Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw
{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD383","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Celem projektowanej regulacji jest odciążenie sądów w czynnościach o charakterze bezspornym oraz skrócenie czasu na dokonanie czynności w postępowaniu wieczysto-księgowym.\nZe sprawozdania MS-S20KW wynika, że w 2020 roku wpłynęło ok. 5 mln spraw wieczystoksięgowych. Przy czym średni czas rozpoznania spraw w Wydziałach Ksiąg Wieczystych w 2020 r. wynosił 3 miesiące, natomiast w III kwartale 2021 – 2,8 miesiąca.","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań ujętych w projekcie","value":"Zgodnie z obecnymi przepisami wraz z założeniem nowej KW dokonuje się jednym żądaniem wpisu w dziale I-O i II KW budynkowej. Projektowanym rozwiązaniem jest odejście od tradycyjnych i przejście do elektronicznych akt ksiąg wieczystych i ich udostępnianie podmiotom uprawnionym (np. notariusz).\nZłożenie przez notariusza wniosku o wpis w księdze wieczystej w oparciu o obecnie dostępną infrastrukturę powinno odbywać się w oparciu o przedłożone notariuszowi dokumenty oraz treść księgi wieczystej i oględziny akt księgi wieczystej, z którą notariusz samodzielnie się zapozna, względnie wystąpi do sądu o przesłanie odpisów z akt księgi wieczystej (art. 361 ust. 2 i 4 ukwh). Takie rozwiązanie najmniej obciąży sekretariaty sądów wieczystoksięgowych.\nRozważane jest także udostępnienie notariuszowi na jego żądanie odpisów dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej (art. 361 ust. 4 ukwh) w formie elektronicznej – skanów sporządzonych przez sąd, przekazywanych notariuszowi na adres e-mail (z zachowaniem poszerzonych wymogów bezpieczeństwa – dostęp hasłem) lub skrzynkę EPUAP (lub w inny bezpieczny sposób) bez konieczności ich kserowania i wysyłania pocztą. Przyczyniłoby się to do oszczędności po stronie sądu, ponadto notariusz składając wniosek o udostępnienie dokumentów z akt księgi wieczystej (wszystkich lub wybranych) uzyskiwałby o kilka dni szybszy dostęp do nich, bez oczekiwania na ich przesyłkę.\nW zakresie regulacji dotyczącej dokonywania wpisów w postępowaniu wieczystoksięgowym projektowana regulacja przewiduje przyznanie notariuszom uprawnień do dokonywania czynności rejestrowych w związku z dokonywanymi przez nich czynnościami notarialnymi, z zastrzeżeniem warunku, iż przy uwzględnieniu proponowanych zmian, to obywatelom i innym uczestnikom obrotu prawnego przysługiwać będzie prawo do dokonania wyboru złożenia wniosku przez notariusza za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i oczekiwania na rozpoznanie wniosku w oparciu o procedury obowiązujące dotychczas.\nZakłada się, że notariusze mogliby dokonywać wpisów w księgach wieczystych, które wiązałyby się z zakładaniem nowych ksiąg wieczystych poprzez wyodrębnienie nieruchomości lokalowej z zabudowanej nieruchomości gruntowej, gdy zbywcą jest przedsiębiorca oraz wpisu hipoteki.\nWarunkiem wdrożenia proponowanych zmian byłoby powierzenie notariuszom uprawnień umożliwiających im podłączenie się do systemu jako użytkownikom. Dla umożliwienia takich działań konieczne jest dokonanie modyfikacji w funkcjonalności systemu teleinformatycznego, które uwzględniałyby odstępstwa od normalnego toku czynności podejmowanych przez sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym. \nZakłada się również wdrożenie rozwiązań, polegających na wydawaniu przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w przedmiocie udzielenia poszczególnym notariuszom dostępu do systemu teleinformatycznego – z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa informatycznego. W konsekwencji rozszerzeniu uległby nadzór sprawowany przez Ministra Sprawiedliwości nad notariuszami w zakresie nowych kompetencji.