Projekt ustawy o świadczeniach kompensacyjnych wypłacanych z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych

Informacje o publikacji dokumentu

Pierwsza publikacja:: 09.12.2025 13:58 Agnieszka Kowalska
Wytwarzający/ Odpowiadający:: Minister Zdrowia

Tytuł	Wersja	Dane zmiany / publikacji
Projekt ustawy o świadczeniach kompensacyjnych wypłacanych z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych	1.0	09.12.2025 13:58 Agnieszka Kowalska

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD341","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Projekt ustawy o świadczeniach kompensacyjnych wypłacanych z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych zakłada połączenie trzech obecnie istniejących funduszy celowych, których dysponentem jest Rzecznik Praw Pacjenta: Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych oraz Funduszu Kompensacyjnego Badań Klinicznych. Towarzyszyć będzie temu ujednolicenie przepisów regulujących tryb składania i rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia kompensacyjnego.\nW obecnym stanie prawnym Rzecznik Praw Pacjenta jest dysponentem trzech funduszy celowych. Fundusz Kompensacyjny Szczepień Ochronnych został utworzony 27 stycznia 2022 r., na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 64), w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia u osoby poddanej szczepieniu ochronnemu działań niepożądanych szczepionek. Fundusz Kompensacyjny Badań Klinicznych został utworzony 14 kwietnia 2023 r. w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia szkód wynikających z udziału w badaniu klinicznym produktów leczniczych. Zasady z tym związane określają przepisy Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych został z kolei utworzony 6 września 2023 r., na mocy ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1675), w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia zdarzeń medycznych zaistniałych w trakcie udzielania lub w efekcie udzielenia bądź zaniechania udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w szpitalu. \nEtapowe stworzenie obecnego modelu pozasądowego spowodowało konieczność zapewnienia przez Rzecznika Praw Pacjenta obsługi trzech odrębnych funduszy celowych, co wiąże się z dodatkowym nakładem związanej z tym pracy, jak i zwiększa poziom skomplikowania tego systemu. Tymczasem cele działania poszczególnych funduszy kompensacyjnych są do siebie bardzo zbliżone, składając się na rekompensowanie szkód medycznych w podobnym mechanizmie i z analogicznymi zasadami i założeniami ogólnymi.\nTakie strukturalne i proceduralne zróżnicowanie powoduje szereg komplikacji, tak z punktu widzenia organu rozpatrującego wnioski o przyznanie świadczenia kompensacyjnego, jak i samych poszkodowanych, a wreszcie pozostałych interesariuszy (jak szpitale czy sponsorzy badań klinicznych). Dodatkowo, na rachunkach poszczególnych funduszy kompensacyjnych gromadzone są środki finansowe o zróżnicowanej wysokości, jak i różny jest stopień ich bieżącego wykorzystania. Dotychczasowe rozwiązania nie przewidują zaś mechanizmów pozwalających na wykorzystanie nadwyżkowych środków na cele związane z ochroną zdrowia, co zostanie ujęte w projekcie w przypadku tworzonego Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.\nJednocześnie tryb rozpatrywania wniosków oraz warunki przyznawania świadczeń kompensacyjnych zawierają wiele różnic, których większość nie znajduje merytorycznego uzasadnienia. Przykładem tego jest waloryzacja świadczeń kompensacyjnych – w przypadku Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych jest ona dokonywana co roku, podczas gdy w Funduszu Kompensacyjnym Badań Klinicznych waloryzacja ma miejsce tylko co 5 lat, a w Funduszu Kompensacyjnym Szczepień Ochronnych w ogóle jej nie przewidziano. W ramach spraw z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych postępowanie jest też jednoinstancyjne, bez możliwości wniesienia odwołania od decyzji, podczas gdy w sprawach rozpatrywanych w ramach dwóch pozostałych Funduszy postępowanie jest dwuinstancyjne, z możliwością wniesienia odwołania od decyzji do niezależnego organu.\nPodsumowując – obecnie funkcjonujący system pozasądowego dochodzenia roszczeń składa się z trzech odrębnych funduszy celowych, których dysponentem jest Rzecznik Praw Pacjenta. Historycznie etapowe wprowadzanie poszczególnych funduszy miało uzasadnienie. Niemniej pożądanym stanem jest połączenie istniejących i utworzenie jednego funduszu oraz ujednolicenie trybu postępowania i zasad wypłacania świadczeń przez Rzecznika Praw Pacjenta.