Projekt stopniowo wygasza specjalne przepisy wprowadzone po wybuchu wojny w Ukrainie. Chodzi o ujednolicenie zasad pomocy osobom objętym ochroną czasową i dostosowanie prawa do obecnej sytuacji migracyjnej. Nowe przepisy realizują także unijne zalecenia dotyczące udzielania ochrony tymczasowej do 4 marca 2027 r. i stopniowego przechodzenia na ogólne przepisy dla wszystkich cudzoziemców, przy jednoczesnym zachowaniu solidarności z osobami dotkniętymi wojną.

Specustawa z 12 marca 2022 roku była reakcją na masowy napływ uchodźców z Ukrainy. Po prawie czterech latach sytuacja jest stabilniejsza – większość uchodźców pracuje, a ich dzieci uczęszczają do szkół. W związku z tym rząd wygasza nadzwyczajne przepisy i przechodzi na rozwiązania systemowe.

Projekt wprowadza jeden spójny system wsparcia dla wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową w UE – niezależnie od obywatelstwa. Oznacza to równe zasady dostępu do świadczeń, rynku pracy i opieki zdrowotnej.

 

Najważniejsze rozwiązania

• Najważniejsze rozwiązania ze specustawy zostaną wpisane do systemowej ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Chodzi m.in. o:
  • potwierdzanie legalnego pobytu poprzez numer PESEL z odpowiednim statusem;
  • elektroniczne potwierdzenie tożsamości zamiast dokumentów papierowych;
  • możliwość korzystania z aplikacji mObywatel;
  • prostsze zasady dostępu do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej.
• Projekt porządkuje zasady dostępu do:
  • publicznej opieki zdrowotnej,
  • świadczeń socjalnych,
  • pomocy żywnościowej i zakwaterowania – szczególnie dla osób w trudnej sytuacji, np. osób starszych czy z niepełnosprawnościami.
• Aby nie zaburzyć ciągłości pomocy, wprowadzono przepisy przejściowe. Chodzi m.in. o:
  • dokończenie wypłat świadczeń rodzinnych w trwającym okresie;
  • rozliczenie środków przekazanych samorządom na zadania zlecone;
  • utrzymanie ważności wiz i dokumentów pobytowych do 4 marca 2027 r.;
  • zachowanie uprawnień zawodowych, edukacyjnych i gospodarczych nabytych na podstawie specustawy;
  • rozliczenie Funduszu Pomocy.

• Do końca roku szkolnego 2025/2026 zachowane zostaną m.in.:
  • dodatkowe lekcje języka polskiego;
  • oddziały przygotowawcze w szkołach;
  • uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli i asystentów międzykulturowych.
• Utrzymany zostaje rejestr wjazdów i wyjazdów prowadzony przez Straż Graniczną.
  • Pozwoli to sprawdzać, czy dana osoba faktycznie przebywa w Polsce i jak długo.

 

Nowe przepisy mają wejść w życie zasadniczo od 5 marca 2026 roku.