\nNotariusz, dokonując wpisu, zobligowany byłby do dołączenia dokumentów stanowiących podstawę wpisu potwierdzonych kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Należy podkreślić, że bez zmian pozostałyby regulacje dotyczące doręczeń zawiadomień o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej, które to czynności w dalszym ciągu pozostałyby w gestii sądu wieczystoksięgowego.\n\nKryteria decydujące o tym czy wnioski o wyodrębnienie lokalu będą wpisywane przez notariuszy, czy też przez sąd: Notariusze mogą zostać uprawnieni do dokonywania wszystkich wpisów na podstawie sporządzonych aktów notarialnych a docelowo również wszystkich wpisów na wniosek zainteresowanych, bez względu czy podstawa wpisu została sporządzona w formie notarialnej, czy też nie. Decydującym kryterium czy wpisu dokona sąd czy notariusz będzie wola stron. Jeżeli strona chciałaby, aby wpisu dokonał notariusz, powinno się umożliwić jej złożenie takiego żądania, na podstawie którego notariusz złoży wniosek. Nierzadko złożenie wniosku o wyodrębnienie lokalu (szczególnie pierwszego) wymaga złożenia innych wniosków – np. sprostowania oznaczenia nieruchomości wspólnej, wykreślenia z nieruchomości wspólnej ograniczonych praw rzeczowych. Ograniczenie możliwości złożenia przez notariusza takiego wniosku, spowodowałoby, że praktycznie zawsze pierwszy lokal wyodrębniać musiałby sąd, natomiast dopiero kolejne lokale mogłyby być wyodrębniane przez notariusza. Notariusze dokonują ustanowienia odrębnej własności lokali należących do spółdzielni mieszkaniowych, gmin itp., wobec czego nowe regulacje docelowo nie powinny być ograniczone wyłącznie do umów ustanowienia własności i przeniesienia własności w wykonaniu umów deweloperskich.\n\nZagadnienie skargi oraz inne środki zaskarżenia na wpisy dokonywane przez notariuszy oraz wnioski o uzasadnienie:\nBezpieczeństwo obrotu wymaga, aby notariusz mógł odmówić dokonania wpisu, jeżeli stwierdzi, że istnieją przeszkody do jego dokonania, np.:\n- Notariusz sporządził oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, a strona wniosła o dokonanie przez notariusza wpisu.\n- Akt notarialny podpisano o godzinie 12:00.\n- Notariusz składa wniosek o wpis w księdze wieczystej o godzinie 12:02:00 a przystępując do wpisu zauważa, że o godzinie 12:01:59 pojawiła się wzmianka komornika sądowego (oznaczona w księdze wieczystej REP.C/KOMO) z żądaniem wpisu wzmianki o wszczęciu egzekucji.\n- Wniosek o wpis hipoteki należy oddalić – art. 930 § 3 KPC.\nPodobnie w przypadku aktu notarialnego zbycia nieruchomości i ujawnienia sprzedającego w dniu aktu jako osoby, wobec której wydano postanowienie o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (https://krz.ms.gov.pl/) –\nwniosek należy oddalić z uwagi na treść art. 77 ust. 1 PU. Jeżeli wpis w księdze wieczystej będzie czynnością notarialną to w przypadku odmowy dokonania wpisu, notariusz powinien sporządzić protokół z odmowy a stronie przysługiwałoby prawo wniesienia zażalenia na tę odmowę do sądu okręgowego. Zasady uzasadnienia odmowy reguluje Prawo o notariacie (art. 81-83 PrNot). Natomiast innym możliwym, preferowanym rozwiązaniem jest pozostawienie wpisu jako orzeczenia (art. 6268 § 6 KPC). Nie byłaby to czynność notarialna, ale inna czynność dokonywana przez notariusza na podstawie odrębnych przepisów (art. 79 pkt 9 PrNot).\nDzięki temu nie byłoby problemów systemowych, różnic w zaskarżaniu wpisów – referendarza do sądu a notariusza do sądu okręgowego, formy oddalenia wniosku o wpis (postanowienie i protokół), kwestii zaskarżalności wpisu, skargi kasacyjnej itp.