Powrót

Projekt ustawy o pomocy państwa skierowanej do armatorów jednostek pływających w związku z wprowadzeniem zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD104","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Przedmiotowa ustawa skierowana jest do przedsiębiorców wykonujących usługi morskiego transportu osobowego w zakresie przewozu osób uprawiających rybołówstwo, o których mowa w art. 5 pkt 9 lit. c ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1666 i 2005), zwanej dalej „ustawą o bezpieczeństwie morskim”, Umożliwi ona wsparcie finansowe armatorów takich jednostek pływających, posiadających wydane na nie pozwolenie na wykonywanie połowów organizmów morskich na rok 2019. Wsparcie ma na celu ograniczenie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych spowodowanych wprowadzeniem przez Komisję Europejską w dniu 1 stycznia 2020 r. zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim, co uniemożliwia uzyskanie dochodowości na świadczonych przez właścicieli lub armatorów usługach. \nZgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1838 z dnia 30 października 2019 r. ustalającym uprawnienia do połowów na 2020 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniającym rozporządzenie (UE) 2019/124 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach od dnia 1 stycznia 2020 r. wprowadzono całkowity zakaz połowu dorsza na tych obszarach Morza Bałtyckiego, gdzie występuje największa część tego stada (tj. podrejony 24-26).\nDecyzja UE z 2019 r. miała na celu ratowanie będącego w złym stanie dorsza atlantyckiego w tej części Morza Bałtyckiego. To jeden z najcenniejszych gatunków ryb, który stanowił źródło utrzymania wielu rybaków. Jednak nadmierny połów spowodował, że ryb w morzu jest zbyt mało. \nKomisja Europejska w 2021 r. informowała, że sytuacja związana z liczebnością stad jest gorsza, niż pierwotnie szacowano w 2019 r., dlatego też zakaz połowu dorsza jest przedłużany co roku na kolejny rok kalendarzowy a ostatnie porozumienie w tej sprawie na rok 2024 Ministrowie ds. rybołówstwa krajów UE osiągnęli 24 października 2023 r. \nW obecnej chwili KE nie przedstawia daty granicznej zakończenia zakazu połowu dorsza, a jedynie wskazuje, że taki stan może się utrzymać przez długi czas, do czasu odnowienia jego stad. \nNależy zaznaczyć, iż połowy realizowane przez armatorów jachtów komercyjnych dotyczyły w zdecydowanej części dorsza co spowodowało praktycznie w całości konieczność zakończenia działalności zawodowej tej grupy.\nOkoliczności te stawiają armatorów jednostek pływających w bardzo trudnej sytuacji. Znaczne ograniczenie możliwości prowadzenia działalności zarobkowej powoduje więc straty finansowe w tym sektorze, natomiast przedsiębiorcy prowadzący działalność ponoszą koszty opłat portowych, ubezpieczeń, podatków oraz wynagrodzeń pracowników. Jednostki często kupione na kredyt stoją w portach, wobec czego armatorzy i pracownicy ponoszą straty, co pogłębia ich trudną sytuację finansową. \nPomoc udzielona na podstawie przedmiotowej ustawy służyć będzie wyrównaniu sytuacji podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania wsparcia ze środków unijnych, które w takim samym stopniu jak podmioty objęte wsparciem ze środków UE pokrzywdzone zostały w związku z wprowadzeniem zakazu połowu dorsza na morzu Bałtyckim.\nPodmioty planowane do objęcia programem pomocowym prowadząc działalność musiały spełniać porównywalne wymogi, jak statki rybackie, m.in. posiadać świadectwo klasy - wydane przez Polski Rejestr Statków albo Polski Związek Żeglarski, kartę bezpieczeństwa, pozwolenie na uprawianie rybołówstwa wydane przez Główny Inspektorat Rybołówstwa Morskiego określające ilość narzędzi połowowych, musiały również składać raporty połowowe z każdego odbytego rejsu. Ponadto jednostki te przechodziły dodatkowe inspekcje dotyczące bezpieczeństwa, dodatkowo też musiały być doposażone w środki ratunkowe, sygnałowe, systemy gaśnicze, wyposażanie pokładowe czy elektronikę. Załogi musiały posiadać odpowiednie kwalifikacje udokumentowane patentami. Obecna sytuacja armatorów jest dramatyczna, brak jest możliwości powrotu do działalności gospodarczej w tym sektorze.