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Istotą planowanych rozwiązań jest wprowadzenie do porządku prawnego odrębnej, nowej ustawy regulującej w całości kwestię świadczeń kompensacyjnych wypłacanych przez Rzecznika Praw Pacjenta. Jak już wskazano obecnie materia ta jest uregulowana w kilku ustawach. Projekt będzie przewidywał połączenie trzech funduszy kompensacyjnych, w jeden fundusz pod nazwą „Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych”. \nNie zdecydowano się na uregulowanie omawianej materii w ramach ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581), która dotąd reguluje działalność Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. W doktrynie prawa trafnie zwraca się uwagę, że zdarzenie medyczne stanowi kategorię odrębną od praw pacjenta, a przyznanie świadczenia kompensacyjnego nie wynika z naruszenia praw pacjenta. Dlatego też ustawodawca powinien powołać system kompensacji zdarzeń medycznych na mocy przepisów odrębnych od ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.\nJednocześnie zachować należy zasadnicze zręby dotychczasowego modelu pozasądowego rekompensowania szkód medycznych opartego na zasadzie no-fault (tzn. niezależnie od tego czy szkoda została wyrządzona na skutek zachowania zawinionego). Jest to rozwiązanie, które zwiększa bezpieczeństwo pacjentów oraz zmierza do poprawy jakości usług medycznych, a także promuje kulturę uczenia się personelu medycznego i podmiotów leczniczych na błędach.\nProjekt przewiduje stosowanie przepisów dotyczących kompensacji szkód do trzech kategorii zdarzeń medycznych:\n1) po pierwsze, do zdarzenia medycznego, wskutek którego nastąpiła śmierć albo uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym pacjenta w wyniku udzielenia lub zaniechania udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w szpitalu lub przez zespół ratownictwa medycznego, którego z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć w przypadku udzielenia świadczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną albo zastosowania innej dostępnej metody diagnostycznej lub leczniczej. \nW tym zakresie przewidziano również – w stosunku do obecnego stanu prawnego – rozszerzenie działalności Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych o szkody wyrządzone w związku z działalnością zespołów ratownictwa medycznego. Zgodnie z raportem Głównego Urzędu Statystycznego (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/pomoc-dorazna-i-ratownictwo-medyczne-w-2024-r-,14,9.html), w 2024 r. ze świadczeń ratownictwa medycznego na miejscu zdarzenia skorzystało niemal 3,2 miliona osób i był to wzrost w stosunku do roku ubiegłego o około 13%. Jest to zatem istotne – i konsekwentne – uzupełnienie dotychczasowego zakresu, który obejmował świadczenia szpitalne, czyli wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych (w tym również świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin), a więc także świadczenia udzielane w szpitalnych oddziałach ratunkowych czy izbach przyjęć; \n2) kolejna kategoria to zdarzenie medyczne, wskutek którego nastąpiła śmierć albo uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym uczestnika badania klinicznego w wyniku udziału w tym badaniu. \nPowyższe będzie odnosić się, odmiennie niż dotychczas, do wszystkich badań klinicznych, a więc również tych rozpoczętych przed utworzeniem Funduszu Kompensacyjnego Badań Klinicznych, czyli do dnia 14 kwietnia 2023 r.;\n3) ostatnią z kategorii objętych kompensacją jest zdarzenie medyczne, wskutek którego nastąpiła śmierć albo uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym osoby, u której zostało przeprowadzone szczepienie ochronne, w wyniku działania niepożądanego szczepionki wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Mowa tu o szczepieniach ochronnych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10, art. 19 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, z późn. zm.). \nW tym zakresie przewidziano objęcie Funduszem także szczepień zalecanych innych niż COVID-19, a więc np. przeciw grypie czy też przeciw wirusowi HPV. W interesie publicznym jest bowiem wysoki poziom zaszczepienia również w tych przypadkach, a nie tylko w odniesieniu do szczepień obowiązkowych i szczepień przeciw COVID-19. Zapewnienie wsparcia państwa w razie doznania poważnego działania niepożądanego jest zaś rozpowszechnionym w wielu państwach sposobem wzmacniania zaufania do idei szczepień ochronnych.