\nWłaściwe wydaje się dodanie notariusza jako kolejnej osoby uprawnionej do orzekania w sprawach wieczystoksięgowych (art. 5091 § 1 i art. 5181 KPC) na podstawie swoistego votum do orzekania w sprawach o wpis, udzielanego i uregulowanego szczegółowo w Prawie o notariacie. Rozwiązanie to dotyczyłoby notariuszy z określonym stażem nienagannej służby (w przyznaniu uprawnień towarzyszyć będą zmiany – jak w przypadku komorników sądowych).\nNotariusz byłby funkcjonariuszem publicznym (a nie tylko osobą podlegającą ochronie jak funkcjonariusz). Zmieniłyby się także zasady nadzoru nad notariuszami).\n\nProblem rektyfikacji wpisów dokonanych przez notariuszy:\nZakłada się możliwość dokonania sprostowania usterki wpisu przez notariusza, który dokonywał wpisu. Notariusz powinien mieć taką możliwość, tj. zgłosić potrzebę sprostowania wydziałowi, który zarejestruje sprawę i zadekretuje ją na notariusza. Notariusz powinien sporządzić protokół prostujący (w przypadku przyjęcia, że będzie to czynność notarialna) lub wydać postanowienie o sprostowaniu (w przypadku przyjęcia, że jest to czynność orzecznicza). Jeżeli prostszym rozwiązaniem byłoby wdrożenie sprostowania przez sąd to sposób zawiadomienia jest dowolny (obecnie sąd prostuje usterki w przypadku gdy notariusz zwróci się o to nawet telefonicznie).\n\nProcedura zastępstw notariuszy:\nPrzyjmuje się, że wystarczające będzie zawiadomienie Sądu o wyznaczeniu przez notariusza zastępcy i przedekretowanie sprawy na dotychczasowych zasadach lub stworzenie mechanizmu pozwalającego notariuszowi wyznaczającemu zastępstwo przedekretowanie wniosku na zastępcę. W zakresie zastępstw rozważane jest także zaimplementowanie systemu podobnego do zastępstw komorniczych.\nZakłada się, że projektowane zmiany wpłyną na odciążenie pracy sądów (sędziów, referendarzy) od załatwiania spraw\nwieczystoksięgowych.","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Marcin Warchoł Sekretarz Stanu","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"IV kwartał 2022 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 4 października 2022 r.","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20476989,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20476989,"dictionaryValues":[{"id":"Zrealizowany","value":"Zrealizowany"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD383
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie:
Celem projektowanej regulacji jest odciążenie sądów w czynnościach o charakterze bezspornym oraz skrócenie czasu na dokonanie czynności w postępowaniu wieczysto-księgowym. Ze sprawozdania MS-S20KW wynika, że w 2020 roku wpłynęło ok. 5 mln spraw wieczystoksięgowych. Przy czym średni czas rozpoznania spraw w Wydziałach Ksiąg Wieczystych w 2020 r. wynosił 3 miesiące, natomiast w III kwartale 2021 – 2,8 miesiąca.
Istota rozwiązań ujętych w projekcie:
Zgodnie z obecnymi przepisami wraz z założeniem nowej KW dokonuje się jednym żądaniem wpisu w dziale I-O i II KW budynkowej. Projektowanym rozwiązaniem jest odejście od tradycyjnych i przejście do elektronicznych akt ksiąg wieczystych i ich udostępnianie podmiotom uprawnionym (np. notariusz). Złożenie przez notariusza wniosku o wpis w księdze wieczystej w oparciu o obecnie dostępną infrastrukturę powinno odbywać się w oparciu o przedłożone notariuszowi dokumenty oraz treść księgi wieczystej i oględziny akt księgi wieczystej, z którą notariusz samodzielnie się zapozna, względnie wystąpi do sądu o przesłanie odpisów z akt księgi wieczystej (art. 361 ust. 2 i 4 ukwh). Takie rozwiązanie najmniej obciąży sekretariaty sądów wieczystoksięgowych. Rozważane jest także udostępnienie notariuszowi na jego żądanie odpisów dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej (art. 361 ust. 4 ukwh) w formie elektronicznej – skanów sporządzonych przez sąd, przekazywanych notariuszowi na adres e-mail (z zachowaniem poszerzonych wymogów bezpieczeństwa – dostęp hasłem) lub