\nCumujące przy nabrzeżach, nieeksploatowane jednostki stopniowo niszczeją, powodując tym samym zagrożenie dla środowiska oraz pozostałych użytkowników portu. Co istotne, obecna sytuacja armatorów jednostek pływających negatywnie oddziałuje na działalność podmiotów zarządzających portami morskimi - zarządów portów oraz Urzędów Morskich w Gdyni i w Szczecinie. Jednostki zajmując nabrzeża utrudniają rozwój portu – np. ograniczając miejsce dla statków serwisowych morskich farm wiatrowych, a w przypadku zatonięcia ze względu na stan techniczny powodują konieczność wydobycia wraku na koszt zarządu portu lub Skarbu Państwa – dyrektora urzędu morskiego.\nSytuacja przedsiębiorców wykonujących usługi morskiego transportu osobowego w zakresie przewozu osób uprawiających rybołówstwo była tematem licznych posiedzeń Sejmowej Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, gdzie podejmowano dialog i dyskutowano nad możliwością zrealizowania zapisów porozumienia, jakie ze „Stroną społeczną” reprezentowaną przez Sztab Kryzysowy Armatorów Rybołówstwa Rekreacyjnego zawarł poprzedni rząd. Z porozumienia tego się nie wywiązano.\nW przypadku komercyjnych statków rybackich w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021–2027, wdrażającego w Polsce Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1139 z dnia 7 lipca 2021 r. ustanawiające Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2017/1004), ogłoszono w grudniu 2023 r. i w styczniu 2024 r. nabory wniosków na działanie trwałe zaprzestanie działalności połowowej – złomowanie albo przekwalifikowanie statku rybackiego, łącznie na kwotę 315 000 000 zł.\nPomoc w ramach działania Trwałe zaprzestanie działalności połowowej na złomowanie statku rybackiego i na przekwalifikowanie statku rybackiego przyznawana jest właścicielowi statku rybackiego, przy użyciu którego jest wykonywane rybołówstwo komercyjne, w formie finansowania na podstawie stawek jednostkowych w wysokości:\n1) 139 000 zł oraz 24 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto mniejszej niż 1 GT,\n2) 81 000 zł za każde GT oraz 116 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto od 1 GT do mniejszej niż 10 GT,\n3) 46 000 zł za każde GT oraz 466 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto od 10 GT do mniejszej niż 25 GT,\n4) 50 000 zł za każde GT oraz 744 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto od 25 GT do mniejszej niż 50 GT,\n5) 3 243 500 zł – dla statków rybackich o pojemności brutto równej lub większej niż 50 GT\n– z tym że w przypadku przekwalifikowania statku rybackiego na działalność dochodową wysokość stawek jednostkowych pomniejsza się o 10%.\n\nDodatkowo uruchomiono dwa nabory wniosków na trwałe zaprzestanie działalności połowowej – utrata miejsca pracy na statku rybackim, w łącznej wysokości 79 000 000 zł.\nPomoc w ramach działania Trwałe zaprzestanie działalności połowowej na realizację operacji utrata miejsca pracy na statku rybackim jest przyznawana w formie rekompensaty, w wysokości:\n1) 200 000 zł – armatorowi statku rybackiego, którego złomowania albo przekwalifikowania dokonano;\n2) 200 000 zł – rybakowi, w przypadku gdy wykonywał pracę na statku rybackim przez co najmniej 10 lat przed dniem utraty miejsca pracy na statku rybackim, którego złomowania albo przekwalifikowania dokonano;\n3) 100 000 zł – rybakowi, w przypadku gdy wykonywał pracę na statku rybackim przez co najmniej 5 lat przed dniem utraty miejsca pracy na statku rybackim, którego złomowania albo przekwalifikowania dokonano.\n\nDodatkowo z Priorytetu 1 - Funduszy Europejskich dla Rybactwa na lata 2021–2027, podmioty, które nie przystąpiły do trwałego zaprzestania działalności połowowej, będą mogły uzyskać wsparcie finansowe, m.in. w ramach następujących działań: kapitał ludzki, innowacje, dywersyfikacja działalności rybackiej, poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy, tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej, ochrona środowiska naturalnego i zmniejszenie wpływu działalności rybackiej na środowisko.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Ustawa określa uprawnienia i obowiązki, świadczeniodawców oraz świadczeniobiorców w zakresie wsparcia za straty poniesione przez właścicieli lub armatorów jednostek pływających, o których mowa w ustawie o bezpieczeństwie morskim, w ramach wykonywanej działalności, o której mowa w art. 5 pkt 9 lit. c ustawy o bezpieczeństwie morskim, spowodowane wprowadzeniem w dniu 1 stycznia 2020 r. zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim. Zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1838 z dnia 30 października 2019 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2020 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/124 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach od dnia 1 stycznia 2020 r. wprowadzono całkowity zakaz połowu dorsza na tych obszarach Morza Bałtyckiego, gdzie występuje największa część tego stada (tj. podrejony 24-26).