Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia dochodów Narodowemu Funduszowi Zdrowia

Informacje o publikacji dokumentu

Pierwsza publikacja:

16.06.2026 14:06 Magdalena Kucharska

Wytwarzający/ Odpowiadający:

Minister Finansów i Gospodarki

Pokaż historię zmian

Tytuł	Wersja	Dane zmiany / publikacji
Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia dochodów Narodowemu Funduszowi Zdrowia	1.0	16.06.2026 14:06 Magdalena Kucharska

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD416","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Opłata za napoje alkoholowe w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml\nRegulacja ma na celu spowodowanie dalszego spadku spożycia alkoholu w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml przez ograniczenie jego ekonomicznej dostępności na skutek podwyższenia opłaty za zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi i opłaty za zezwolenie na wyprzedaż posiadanych zapasów napojów alkoholowych, w części dotyczącej opłaty za napoje alkoholowe w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml (dalej „opłata ALK”), a także racjonalizację wydatkowania środków pochodzących z opłaty ALK przez przekazanie wpływów z tej opłaty w całości do Narodowego Fundusz Zdrowia (dalej „NFZ”).\nOpłatę ALK wprowadzono do ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151) 1 stycznia 2021 r. Celem wprowadzenia opłaty ALK była promocja prozdrowotnych wyborów konsumentów oraz ograniczenie spożycia alkoholu. Obowiązek zapłaty opłaty ALK w wysokości 25 zł za każdy pełny litr 100% alkoholu ciąży na przedsiębiorcy prowadzącym hurtową sprzedaż napojów alkoholowych, który zaopatruje przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w napoje alkoholowe w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml. Opłatę wnosi się za każde półrocze.\nWpływy z tytułu opłaty ALK w 2021 r. wyniosły 291,9 mln zł i obejmowały ‒ z uwagi na półroczny okres rozliczeniowy opłaty ‒ jedynie opłatę należną za I półrocze 2021 r. W 2022 r., czyli w pierwszym pełnym roku funkcjonowania opłaty ALK, wpływy z tego tytułu osiągnęły poziom 645,3 mln zł. W kolejnych latach nastąpił stopniowy spadek wpływów do kwoty 560,8 mln zł w 2025 r. Wpływy z opłaty stanowią w 50% dochód gmin, na terenie których jest prowadzona sprzedaż napojów alkoholowych oraz w 50% przychód NFZ.\nJednocześnie mimo wprowadzenia opłaty ALK dostępność alkoholu w małych opakowaniach rośnie. W 2021 r. za przeciętne wynagrodzenie można było nabyć 841 sztuk tzw. „małpek”, w 2025 r. już o 185 butelek więcej, czyli 1026 sztuk.\n\nŚrodki z opłaty ALK mają charakter celowy. Zgodnie z art. 93 ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi gmina przeznacza na działania mające na celu realizację lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu. Także NFZ przeznacza środki z opłaty ALK na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz innych następstw zdrowotnych spożywania alkoholu (art. 93 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Ponadto Prezes NFZ jest obowiązany do przekazywania, nie później niż do dnia 15 kwietnia danego roku, ministrowi właściwemu do spraw zdrowia informacji o sposobie wykorzystania środków z opłaty ALK.\nZgodnie z danymi zawartymi w Informacji o sposobie wykorzystania środków z opłat związanych z obrotem napojami alkoholowymi w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml w roku 2025 r., przedstawianej ministrowi właściwemu do spraw zdrowia przez Prezesa NFZ, w 2025 r. NFZ na leczenie uzależnień od alkoholu (opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień) przeznaczył 1 072, 8 mln zł, co stanowi kwotę blisko czterokrotnie większą od otrzymywanych przez NFZ przychodów z opłaty ALK. Jednocześnie nakłady te w 2025 r. zwiększyły się w stosunku do 2024 r. o 9,82%.\nNależy zauważyć, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie definiuje pojęcia „lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu”. Biorąc pod uwagę fakt, że środki z opłaty ALK mają charakter celowy, zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia i Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU), w pierwszej kolejności środki pochodzące z opłaty ALK powinny być przeznaczane na zadania, o których mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, czyli powinny być przeznaczane na realizację zadania własnego gmin polegającego na prowadzeniu działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych oraz integracji społecznej osób uzależnionych od alkoholu. W dalszej kolejności środki z opłaty ALK mogą być przeznaczane na zadania wykraczające poza zakres gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii. Jednakże muszą mieć one związek z przeciwdziałaniem negatywnym skutkom spożywania alkoholu.