\nProjekt ustawy określa zakres możliwej wysokości świadczenia kompensacyjnego z tytułu jednego zdarzenia w odniesieniu do jednego uprawnionego, która w przypadku śmierci wynosi od 30 000 zł do 200 000 zł, a w przypadku uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym – od 3 000 zł do 300 000 zł. Przy ustalaniu wysokości świadczenia kompensacyjnego w przypadku śmierci uwzględnia się stopień pokrewieństwa, pozostawanie w związku małżeńskim, pozostawanie we wspólnym pożyciu lub pozostawanie w stosunku przysposobienia oraz wiek zmarłego i wiek uprawnionego w dniu śmierci zmarłego. Natomiast w przypadku uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym uwzględnia się charakter i stopień dolegliwości doznanych następstw zdrowotnych, w tym w zakresie uciążliwości leczenia, uszczerbku na zdrowiu oraz pogorszenia jakości życia. Sposób ustalania wysokości świadczenia kompensacyjnego zostanie ustalony w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Rzecznika Praw Pacjenta. \nZakłada się ponadto coroczną waloryzację wysokości świadczenia kompensacyjnego, doprecyzowując przy tym jej zasady. Coroczna waloryzacja wysokości świadczenia była dotąd przewidziana jedynie w przypadku spraw objętych Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych. Przepisy regulujące Fundusz Kompensacyjny Badań Klinicznych przewidują waloryzację wysokości świadczenia kompensacyjnego co 5 lat, a w przypadku Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w ogóle nie przewidziano takiego mechanizmu. Uwzględniając ryzyko stopniowej deprecjacji realnej wartości świadczenia kompensacyjnego zakłada się w związku z tym jednolitą częstotliwość waloryzacji, która będzie się odbywać corocznie, z dniem 1 marca.\nDecyzja administracyjna w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego albo odmowy jego przyznania będzie wydawana przez Rzecznika Praw Pacjenta w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania kompletnego i prawidłowo opłaconego wniosku. \nŚwiadczenie kompensacyjne będzie wypłacane w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego wynikającego z prawomocnej decyzji w sprawie przyznania tego świadczeni. Konieczne jest uprzednie złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego, równoznacznego ze zrzeczeniem się roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie pieniężne mogących wynikać z tego zdarzenia. \nW drugiej instancji sprawy będzie rozpatrywać Komisja Odwoławcza. Członkowie Komisji będą powoływani przez ministra właściwego do spraw zdrowia, spośród osób o wykształceniu prawniczym lub medycznym, reprezentujących różne środowiska i instytucje. Za planowanie i organizowanie prac Komisji odpowiedzialny będzie jej Przewodniczący. Za udział w posiedzeniu członkom Komisji będzie przysługiwać wynagrodzenie. Orzeczenia Komisji będą wydawane w formie decyzji albo postanowień, na posiedzeniu niejawnym. Obsługę administracyjną Komisji zapewni Rzecznik Praw Pacjenta. \nProjekt ustawy określi przepisy przejściowe i dostosowujące, w tym w zakresie likwidacji poszczególnych funduszy i przekazania środków na nich zgromadzanych na rachunek bankowy Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, działania Zespołu ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, czy też kontynuacji postępowań rozpoczętych a niezakończonych przed dniem wejścia w życie proponowanych zmian (stosowanie zasad dotychczasowych).\nProjekt przewiduje także zmianę w zakresie prawa pacjenta do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie. \nW wystąpieniu BPW.520.6.2015.JS skierowanym do Ministra Zdrowia, Rzecznik Praw Obywatelskich podniósł problem braku stosownych regulacji prawnych w zakresie likwidacji niepodjętych depozytów pacjentów jednostek udzielających świadczeń zdrowotnych, a w konsekwencji możliwość naruszenia dóbr osobistych pacjentów poprzez ujawnianie ich danych wrażliwych w związku z bezpośrednim stosowaniem ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. poz. 1537, z późn. zm.). Na przedmiotową kwestię zwrócił uwagę również Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w piśmie z dnia 26 listopada 2024 r. (DOL.413.19.2022.WI.ER). W związku z powyższym projekt przewiduje także zmiany w art. 39 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a także dodanie art. 39a do tej ustawy w zakresie likwidacji depozytu i zakresu danych zamieszczanych w ogłoszeniu o zamiarze likwidacji, który nie będzie obejmować danych osobowych pacjenta.