\nUstawa przewiduje wsparcie finansowe skierowane do armatorów lub właścicieli jednostek pływających, w przypadku kiedy właściciel lub armator: \n1) dokona złomowania jednostki; \n2) wycofa jednostkę z prowadzonej działalności; \n3) przekaże posiadaną jednostkę urzędowi administracji publicznej lub szkole publicznej;\n4) albo zaprzestał prowadzenia działalności w związku z ogłoszeniem zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim, tj. od dnia 30 października 2019 r. to jest dnia wydania rozporządzenia Rady (UE) 2019/1838 z dnia 30 października 2019 r. ustalającego uprawnienia do połowów na 2020 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/124 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach, które nakłada istotne ograniczenia w połowach dorsza atlantyckiego w podrejonach ICES 22–26.\n\nPoniesione straty przedsiębiorca będzie wskazywał we wniosku składanym do dyrektorów urzędów morskich, właściwych ze względu na port macierzysty jednostki, którzy będą podmiotami uprawnionymi do udzielenia wsparcia z budżetu państwa, na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez uznaną organizację, co uniemożliwi nadużycia finansowe. Uznana organizacja, to – zgodnie z art. 5 pkt 17 ustawy o bezpieczeństwie morskim - organizacja uznana przez Komisję Europejską, zgodnie z przepisami Unii Europejskiej w zakresie wspólnych reguł i norm dotyczących organizacji dokonujących inspekcji i przeglądów statków.\nJednocześnie należy wskazać, że w przypadku złomowania pomoc będzie wypłacana dopiero po złożeniu przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o wsparcie potwierdzenia przyjęcia jednostki do złomowania przez stocznię. \nNatomiast w przypadku przekazania posiadanej jednostki urzędowi administracji publicznej lub szkole publicznej nie planuje się udzielania tym podmiotom wsparcia na utrzymanie otrzymanych jednostek. \nW projekcie nie wskazano podziału środków finansowych na poszczególne formy wsparcia, ponieważ żadna z nich nie będzie formą preferowaną a tylko od wnioskodawcy będzie zależeć którą z form wybierze. \nWsparcie będzie: \n1) udzielane wyłącznie raz na daną jednostkę;\n2) udzielane od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.;\n3) udzielane od dnia wydania przez Komisję Europejską decyzji zezwalającej na stosowanie środka pomocy.\n\nNa podstawie informacji przekazanych przez Sztab Kryzysowy Armatorów Rybołówstwa Rekreacyjnego wartość szacunkowa jednostek z przeznaczeniem na złomowanie na dzień 1 stycznia 2020 r. waha się od 200 tys. zł do 900 tys. zł za jedną jednostkę. Wysokość pomocy zostanie powiększona o 50% udokumentowanego średniego rocznego przychodu za lata 2015-2019.\nBrak jest szczegółowych informacji dotyczących średnich rocznych przychodów podmiotów zainteresowanych otrzymaniem pomocy, niezależnie od powyższego, z informacji pokontrolnej Najwyższej Izby Kontroli z wykonania budżetu państwa w cz. 21 – Gospodarka morska wynika, że średnie roczne przychody (w grupie 30 beneficjentów) w 2019 r. wyniosły 89,5 tys. zł.\nBiorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że w projekcie ustawy znajdują się zapisy wskazujące na procent wartości jednostki który zostanie wypłacony przy poszczególnych formach jego wycofania tj: \n1) w przypadku złomowania jednostki podstawą obliczenia wsparcia jest 100% wartości wskazanej w wycenie powiększone o 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019;\n2) w przypadku wycofania jednostki z prowadzonej działalności podstawą obliczenia wsparcia jest 40% wartości wskazanej w wycenie powiększone o 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019;\n3) w przypadku przekazania posiadanej jednostki urzędowi administracji publicznej lub szkole publicznej podstawą obliczenia wsparcia jest 100% wartości wskazanej w wycenie powiększone o 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019;\n4) w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności w związku z ogłoszeniem zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim, tj. od dnia 30 października 2019 r. podstawą obliczenia wsparcia jest 50% średniego rocznego przychodu za lata 2015-2019 udokumentowanego potwierdzonymi przez Urząd Skarbowy kopiami rocznych zeznań podatkowych za lata 2015-2019.