skrzynkę EPUAP (lub w inny bezpieczny sposób) bez konieczności ich kserowania i wysyłania pocztą. Przyczyniłoby się to do oszczędności po stronie sądu, ponadto notariusz składając wniosek o udostępnienie dokumentów z akt księgi wieczystej (wszystkich lub wybranych) uzyskiwałby o kilka dni szybszy dostęp do nich, bez oczekiwania na ich przesyłkę. W zakresie regulacji dotyczącej dokonywania wpisów w postępowaniu wieczystoksięgowym projektowana regulacja przewiduje przyznanie notariuszom uprawnień do dokonywania czynności rejestrowych w związku z dokonywanymi przez nich czynnościami notarialnymi, z zastrzeżeniem warunku, iż przy uwzględnieniu proponowanych zmian, to obywatelom i innym uczestnikom obrotu prawnego przysługiwać będzie prawo do dokonania wyboru złożenia wniosku przez notariusza za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i oczekiwania na rozpoznanie wniosku w oparciu o procedury obowiązujące dotychczas. Zakłada się, że notariusze mogliby dokonywać wpisów w księgach wieczystych, które wiązałyby się z zakładaniem nowych ksiąg wieczystych poprzez wyodrębnienie nieruchomości lokalowej z zabudowanej nieruchomości gruntowej, gdy zbywcą jest przedsiębiorca oraz wpisu hipoteki. Warunkiem wdrożenia proponowanych zmian byłoby powierzenie notariuszom uprawnień umożliwiających im podłączenie się do systemu jako użytkownikom. Dla umożliwienia takich działań konieczne jest dokonanie modyfikacji w funkcjonalności systemu teleinformatycznego, które uwzględniałyby odstępstwa od normalnego toku czynności podejmowanych przez sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym. Zakłada się również wdrożenie rozwiązań, polegających na wydawaniu przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w przedmiocie udzielenia poszczególnym notariuszom dostępu do systemu teleinformatycznego – z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa informatycznego. W konsekwencji rozszerzeniu uległby nadzór sprawowany przez Ministra Sprawiedliwości nad notariuszami w zakresie nowych kompetencji. Notariusz, dokonując wpisu, zobligowany byłby do dołączenia dokumentów stanowiących podstawę wpisu potwierdzonych kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Należy podkreślić, że bez zmian pozostałyby regulacje dotyczące doręczeń zawiadomień o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej, które to czynności w dalszym ciągu pozostałyby w gestii sądu wieczystoksięgowego.
Kryteria decydujące o tym czy wnioski o wyodrębnienie lokalu będą wpisywane przez notariuszy, czy też przez sąd: Notariusze mogą zostać uprawnieni do dokonywania wszystkich wpisów na podstawie sporządzonych aktów notarialnych a docelowo również wszystkich wpisów na wniosek zainteresowanych, bez względu czy podstawa wpisu została sporządzona w formie notarialnej, czy też nie. Decydującym kryterium czy wpisu dokona sąd czy notariusz będzie wola stron. Jeżeli strona chciałaby, aby wpisu dokonał notariusz, powinno się umożliwić jej złożenie takiego żądania, na podstawie którego notariusz złoży wniosek. Nierzadko złożenie wniosku o wyodrębnienie lokalu (szczególnie pierwszego) wymaga złożenia innych wniosków – np. sprostowania oznaczenia nieruchomości wspólnej, wykreślenia z nieruchomości wspólnej ograniczonych praw rzeczowych. Ograniczenie możliwości złożenia przez notariusza takiego wniosku, spowodowałoby, że praktycznie zawsze pierwszy lokal wyodrębniać musiałby sąd, natomiast dopiero kolejne lokale mogłyby być wyodrębniane przez notariusza. Notariusze dokonują ustanowienia odrębnej własności lokali należących do spółdzielni mieszkaniowych, gmin itp., wobec czego nowe regulacje docelowo nie powinny być ograniczone wyłącznie do umów ustanowienia własności i przeniesienia własności w wykonaniu umów deweloperskich.