\nProjekt przewiduje także uchylenie art. 46 ust. 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepis ten dotyczy funkcji zastępcy Rzecznika Praw Pacjenta i wymagań, jakie osoba na tym stanowisku musi spełniać. Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy nie więcej niż dwóch zastępców. Zgodnie ze wskazaną regulacją jeden z zastępców Rzecznika jest obowiązany posiadać co najmniej wykształcenie wyższe w dziedzinie nauk medycznych i tytuł zawodowy magistra lub równorzędny. Należy wskazać, że tak określone wymagania w praktyce uniemożliwiają znalezienie kandydata na stanowisko zastępcy Rzecznika Praw Pacjenta w związku z czym Rzecznik Praw Pacjenta nigdy nie miał dwóch zastępców. Już ponad 15 lat funkcjonowania instytucji Rzecznika Praw Pacjenta pozwala na stwierdzenie, że utrzymanie ww. wymogu nie ma w obecnych realiach żadnego uzasadnienia, w szczególności, że w przypadku konieczności pozyskania wiedzy specjalistycznej w ramach realizowanych zadań Rzecznik Praw Pacjenta występuje do właściwych konsultantów w ochronie zdrowia (lub innych instytucji, towarzystw naukowych), a nie ma możliwości żeby jedna osoba posiadała rozległą wiedzę w zakresie każdej dziedziny medycyny. W związku z powyższym proponuje się rezygnację z wymogu, aby jeden z zastępców Rzecznika był obowiązany posiadać co najmniej wykształcenie wyższe w dziedzinie nauk medycznych i tytuł zawodowy magistra lub równorzędny, co pozwoli na dobór kandydatów na ww. stanowisko zgodnie z potrzebami urzędu.\nZakłada się, że projektowane regulacje wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2027 r., z wyjątkiem art. 28, art. 29 i art. 46 ust. 2–4, które wchodzą w życie z dniem 1 grudnia 2026 r. ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Katarzyna Kęcka Podsekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"I kwartał 2026 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}

UD341

Projekty ustaw

D – pozostałe projekty

Projekt ustawy o świadczeniach kompensacyjnych wypłacanych z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych zakłada połączenie trzech obecnie istniejących funduszy celowych, których dysponentem jest Rzecznik Praw Pacjenta: Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych oraz Funduszu Kompensacyjnego Badań Klinicznych. Towarzyszyć będzie temu ujednolicenie przepisów regulujących tryb składania i rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia kompensacyjnego.
W obecnym stanie prawnym Rzecznik Praw Pacjenta jest dysponentem trzech funduszy celowych. Fundusz Kompensacyjny Szczepień Ochronnych został utworzony 27 stycznia 2022 r., na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 64), w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia u osoby poddanej szczepieniu ochronnemu działań niepożądanych szczepionek. Fundusz Kompensacyjny Badań Klinicznych został utworzony 14 kwietnia 2023 r. w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia szkód wynikających z udziału w badaniu klinicznym produktów leczniczych. Zasady z tym związane określają przepisy Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych został z kolei utworzony 6 września 2023 r., na mocy ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1675), w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia zdarzeń medycznych zaistniałych w trakcie udzielania lub w efekcie udzielenia bądź zaniechania udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w szpitalu.
Etapowe stworzenie obecnego modelu pozasądowego spowodowało konieczność zapewnienia przez Rzecznika Praw Pacjenta obsługi trzech odrębnych funduszy celowych, co wiąże się z dodatkowym nakładem związanej z tym pracy, jak i zwiększa poziom skomplikowania tego systemu. Tymczasem cele działania poszczególnych funduszy kompensacyjnych są do siebie bardzo zbliżone, składając się na rekompensowanie szkód medycznych w podobnym mechanizmie i z analogicznymi zasadami i założeniami ogólnymi.