\nInne formy wsparcia niż wskazane wyżej nie są projektowane. \nOdnosząc się do metodyki wyliczenia procentu dofinansowania jako 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019 należy przyjąć, że procent ten został przyjęty biorąc pod uwagę chęć zrekompensowania przez Państwo części utraconych przychodów biorąc pod uwagę realny brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej począwszy od 1 stycznia 2020 r. \nProcedura przekazania jednostki do urzędu administracji publicznej lub szkoły publicznej zostanie ujęta w przepisach ustawy. Nie przewiduje się dofinansowania ww. podmiotów na utrzymanie przejętych jednostek.\nOdnosząc się do podjęcia alternatywnych w stosunku do uchwalenia projektowanej ustawy środków umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu, należy wskazać, że zgodnie z art. 15ma ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340) - W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii oraz w okresie 12 miesięcy po ich odwołaniu, minister właściwy do spraw gospodarki morskiej może przeznaczać środki budżetu państwa z części, której jest dysponentem na wsparcie właścicieli albo armatorów jednostek pływających, o których mowa w art. 5 pkt 9 ustawy o bezpieczeństwie morskim, w przypadku gdy wykonywana przez nich działalność, o której mowa w art. 5 pkt 9 lit. c tej ustawy, nie może być kontynuowana w następstwie wystąpienia COVID-19.\nPomoc z ww. artykułu ustawy została przekazana do właścicieli lub armatorów jednostek pływających w 2020 r., jednak w opinii strony społecznej była ona niewystarczająca. ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MI","value":"MI"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Arkadiusz Marchewka Sekretarz Stanu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MI","value":"MI"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"II kwartał 2025 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 25 lipca 2025 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Zrealizowany","value":"Zrealizowany"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD104
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Przedmiotowa ustawa skierowana jest do przedsiębiorców wykonujących usługi morskiego transportu osobowego w zakresie przewozu osób uprawiających rybołówstwo, o których mowa w art. 5 pkt 9 lit. c ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1666 i 2005), zwanej dalej „ustawą o bezpieczeństwie morskim”, Umożliwi ona wsparcie finansowe armatorów takich jednostek pływających, posiadających wydane na nie pozwolenie na wykonywanie połowów organizmów morskich na rok 2019. Wsparcie ma na celu ograniczenie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych spowodowanych wprowadzeniem przez Komisję Europejską w dniu 1 stycznia 2020 r. zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim, co uniemożliwia uzyskanie dochodowości na świadczonych przez właścicieli lub armatorów usługach.
Zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1838 z dnia 30 października 2019 r. ustalającym uprawnienia do połowów na 2020 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniającym rozporządzenie (UE) 2019/124 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach od dnia 1 stycznia 2020 r. wprowadzono całkowity zakaz połowu dorsza na tych obszarach Morza Bałtyckiego, gdzie występuje największa część tego stada (tj. podrejony 24-26).
Decyzja UE z 2019 r. miała na celu ratowanie będącego w złym stanie dorsza atlantyckiego w tej części Morza Bałtyckiego. To jeden z najcenniejszych gatunków ryb, który stanowił źródło utrzymania wielu rybaków. Jednak nadmierny połów spowodował, że ryb w morzu jest zbyt mało.
Komisja Europejska w 2021 r. informowała, że sytuacja związana z liczebnością stad jest gorsza, niż pierwotnie szacowano w 2019 r., dlatego też zakaz połowu dorsza jest przedłużany co roku na kolejny rok kalendarzowy a ostatnie porozumienie w tej sprawie na rok 2024 Ministrowie ds. rybołówstwa krajów UE osiągnęli 24 października 2023 r.
W obecnej chwili KE nie przedstawia daty granicznej zakończenia zakazu połowu dorsza, a jedynie wskazuje, że taki stan może się utrzymać przez długi czas, do czasu odnowienia jego stad.