\nZ danych sprawozdania z działalności samorządów lokalnych w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień w latach 2023‒2024 (sprawozdania KCPU-G1) wynika, że gminy nie wykorzystują w pełni wpływów z tytułu opłaty ALK w roku, w którym je otrzymały. W 2023 r. wysokość środków finansowych niewykorzystanych w poprzednich latach, a wydatkowanych w roku sprawozdawczym z tytułu opłaty ALK wyniosła 77,4 mln zł, natomiast w 2024 r. 76, 9 mln zł. Zgodnie ze stanowiskiem Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) konieczne jest powiększenie w kolejnym roku budżetowym kwoty przeznaczonej na realizację lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu o środki z opłaty ALK w wysokości niewydatkowanej w roku poprzednim. Oznacza to, że środki niewykorzystane w danym roku mogą zostać wykorzystane w latach następnych na cele wskazane w ustawie (przeciwdziałanie alkoholizmowi). Zdarzają się jednak przypadki, że środki te zwiększały nadwyżkę budżetową bądź pomniejszały deficyt budżetowy jednostki, a nawet były wydatkowane na cele niewskazane w ustawie [1].\nJak wynika ze sprawozdań KCPU-G1 część gmin wykorzystuje środki z opłaty ALK na finansowanie izb wytrzeźwień, ośrodków interwencyjno-terapeutycznych, telefonu zaufania, czyli na działania mające na celu realizację lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu, ale także na organizację festynów i imprez sportowo-rekreacyjnych, a nawet zajęcia taneczne dla seniorów czy zakup koszy na śmieci i ich montaż – w przypadku tych wydatków brak jest jednoznacznego ich powiązania z realizowaniem polityki antyalkoholowej.\n\nMając na względzie powyższe zidentyfikowano następujące niepożądane zjawiska w zakresie opłaty ALK:\n- niedostateczny spadek spożycia alkoholu w małych opakowaniach,\n- wzrost dostępności ekonomicznej alkoholu w małych opakowaniach,\n- nieracjonalne wydatkowanie środków z tej opłaty przez część gmin,\n- rosnące wydatki NFZ związane z ochroną zdrowia, w tym świadczeniem usług medycznych osobom uzależnionym.\n\nJednocześnie stosowanie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w praktyce przez Krajową Administrację Skarbową oraz tematyka wniosków o interpretację przepisów składanych przez przedsiębiorców pozwoliły zidentyfikować dodatkowe kwestie, które budzą wątpliwości interpretacyjne i wymagają doprecyzowania w przepisach tej ustawy dotyczące:\n- sporów interpretacyjnych co do momentu powstania obowiązku zapłaty opłaty ALK przez przedsiębiorców posiadający jednocześnie dwa rodzaje zezwoleń (na obrót hurtowy i sprzedaż detaliczną), zaopatrujący zarówno innych detalistów, jak i swoje punkty sprzedaży detalicznej,\n- konieczności składania informacji ALK odrębnie do każdego posiadanego przez przedsiębiorcę zezwolenia na obrót hurtowy lub wyprzedaż napojów alkoholowych,\n- półrocznej częstotliwości składania informacji ALK i wnoszenia opłaty ALK, która zmusza przedsiębiorców do jednorazowego przekazywania znacznej ilości danych za okresy półroczne, co może prowadzić do niezawinionych błędów po stronie przedsiębiorców,\n- możliwości opatrywania informacji ALK wyłącznie podpisem kwalifikowanym,\n- obowiązku nakładania przez organ podatkowy dodatkowej opłaty w każdym przypadku, gdy przedsiębiorca nie złoży w terminie informacji lub nie zapłaci należnej opłaty, także wówczas, gdy przedsiębiorca wnioskuje o odroczenie terminu płatności opłaty lub rozłożenie płatności na raty albo sam bezzwłocznie skoryguje popełniony błąd w obliczeniu/zapłacie opłaty lub złożeniu informacji ALK.\n\nFinansowanie Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych\nZgodnie z art. 97 ust. 3 pkt. 17 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.) do zadań realizowanych przez NFZ należy wspieranie zadań z zakresu zdrowia publicznego dotyczących profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych realizowanych ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. W celu realizacji tego zadania NFZ przekazuje na rachunek Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych środki finansowe w wysokości nie wyższej niż 8% środków uzyskiwanych przez Fundusz w poprzednim roku kalendarzowym z tytułu opłaty ALK.\nZakłada się, że projektowane zmiany w ustawie o wychowywaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi spowodują wzrost środków NFZ z tytułu opłaty ALK. Niezbędne jest zatem dostosowanie wskaźnika procentowego określającego maksymalną wysokość środków finansowych przekazywanych przez NFZ na rachunek Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych w celu utrzymania poziomu tego finansowania na niezmienionym poziomie.\n---------------------------------------------------------\n[1] Poradnik-dla-skarbnikow-.pdf: kontrola NIK 27/2013/P/12/165/LPO „Realizacja i wykorzystanie przez samorządy województw i gmin do chodów z opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych”.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Opłata za napoje alkoholowe w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml\n\n1) Podwyższenie stawki opłaty ALK z 25 zł do 100 zł za każdy pełny litr 100% alkoholu w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml\nPodwyższenie opłaty ALK ma na celu dalsze zmniejszenie dostępności ekonomicznej tego rodzaju produktów i w konsekwencji zmniejszenie konsumpcji alkoholu. Zakłada się spadek sprzedaży w odniesieniu do liczby litrów 100% alkoholu oferowanego w opakowaniach jednostkowych do 300 ml o 25%.