) uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną – w przypadku, powierzenia prowadzenia punktu tym podmiotom – które będą mogły przedstawić wyjaśnienia i zastrzeżenia do protokołu kontroli lub wniosków lub zaleceń w nim zawartych; 15) podleganie kwalifikowanej pomocy prawnej recenzji dokonywanej przez recenzentów, z którymi starosta zawrze umowy na przeprowadzenie recenzji – wybranych spośród kandydatów na recenzentów wytypowanych przez okręgowe rady adwokackie i rady okręgowych izb radców prawnych, wskazanych na liście zamieszczanej przez Ministra Sprawiedliwości w Biuletynie Informacji Publicznej, którzy nie zadeklarowali terytorialnego zakresu swojej aktywności na obszarze województwa, w którym znajduje się dany powiat i którzy nie są zrzeszeni w okręgowej izbie radców prawnych albo okręgowej izbie adwokackiej właściwej dla tego powiatu; wyniki recenzji będą przekazywane za pomocą systemu teleinformatycznego właściwemu wojewodzie; mechanizm recenzji jest aktualnie wykorzystywany do dokonywania oceny poradnictwa obywatelskiego jest zatem znany wykonawcom działającym w systemie; 16) przygotowywanie przez wojewodów zestawienia recenzji wraz z informacją o skargach dotyczących udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i udostępnianie ich Ministrowi Sprawiedliwości, starostom powiatów z terenu województwa oraz właściwym miejscowo okręgowym radom adwokackim albo radom okręgowych izb radców prawnych; 17) prowadzenie przez wojewodę listy organizacji pozarządowych, uczelni i organizacji prowadzących poradnie prawne uprawnionych do prowadzenia punktów na obszarze województwa; 18) wskazanie, że Minister Sprawiedliwości: a) koordynuje i nadzoruje wykonywanie zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej na poziomie krajowym, b) upowszechnia wiedzę o funkcjonowaniu systemu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej, c) udziela wyjaśnień wykonawcom nieodpłatnej pomocy prawnej, starostom, wojewodom oraz innym zainteresowanym podmiotom w zakresie ustawy, d) określa priorytety tematyczne edukacji prawnej, e) zapewnia utrzymanie i rozwój systemu teleinformatycznego zapewniającego funkcjonalności służące do obsługi realizacji zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej, f) prowadzi analizy, badania i prace rozwojowe w sprawach dotyczących nieodpłatnej pomocy prawnej; 19) powołanie Rady Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Edukacji Prawnej, będącej organem opiniodawczo-doradczym Ministra Sprawiedliwości; 20) powiązanie liczby punktów w danym powiecie z liczbą informacji i porad udzielonych na jego obszarze odpowiednio w ramach informacji prawnej oraz kwalifikowanej pomocy prawnej – przez wskazanie, że na każdy powiat przypada liczba punktów odpowiadająca mnożnikowi, który będzie obliczało się z uwzględnieniem średniej rocznej liczby kart pomocy i uproszczonych kart pomocy (za pomocą których dokumentuje się odpowiednio udzielenie kwalifikowanej pomocy prawnej oraz informacji prawnej) udokumentowanych w systemie teleinformatycznym w danym powiecie w ostatnich dwóch latach 21) udzielanie powiatom z części budżetu państwa będącej w dyspozycji wojewodów dotacji celowej na realizację zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej, której wysokość będzie ustalana corocznie przez Ministra Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budżetu w trybie i terminach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 138 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, biorąc pod uwagę maksymalne limity wydatków budżetu państwa będące skutkiem finansowym wejścia w życie nowej regulacji w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej ustalone w przepisach nowej ustawy; 22) wskazanie, że podstawą ustalenia dotacji będzie kwota bazowa; kwota dotacji dla każdego z powiatów na dany rok będzie stanowiła dwunastokrotność iloczynu kwoty bazowej na dany rok i mnożnika wskazanego w przepisach nowej ustawy określającego liczbę punktów; 23) wskazanie, że Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budżetu, określa, w drodze rozporządzenia, wysokość kwoty bazowej oraz wartość jednej godziny kwalifikowanej pomocy prawnej, mając na względzie, limity wydatków budżetu państwa będące skutkiem finansowym wejścia w życie nowej regulacji w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej ustalone w przepisach nowej ustawy, oraz potrzebę zapewnienia właściwej organizacji systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i adekwatnego wynagrodzenia za realizację tych zadań; 24) przeznaczenie dotacji na realizowanie zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej: a) w 90 % na wynagrodzenia z tytułu umów, natomiast w przypadku powierzenia prowadzenia punktu organizacji pozarządowej, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną – na rzecz wyłonionej organizacji pozarządowej, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną, b) w 7 % na pokrycie kosztów obsługi organizacyjno-technicznej zadań, w tym wyposażenie punktów oraz prowadzenie recenzji, c) w 3 % na zadania z zakresu edukacji prawnej powierzone przez powiat do realizacji organizacji pozarządowej, uczelni lub organizacji pozarządowej prowadzącej poradnię prawną – w ramach umowy zawieranej celu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej; 25) ustalenie maksymalnych limitów wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym wejścia w życie nowej regulacji w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej na pierwszych 10 lat jej obowiązywania.