Należy zaznaczyć, iż połowy realizowane przez armatorów jachtów komercyjnych dotyczyły w zdecydowanej części dorsza co spowodowało praktycznie w całości konieczność zakończenia działalności zawodowej tej grupy.
Okoliczności te stawiają armatorów jednostek pływających w bardzo trudnej sytuacji. Znaczne ograniczenie możliwości prowadzenia działalności zarobkowej powoduje więc straty finansowe w tym sektorze, natomiast przedsiębiorcy prowadzący działalność ponoszą koszty opłat portowych, ubezpieczeń, podatków oraz wynagrodzeń pracowników. Jednostki często kupione na kredyt stoją w portach, wobec czego armatorzy i pracownicy ponoszą straty, co pogłębia ich trudną sytuację finansową.
Pomoc udzielona na podstawie przedmiotowej ustawy służyć będzie wyrównaniu sytuacji podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania wsparcia ze środków unijnych, które w takim samym stopniu jak podmioty objęte wsparciem ze środków UE pokrzywdzone zostały w związku z wprowadzeniem zakazu połowu dorsza na morzu Bałtyckim.
Podmioty planowane do objęcia programem pomocowym prowadząc działalność musiały spełniać porównywalne wymogi, jak statki rybackie, m.in. posiadać świadectwo klasy - wydane przez Polski Rejestr Statków albo Polski Związek Żeglarski, kartę bezpieczeństwa, pozwolenie na uprawianie rybołówstwa wydane przez Główny Inspektorat Rybołówstwa Morskiego określające ilość narzędzi połowowych, musiały również składać raporty połowowe z każdego odbytego rejsu. Ponadto jednostki te przechodziły dodatkowe inspekcje dotyczące bezpieczeństwa, dodatkowo też musiały być doposażone w środki ratunkowe, sygnałowe, systemy gaśnicze, wyposażanie pokładowe czy elektronikę. Załogi musiały posiadać odpowiednie kwalifikacje udokumentowane patentami. Obecna sytuacja armatorów jest dramatyczna, brak jest możliwości powrotu do działalności gospodarczej w tym sektorze.
Cumujące przy nabrzeżach, nieeksploatowane jednostki stopniowo niszczeją, powodując tym samym zagrożenie dla środowiska oraz pozostałych użytkowników portu. Co istotne, obecna sytuacja armatorów jednostek pływających negatywnie oddziałuje na działalność podmiotów zarządzających portami morskimi - zarządów portów oraz Urzędów Morskich w Gdyni i w Szczecinie. Jednostki zajmując nabrzeża utrudniają rozwój portu – np. ograniczając miejsce dla statków serwisowych morskich farm wiatrowych, a w przypadku zatonięcia ze względu na stan techniczny powodują konieczność wydobycia wraku na koszt zarządu portu lub Skarbu Państwa – dyrektora urzędu morskiego.
Sytuacja przedsiębiorców wykonujących usługi morskiego transportu osobowego w zakresie przewozu osób uprawiających rybołówstwo była tematem licznych posiedzeń Sejmowej Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, gdzie podejmowano dialog i dyskutowano nad możliwością zrealizowania zapisów porozumienia, jakie ze „Stroną społeczną” reprezentowaną przez Sztab Kryzysowy Armatorów Rybołówstwa Rekreacyjnego zawarł poprzedni rząd. Z porozumienia tego się nie wywiązano.
W przypadku komercyjnych statków rybackich w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021–2027, wdrażającego w Polsce Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1139 z dnia 7 lipca 2021 r. ustanawiające Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2017/1004), ogłoszono w grudniu 2023 r. i w styczniu 2024 r. nabory wniosków na działanie trwałe zaprzestanie działalności połowowej – złomowanie albo przekwalifikowanie statku rybackiego, łącznie na kwotę 315 000 000 zł.
Pomoc w ramach działania Trwałe zaprzestanie działalności połowowej na złomowanie statku rybackiego i na przekwalifikowanie statku rybackiego przyznawana jest właścicielowi statku rybackiego, przy użyciu którego jest wykonywane rybołówstwo komercyjne, w formie finansowania na podstawie stawek jednostkowych w wysokości:
1) 139 000 zł oraz 24 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto mniejszej niż 1 GT,
2) 81 000 zł za każde GT oraz 116 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto od 1 GT do mniejszej niż 10 GT,
3) 46 000 zł za każde GT oraz 466 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto od 10 GT do mniejszej niż 25 GT,
4) 50 000 zł za każde GT oraz 744 000 zł dodatku rekompensacyjnego – dla statków rybackich o pojemności brutto od 25 GT do mniejszej niż 50 GT,
5) 3 243 500 zł – dla statków rybackich o pojemności brutto równej lub większej niż 50 GT
– z tym że w przypadku przekwalifikowania statku rybackiego na działalność dochodową wysokość stawek jednostkowych pomniejsza się o 10%.