Takie strukturalne i proceduralne zróżnicowanie powoduje szereg komplikacji, tak z punktu widzenia organu rozpatrującego wnioski o przyznanie świadczenia kompensacyjnego, jak i samych poszkodowanych, a wreszcie pozostałych interesariuszy (jak szpitale czy sponsorzy badań klinicznych). Dodatkowo, na rachunkach poszczególnych funduszy kompensacyjnych gromadzone są środki finansowe o zróżnicowanej wysokości, jak i różny jest stopień ich bieżącego wykorzystania. Dotychczasowe rozwiązania nie przewidują zaś mechanizmów pozwalających na wykorzystanie nadwyżkowych środków na cele związane z ochroną zdrowia, co zostanie ujęte w projekcie w przypadku tworzonego Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.
Jednocześnie tryb rozpatrywania wniosków oraz warunki przyznawania świadczeń kompensacyjnych zawierają wiele różnic, których większość nie znajduje merytorycznego uzasadnienia. Przykładem tego jest waloryzacja świadczeń kompensacyjnych – w przypadku Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych jest ona dokonywana co roku, podczas gdy w Funduszu Kompensacyjnym Badań Klinicznych waloryzacja ma miejsce tylko co 5 lat, a w Funduszu Kompensacyjnym Szczepień Ochronnych w ogóle jej nie przewidziano. W ramach spraw z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych postępowanie jest też jednoinstancyjne, bez możliwości wniesienia odwołania od decyzji, podczas gdy w sprawach rozpatrywanych w ramach dwóch pozostałych Funduszy postępowanie jest dwuinstancyjne, z możliwością wniesienia odwołania od decyzji do niezależnego organu.
Podsumowując – obecnie funkcjonujący system pozasądowego dochodzenia roszczeń składa się z trzech odrębnych funduszy celowych, których dysponentem jest Rzecznik Praw Pacjenta. Historycznie etapowe wprowadzanie poszczególnych funduszy miało uzasadnienie. Niemniej pożądanym stanem jest połączenie istniejących i utworzenie jednego funduszu oraz ujednolicenie trybu postępowania i zasad wypłacania świadczeń przez Rzecznika Praw Pacjenta.

Istotą planowanych rozwiązań jest wprowadzenie do porządku prawnego odrębnej, nowej ustawy regulującej w całości kwestię świadczeń kompensacyjnych wypłacanych przez Rzecznika Praw Pacjenta. Jak już wskazano obecnie materia ta jest uregulowana w kilku ustawach. Projekt będzie przewidywał połączenie trzech funduszy kompensacyjnych, w jeden fundusz pod nazwą „Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych”.
Nie zdecydowano się na uregulowanie omawianej materii w ramach ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581), która dotąd reguluje działalność Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. W doktrynie prawa trafnie zwraca się uwagę, że zdarzenie medyczne stanowi kategorię odrębną od praw pacjenta, a przyznanie świadczenia kompensacyjnego nie wynika z naruszenia praw pacjenta. Dlatego też ustawodawca powinien powołać system kompensacji zdarzeń medycznych na mocy przepisów odrębnych od ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Jednocześnie zachować należy zasadnicze zręby dotychczasowego modelu pozasądowego rekompensowania szkód medycznych opartego na zasadzie no-fault (tzn. niezależnie od tego czy szkoda została wyrządzona na skutek zachowania zawinionego). Jest to rozwiązanie, które zwiększa bezpieczeństwo pacjentów oraz zmierza do poprawy jakości usług medycznych, a także promuje kulturę uczenia się personelu medycznego i podmiotów leczniczych na błędach.
Projekt przewiduje stosowanie przepisów dotyczących kompensacji szkód do trzech kategorii zdarzeń medycznych:
1) po pierwsze, do zdarzenia medycznego, wskutek którego nastąpiła śmierć albo uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym pacjenta w wyniku udzielenia lub zaniechania udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w szpitalu lub przez zespół ratownictwa medycznego, którego z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć w przypadku udzielenia świadczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną albo zastosowania innej dostępnej metody diagnostycznej lub leczniczej.