Zagadnienie skargi oraz inne środki zaskarżenia na wpisy dokonywane przez notariuszy oraz wnioski o uzasadnienie: Bezpieczeństwo obrotu wymaga, aby notariusz mógł odmówić dokonania wpisu, jeżeli stwierdzi, że istnieją przeszkody do jego dokonania, np.: - Notariusz sporządził oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, a strona wniosła o dokonanie przez notariusza wpisu. - Akt notarialny podpisano o godzinie 12:00. - Notariusz składa wniosek o wpis w księdze wieczystej o godzinie 12:02:00 a przystępując do wpisu zauważa, że o godzinie 12:01:59 pojawiła się wzmianka komornika sądowego (oznaczona w księdze wieczystej REP.C/KOMO) z żądaniem wpisu wzmianki o wszczęciu egzekucji. - Wniosek o wpis hipoteki należy oddalić – art. 930 § 3 KPC. Podobnie w przypadku aktu notarialnego zbycia nieruchomości i ujawnienia sprzedającego w dniu aktu jako osoby, wobec której wydano postanowienie o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (https://krz.ms.gov.pl/) – wniosek należy oddalić z uwagi na treść art. 77 ust. 1 PU. Jeżeli wpis w księdze wieczystej będzie czynnością notarialną to w przypadku odmowy dokonania wpisu, notariusz powinien sporządzić protokół z odmowy a stronie przysługiwałoby prawo wniesienia zażalenia na tę odmowę do sądu okręgowego. Zasady uzasadnienia odmowy reguluje Prawo o notariacie (art. 81-83 PrNot). Natomiast innym możliwym, preferowanym rozwiązaniem jest pozostawienie wpisu jako orzeczenia (art. 6268 § 6 KPC). Nie byłaby to czynność notarialna, ale inna czynność dokonywana przez notariusza na podstawie odrębnych przepisów (art. 79 pkt 9 PrNot). Dzięki temu nie byłoby problemów systemowych, różnic w zaskarżaniu wpisów – referendarza do sądu a notariusza do sądu okręgowego, formy oddalenia wniosku o wpis (postanowienie i protokół), kwestii zaskarżalności wpisu, skargi kasacyjnej itp. Właściwe wydaje się dodanie notariusza jako kolejnej osoby uprawnionej do orzekania w sprawach wieczystoksięgowych (art. 5091 § 1 i art. 5181 KPC) na podstawie swoistego votum do orzekania w sprawach o wpis, udzielanego i uregulowanego szczegółowo w Prawie o notariacie. Rozwiązanie to dotyczyłoby notariuszy z określonym stażem nienagannej służby (w przyznaniu uprawnień towarzyszyć będą zmiany – jak w przypadku komorników sądowych). Notariusz byłby funkcjonariuszem publicznym (a nie tylko osobą podlegającą ochronie jak funkcjonariusz). Zmieniłyby się także zasady nadzoru nad notariuszami).
Problem rektyfikacji wpisów dokonanych przez notariuszy: Zakłada się możliwość dokonania sprostowania usterki wpisu przez notariusza, który dokonywał wpisu. Notariusz powinien mieć taką możliwość, tj. zgłosić potrzebę sprostowania wydziałowi, który zarejestruje sprawę i zadekretuje ją na notariusza. Notariusz powinien sporządzić protokół prostujący (w przypadku przyjęcia, że będzie to czynność notarialna) lub wydać postanowienie o sprostowaniu (w przypadku przyjęcia, że jest to czynność orzecznicza). Jeżeli prostszym rozwiązaniem byłoby wdrożenie sprostowania przez sąd to sposób zawiadomienia jest dowolny (obecnie sąd prostuje usterki w przypadku gdy notariusz zwróci się o to nawet telefonicznie).
Procedura zastępstw notariuszy: Przyjmuje się, że wystarczające będzie zawiadomienie Sądu o wyznaczeniu przez notariusza zastępcy i przedekretowanie sprawy na dotychczasowych zasadach lub stworzenie mechanizmu pozwalającego notariuszowi wyznaczającemu zastępstwo przedekretowanie wniosku na zastępcę. W zakresie zastępstw rozważane jest także zaimplementowanie systemu podobnego do zastępstw komorniczych. Zakłada się, że projektowane zmiany wpłyną na odciążenie pracy sądów (sędziów, referendarzy) od załatwiania spraw wieczystoksięgowych.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
MS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Marcin Warchoł Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
MS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
IV kwartał 2022 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 4 października 2022 r.