Dodatkowo uruchomiono dwa nabory wniosków na trwałe zaprzestanie działalności połowowej – utrata miejsca pracy na statku rybackim, w łącznej wysokości 79 000 000 zł.
Pomoc w ramach działania Trwałe zaprzestanie działalności połowowej na realizację operacji utrata miejsca pracy na statku rybackim jest przyznawana w formie rekompensaty, w wysokości:
1) 200 000 zł – armatorowi statku rybackiego, którego złomowania albo przekwalifikowania dokonano;
2) 200 000 zł – rybakowi, w przypadku gdy wykonywał pracę na statku rybackim przez co najmniej 10 lat przed dniem utraty miejsca pracy na statku rybackim, którego złomowania albo przekwalifikowania dokonano;
3) 100 000 zł – rybakowi, w przypadku gdy wykonywał pracę na statku rybackim przez co najmniej 5 lat przed dniem utraty miejsca pracy na statku rybackim, którego złomowania albo przekwalifikowania dokonano.

Dodatkowo z Priorytetu 1 - Funduszy Europejskich dla Rybactwa na lata 2021–2027, podmioty, które nie przystąpiły do trwałego zaprzestania działalności połowowej, będą mogły uzyskać wsparcie finansowe, m.in. w ramach następujących działań: kapitał ludzki, innowacje, dywersyfikacja działalności rybackiej, poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy, tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej, ochrona środowiska naturalnego i zmniejszenie wpływu działalności rybackiej na środowisko.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Ustawa określa uprawnienia i obowiązki, świadczeniodawców oraz świadczeniobiorców w zakresie wsparcia za straty poniesione przez właścicieli lub armatorów jednostek pływających, o których mowa w ustawie o bezpieczeństwie morskim, w ramach wykonywanej działalności, o której mowa w art. 5 pkt 9 lit. c ustawy o bezpieczeństwie morskim, spowodowane wprowadzeniem w dniu 1 stycznia 2020 r. zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim. Zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1838 z dnia 30 października 2019 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2020 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/124 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach od dnia 1 stycznia 2020 r. wprowadzono całkowity zakaz połowu dorsza na tych obszarach Morza Bałtyckiego, gdzie występuje największa część tego stada (tj. podrejony 24-26).
Ustawa przewiduje wsparcie finansowe skierowane do armatorów lub właścicieli jednostek pływających, w przypadku kiedy właściciel lub armator:
1) dokona złomowania jednostki;
2) wycofa jednostkę z prowadzonej działalności;
3) przekaże posiadaną jednostkę urzędowi administracji publicznej lub szkole publicznej;
4) albo zaprzestał prowadzenia działalności w związku z ogłoszeniem zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim, tj. od dnia 30 października 2019 r. to jest dnia wydania rozporządzenia Rady (UE) 2019/1838 z dnia 30 października 2019 r. ustalającego uprawnienia do połowów na 2020 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/124 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach, które nakłada istotne ograniczenia w połowach dorsza atlantyckiego w podrejonach ICES 22–26.

Poniesione straty przedsiębiorca będzie wskazywał we wniosku składanym do dyrektorów urzędów morskich, właściwych ze względu na port macierzysty jednostki, którzy będą podmiotami uprawnionymi do udzielenia wsparcia z budżetu państwa, na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez uznaną organizację, co uniemożliwi nadużycia finansowe. Uznana organizacja, to – zgodnie z art. 5 pkt 17 ustawy o bezpieczeństwie morskim - organizacja uznana przez Komisję Europejską, zgodnie z przepisami Unii Europejskiej w zakresie wspólnych reguł i norm dotyczących organizacji dokonujących inspekcji i przeglądów statków.
Jednocześnie należy wskazać, że w przypadku złomowania pomoc będzie wypłacana dopiero po złożeniu przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o wsparcie potwierdzenia przyjęcia jednostki do złomowania przez stocznię.