W tym zakresie przewidziano również – w stosunku do obecnego stanu prawnego – rozszerzenie działalności Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych o szkody wyrządzone w związku z działalnością zespołów ratownictwa medycznego. Zgodnie z raportem Głównego Urzędu Statystycznego (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/pomoc-dorazna-i-ratownictwo-medyczne-w-2024-r-,14,9.html), w 2024 r. ze świadczeń ratownictwa medycznego na miejscu zdarzenia skorzystało niemal 3,2 miliona osób i był to wzrost w stosunku do roku ubiegłego o około 13%. Jest to zatem istotne – i konsekwentne – uzupełnienie dotychczasowego zakresu, który obejmował świadczenia szpitalne, czyli wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych (w tym również świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin), a więc także świadczenia udzielane w szpitalnych oddziałach ratunkowych czy izbach przyjęć;
2) kolejna kategoria to zdarzenie medyczne, wskutek którego nastąpiła śmierć albo uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym uczestnika badania klinicznego w wyniku udziału w tym badaniu.
Powyższe będzie odnosić się, odmiennie niż dotychczas, do wszystkich badań klinicznych, a więc również tych rozpoczętych przed utworzeniem Funduszu Kompensacyjnego Badań Klinicznych, czyli do dnia 14 kwietnia 2023 r.;
3) ostatnią z kategorii objętych kompensacją jest zdarzenie medyczne, wskutek którego nastąpiła śmierć albo uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym osoby, u której zostało przeprowadzone szczepienie ochronne, w wyniku działania niepożądanego szczepionki wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Mowa tu o szczepieniach ochronnych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10, art. 19 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, z późn. zm.).
W tym zakresie przewidziano objęcie Funduszem także szczepień zalecanych innych niż COVID-19, a więc np. przeciw grypie czy też przeciw wirusowi HPV. W interesie publicznym jest bowiem wysoki poziom zaszczepienia również w tych przypadkach, a nie tylko w odniesieniu do szczepień obowiązkowych i szczepień przeciw COVID-19. Zapewnienie wsparcia państwa w razie doznania poważnego działania niepożądanego jest zaś rozpowszechnionym w wielu państwach sposobem wzmacniania zaufania do idei szczepień ochronnych.
Projekt ustawy określa zakres możliwej wysokości świadczenia kompensacyjnego z tytułu jednego zdarzenia w odniesieniu do jednego uprawnionego, która w przypadku śmierci wynosi od 30 000 zł do 200 000 zł, a w przypadku uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym – od 3 000 zł do 300 000 zł. Przy ustalaniu wysokości świadczenia kompensacyjnego w przypadku śmierci uwzględnia się stopień pokrewieństwa, pozostawanie w związku małżeńskim, pozostawanie we wspólnym pożyciu lub pozostawanie w stosunku przysposobienia oraz wiek zmarłego i wiek uprawnionego w dniu śmierci zmarłego. Natomiast w przypadku uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym uwzględnia się charakter i stopień dolegliwości doznanych następstw zdrowotnych, w tym w zakresie uciążliwości leczenia, uszczerbku na zdrowiu oraz pogorszenia jakości życia. Sposób ustalania wysokości świadczenia kompensacyjnego zostanie ustalony w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Rzecznika Praw Pacjenta.
Zakłada się ponadto coroczną waloryzację wysokości świadczenia kompensacyjnego, doprecyzowując przy tym jej zasady. Coroczna waloryzacja wysokości świadczenia była dotąd przewidziana jedynie w przypadku spraw objętych Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych. Przepisy regulujące Fundusz Kompensacyjny Badań Klinicznych przewidują waloryzację wysokości świadczenia kompensacyjnego co 5 lat, a w przypadku Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w ogóle nie przewidziano takiego mechanizmu. Uwzględniając ryzyko stopniowej deprecjacji realnej wartości świadczenia kompensacyjnego zakłada się w związku z tym jednolitą częstotliwość waloryzacji, która będzie się odbywać corocznie, z dniem 1 marca.
Decyzja administracyjna w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego albo odmowy jego przyznania będzie wydawana przez Rzecznika Praw Pacjenta w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania kompletnego i prawidłowo opłaconego wniosku.
Świadczenie kompensacyjne będzie wypłacane w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego wynikającego z prawomocnej decyzji w sprawie przyznania tego świadczeni. Konieczne jest uprzednie złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego, równoznacznego ze zrzeczeniem się roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie pieniężne mogących wynikać z tego zdarzenia.