\nUtrwalające się niekorzystne wzorce spożywania alkoholu ‒ przekładające się na wysoki poziom konsumpcji alkoholu w opakowaniach o małej objętości przez różne grupy społeczne, w tym osoby zatrudnione, także przez okres całego dnia, w przeciwieństwie do alkoholu w opakowaniach o większej objętości ‒ oraz ogólne wysokie spożycie alkoholu, z perspektywy zdrowotnej uzasadniają zaostrzenie wprowadzonego narzędzia przez podniesienie wymiaru opłaty.\n\n2) Przekazanie 100% wpływów z opłaty ALK do NFZ\nProjektowana zmiana zakłada, że wpływy z opłaty ALK będą w 100% stanowić dochód budżetu NFZ. Zmiana ta jest podyktowana rosnącymi wydatkami NFZ związanymi z ochroną zdrowia, w tym świadczeniem usług medycznych osobom uzależnionym. Ma również na celu racjonalizację wydatkowania środków publicznych. W konsekwencji proponuje się rezygnację z przypisania gminom w 93 ust. 4 ustawy zadania w postaci realizacji lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu.\nJednocześnie z uwagi na proponowaną zmianę częstotliwości składania informacji ALK i opłacania opłaty ALK z półrocznej na miesięczną proponuje się, aby środki z opłaty ALK były przekazywane do NFZ również co miesiąc.\n\n3) Precyzyjne określenia momentu powstania obowiązku zapłaty opłaty ALK\nProponuje się jednoznaczne wskazanie, że obowiązek zapłaty opłaty powstaje w dniu:\n- zaopatrzenia przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, w tym również gdy przedsiębiorca ten posiada jednocześnie zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi albo\n- sprzedaży napojów alkoholowych we własnym punkcie sprzedaży detalicznej przez przedsiębiorcę posiadającego jednocześnie zezwolenie na sprzedaż hurtową i detaliczną napojów alkoholowych, w przypadku gdy obowiązek zapłaty opłaty od zaopatrzenia w te napoje nie powstał stosownie do opisanej powyżej zasady (obowiązek zapłaty opłaty nie powstał u innego przedsiębiorcy).\n\n4) Wprowadzenie możliwości złożenia jednej informacji ALK łącznie w odniesieniu do wszystkich posiadanych zezwoleń (na obrót hurtowy, na wyprzedaż) oraz zmiana częstotliwości składania informacji ALK i opłacania opłaty ALK z półrocznej na miesięczną\nZmiana ma na celu ułatwienie przedsiębiorcom wywiązywania się z nałożonych ustawą obowiązków, w miejsce obecnego \nobowiązku składania informacji ALK odrębnie w odniesieniu do każdego posiadanego przez przedsiębiorcę zezwolenia. Jednocześnie zmiana częstotliwości składania informacji ALK i wpłacania opłaty ALK zmniejszy ilość danych przekazywanych jednorazowo przez przedsiębiorców, a także zapewni bieżące finasowanie potrzeb NFZ.\n\n5) Odstąpienie od wymogu opatrywania informacji jedynie kwalifikowanym podpisem elektronicznym\nZgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622) i rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 19 września 2017 r. w sprawie sposobu przesyłania deklaracji i podań oraz rodzajów podpisu elektronicznego, którymi powinny być opatrzone (Dz. U. z 2025 r. poz. 327, z późn. zm.) kwalifikowanym podpisem elektronicznym mogą być opatrywane wszystkie deklaracje. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może natomiast określić, w drodze rozporządzenia, także inne rodzaje podpisu elektronicznego, którymi może być opatrzona informacja.\n\n6) Złagodzenie sankcji w przypadku niewypełnienia obowiązku złożenia informacji i zapłaty opłaty w terminie\nProponuje się zliberalizowanie obowiązujących regulacji dotyczących dodatkowej opłaty (sankcyjnej) przez określenie przypadków, gdy organ podatkowy nie będzie obowiązany do bezwzględnego nałożenia tej opłaty ‒ gdy przedsiębiorca wnioskuje o odroczenie terminu płatności opłaty lub rozłożenie płatności na raty albo sam bezzwłocznie skoryguje popełniony błąd w obliczeniu/zapłacie opłaty lub złożeniu informacji.\nPowyższe wiązać się będzie z koniecznością określenia nowego wzoru dokumentu elektronicznego informacji ALK-1.\n\nFinansowanie Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych\n\nObniżenie wskaźnika procentowego określającego maksymalną wysokość środków finansowych przekazywanych przez NFZ na rachunek Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych\n\nProponuje się obniżenie wskaźnika procentowego określającego maksymalną wysokość środków finansowych przekazywanych przez NFZ z opłaty ALK na rachunek Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych z 8% do 2%. \nUmożliwi to utrzymanie wysokości środków przekazywanych przez NFZ na rachunek Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych co najmniej na poziomie obecnym.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MFiG","value":"MFiG"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Jarosław Neneman Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów\nKatarzyna Kęcka Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MFiG","value":"MFiG"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"III kwartał 2026 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}