Natomiast w przypadku przekazania posiadanej jednostki urzędowi administracji publicznej lub szkole publicznej nie planuje się udzielania tym podmiotom wsparcia na utrzymanie otrzymanych jednostek.
W projekcie nie wskazano podziału środków finansowych na poszczególne formy wsparcia, ponieważ żadna z nich nie będzie formą preferowaną a tylko od wnioskodawcy będzie zależeć którą z form wybierze.
Wsparcie będzie:
1) udzielane wyłącznie raz na daną jednostkę;
2) udzielane od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.;
3) udzielane od dnia wydania przez Komisję Europejską decyzji zezwalającej na stosowanie środka pomocy.

Na podstawie informacji przekazanych przez Sztab Kryzysowy Armatorów Rybołówstwa Rekreacyjnego wartość szacunkowa jednostek z przeznaczeniem na złomowanie na dzień 1 stycznia 2020 r. waha się od 200 tys. zł do 900 tys. zł za jedną jednostkę. Wysokość pomocy zostanie powiększona o 50% udokumentowanego średniego rocznego przychodu za lata 2015-2019.
Brak jest szczegółowych informacji dotyczących średnich rocznych przychodów podmiotów zainteresowanych otrzymaniem pomocy, niezależnie od powyższego, z informacji pokontrolnej Najwyższej Izby Kontroli z wykonania budżetu państwa w cz. 21 – Gospodarka morska wynika, że średnie roczne przychody (w grupie 30 beneficjentów) w 2019 r. wyniosły 89,5 tys. zł.
Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że w projekcie ustawy znajdują się zapisy wskazujące na procent wartości jednostki który zostanie wypłacony przy poszczególnych formach jego wycofania tj:
1) w przypadku złomowania jednostki podstawą obliczenia wsparcia jest 100% wartości wskazanej w wycenie powiększone o 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019;
2) w przypadku wycofania jednostki z prowadzonej działalności podstawą obliczenia wsparcia jest 40% wartości wskazanej w wycenie powiększone o 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019;
3) w przypadku przekazania posiadanej jednostki urzędowi administracji publicznej lub szkole publicznej podstawą obliczenia wsparcia jest 100% wartości wskazanej w wycenie powiększone o 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019;
4) w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności w związku z ogłoszeniem zakazu połowu dorsza na Morzu Bałtyckim, tj. od dnia 30 października 2019 r. podstawą obliczenia wsparcia jest 50% średniego rocznego przychodu za lata 2015-2019 udokumentowanego potwierdzonymi przez Urząd Skarbowy kopiami rocznych zeznań podatkowych za lata 2015-2019.
Inne formy wsparcia niż wskazane wyżej nie są projektowane.
Odnosząc się do metodyki wyliczenia procentu dofinansowania jako 50% udokumentowanego średniego rocznego zysku za lata 2015-2019 należy przyjąć, że procent ten został przyjęty biorąc pod uwagę chęć zrekompensowania przez Państwo części utraconych przychodów biorąc pod uwagę realny brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej począwszy od 1 stycznia 2020 r.
Procedura przekazania jednostki do urzędu administracji publicznej lub szkoły publicznej zostanie ujęta w przepisach ustawy. Nie przewiduje się dofinansowania ww. podmiotów na utrzymanie przejętych jednostek.
Odnosząc się do podjęcia alternatywnych w stosunku do uchwalenia projektowanej ustawy środków umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu, należy wskazać, że zgodnie z art. 15ma ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340) - W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii oraz w okresie 12 miesięcy po ich odwołaniu, minister właściwy do spraw gospodarki morskiej może przeznaczać środki budżetu państwa z części, której jest dysponentem na wsparcie właścicieli albo armatorów jednostek pływających, o których mowa w art. 5 pkt 9 ustawy o bezpieczeństwie morskim, w przypadku gdy wykonywana przez nich działalność, o której mowa w art. 5 pkt 9 lit. c tej ustawy, nie może być kontynuowana w następstwie wystąpienia COVID-19.
Pomoc z ww. artykułu ustawy została przekazana do właścicieli lub armatorów jednostek pływających w 2020 r., jednak w opinii strony społecznej była ona niewystarczająca.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
MI
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Arkadiusz Marchewka Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
MI
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
II kwartał 2025 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 25 lipca 2025 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem:
Status realizacji:
Zrealizowany