W drugiej instancji sprawy będzie rozpatrywać Komisja Odwoławcza. Członkowie Komisji będą powoływani przez ministra właściwego do spraw zdrowia, spośród osób o wykształceniu prawniczym lub medycznym, reprezentujących różne środowiska i instytucje. Za planowanie i organizowanie prac Komisji odpowiedzialny będzie jej Przewodniczący. Za udział w posiedzeniu członkom Komisji będzie przysługiwać wynagrodzenie. Orzeczenia Komisji będą wydawane w formie decyzji albo postanowień, na posiedzeniu niejawnym. Obsługę administracyjną Komisji zapewni Rzecznik Praw Pacjenta.
Projekt ustawy określi przepisy przejściowe i dostosowujące, w tym w zakresie likwidacji poszczególnych funduszy i przekazania środków na nich zgromadzanych na rachunek bankowy Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, działania Zespołu ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, czy też kontynuacji postępowań rozpoczętych a niezakończonych przed dniem wejścia w życie proponowanych zmian (stosowanie zasad dotychczasowych).
Projekt przewiduje także zmianę w zakresie prawa pacjenta do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie.
W wystąpieniu BPW.520.6.2015.JS skierowanym do Ministra Zdrowia, Rzecznik Praw Obywatelskich podniósł problem braku stosownych regulacji prawnych w zakresie likwidacji niepodjętych depozytów pacjentów jednostek udzielających świadczeń zdrowotnych, a w konsekwencji możliwość naruszenia dóbr osobistych pacjentów poprzez ujawnianie ich danych wrażliwych w związku z bezpośrednim stosowaniem ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. poz. 1537, z późn. zm.). Na przedmiotową kwestię zwrócił uwagę również Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w piśmie z dnia 26 listopada 2024 r. (DOL.413.19.2022.WI.ER). W związku z powyższym projekt przewiduje także zmiany w art. 39 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a także dodanie art. 39a do tej ustawy w zakresie likwidacji depozytu i zakresu danych zamieszczanych w ogłoszeniu o zamiarze likwidacji, który nie będzie obejmować danych osobowych pacjenta.
Projekt przewiduje także uchylenie art. 46 ust. 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepis ten dotyczy funkcji zastępcy Rzecznika Praw Pacjenta i wymagań, jakie osoba na tym stanowisku musi spełniać. Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy nie więcej niż dwóch zastępców. Zgodnie ze wskazaną regulacją jeden z zastępców Rzecznika jest obowiązany posiadać co najmniej wykształcenie wyższe w dziedzinie nauk medycznych i tytuł zawodowy magistra lub równorzędny. Należy wskazać, że tak określone wymagania w praktyce uniemożliwiają znalezienie kandydata na stanowisko zastępcy Rzecznika Praw Pacjenta w związku z czym Rzecznik Praw Pacjenta nigdy nie miał dwóch zastępców. Już ponad 15 lat funkcjonowania instytucji Rzecznika Praw Pacjenta pozwala na stwierdzenie, że utrzymanie ww. wymogu nie ma w obecnych realiach żadnego uzasadnienia, w szczególności, że w przypadku konieczności pozyskania wiedzy specjalistycznej w ramach realizowanych zadań Rzecznik Praw Pacjenta występuje do właściwych konsultantów w ochronie zdrowia (lub innych instytucji, towarzystw naukowych), a nie ma możliwości żeby jedna osoba posiadała rozległą wiedzę w zakresie każdej dziedziny medycyny. W związku z powyższym proponuje się rezygnację z wymogu, aby jeden z zastępców Rzecznika był obowiązany posiadać co najmniej wykształcenie wyższe w dziedzinie nauk medycznych i tytuł zawodowy magistra lub równorzędny, co pozwoli na dobór kandydatów na ww. stanowisko zgodnie z potrzebami urzędu.
Zakłada się, że projektowane regulacje wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2027 r., z wyjątkiem art. 28, art. 29 i art. 46 ust. 2–4, które wchodzą w życie z dniem 1 grudnia 2026 r.

Katarzyna Kęcka Podsekretarz Stanu

I kwartał 2026 r.