Powrót

Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw

Logo Biuletynu Informacji Publicznej
Informacje o publikacji dokumentu
Pierwsza publikacja:
16.06.2025 14:09 Edyta Kurkiewicz
Wytwarzający/ Odpowiadający:
Minister Edukacji
Tytuł Wersja Dane zmiany / publikacji
Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw 3.0 07.12.2025 15:51 Agnieszka Moskaluk
Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw 2.0 07.12.2025 15:51 Agnieszka Moskaluk
Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw 1.0 16.06.2025 14:09 Edyta Kurkiewicz

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD244","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Prognoza ludności Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) na lata 2023–2060 wskazuje, że liczba ludności Polski będzie systematycznie spadać. W 2023 r. liczba ta wynosiła około 37,6 miliona osób. Według GUS do 2060 r. liczba ludności ma zmniejszyć się do 30,9 miliona, co oznacza ubytek o 6,7 miliona ludzi, czyli o około 22%. Kluczowym powodem tego stanu jest ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się polskiego społeczeństwa. W 2060 r. osoby w wieku 65 lat i więcej mają stanowić blisko 32,6% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 r.), co oznacza wzrost ich liczby o ponad 2,5 miliona. Jednocześnie liczba kobiet w wieku rozrodczym (15–49 lat) będzie się zmniejszać, co przełoży się na dalszy spadek liczby urodzeń. W 2023 r. urodziło się 273 tys. dzieci, a w 2024 r. ok. 252 tys. Wcześniejsze, nawet najbardziej pesymistyczne, prognozy GUS dotyczące lat 2023–2060 nie przewidywały takich wartości, jakie zostały wykazane w najnowszej prognozie (np. prognoza urodzeń na 2024 r. wynosiła 297 tys.). Z aktualnej prognozy ludności na lata 2023–2060 wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%. Do 2034 r. prognozuje się spadek o około 19,5% w tej grupie wiekowej, a do 2060 r. spadek ten, według GUS, może wynieść o około 30% (według skrajnego scenariusza demograficznego nawet o 48,3%).\nNależy również wziąć pod uwagę, że na strukturę ludności poszczególnych regionów Polski mają wpływ procesy migracyjne wewnątrz kraju oraz emigracja za granicę. Dynamika tych procesów jest zmienna. Choć nie można nie zauważyć, że nadal ludzie migrują ze wsi do dużych miast, to w 2000 r. po raz pierwszy na obszarach wiejskich, w skali całej Polski, zanotowano dodatnie saldo migracji. Zauważalna jest migracja średniozamożnych Polaków posiadających stabilną sytuację życiową. Przenoszą się oni na obszary podmiejskie, uciekając w ten sposób od zatłoczonych dużych miast. Nie bez znaczenia w tym kontekście jest rozpowszechnienie pracy zdalnej. Migracja ta ma wpływ przede wszystkim na strukturę ludności tylko w zakresie dużych miast i terenów wiejskich wokół nich. Pomimo odwrócenia się tendencji, nadal zauważalne jest przenoszenie się ludności ze wsi i małych miast do miast dużych. Często wyjazdy te mają na celu kontynuowanie nauki w szkole ponadpodstawowej lub w uczelni. Zauważalne jest również to, że pomimo zakończonej edukacji część młodych ludzi nie wraca do rodzinnych miejscowości lub wyjeżdża do dużych miast w poszukiwaniu lepszej, lepiej płatnej pracy. \nOpisane powyżej procesy nie wpływają korzystnie na szkolnictwo na wsi i w małych miastach, w tym liczebność szkół funkcjonujących na tych terenach. Problemem w dobie niekorzystnych zmian demograficznych staje się więc utrzymanie funkcjonowania publicznych szkół podstawowych, oferujących właściwy poziom nauczania, blisko domów rodzinnych dzieci realizujących obowiązek szkolny, w szczególności dzieci uczęszczających do klas I–III szkoły podstawowej.\nProjekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, zwany dalej „projektem”, ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji przede wszystkim pozwalających na dostosowanie edukacji na poziomie szkół podstawowych do zmian demograficznych, chroniąc przy tym – tam, gdzie jest to możliwe – usytuowane blisko domu rodzinnego, bezpieczne miejsca edukacji dzieci – szkoły podstawowe. Zgodnie z założeniami projektu miejsca te, głównie po zakończeniu obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mogą być wykorzystywane do zaspokajania, innych niż potrzeby edukacyjne dzieci, potrzeb lokalnej społeczności. Szkoły podstawowe, zwłaszcza te na terenach wiejskich, od wielu pokoleń są postrzegane jako ośrodki życia społeczno-kulturalnego. Projekt pozwala na wzmocnienie tej, dotąd nie uregulowanej ustawowo, roli szkoły, dając jednocześnie możliwość poszerzenia przez jednostki samorządu terytorialnego, zwane dalej „JST”, oferty wsparcia skierowanej do swoich mieszkańców. Infrastruktura pustoszejącej z powodu zmian demograficznych szkoły (przedszkola i placówki) może więc być szansą na zaspokojenie potrzeb rodziców powracających na rynek pracy, przez zapewnienie w siedzibie szkoły opieki żłobkowej (np. w formie punktu opieki dziennej) oraz umożliwienie korzystania z wychowania przedszkolnego. Budynek szkoły, oczywiście przy przestrzeganiu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej przez organ prowadzący szkołę oraz pobudzania i rozwijania aktywności obywatelskiej.\nCelem projektu jest wprowadzenie szeregu regulacji stanowiących alternatywę w stosunku do likwidacji małej szkoły podstawowej. Regulacje te umożliwią gminom z jednej strony zagwarantowanie młodszym dzieciom edukacji w klasach I–III w szkole jak najbliżej rodzinnego domu, nawet w sytuacji niskiej liczby uczniów, z drugiej zaś strony pozwolą na zapewnienie uczniom klas IV–VIII szkoły podstawowej odpowiedniej jakości edukacji w szkole zatrudniającej wykwalifikowanych nauczycieli nauczających w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych. Proponowane rozwiązania są też korzystne dla grupy nauczycieli, którzy obecnie są zatrudniani w wielu szkołach, prowadzących po kilka zajęć tygodniowo w każdej z nich. Zatrudnienie nauczyciela na pełen etat w jednej szkole nie tylko pozwala na pełniejsze wykorzystanie jego potencjału dla dobra uczniów, ale daje także szanse na pełne korzystanie z przywilejów, takich jak: zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn. \nW grupie zmian dotyczących struktury organizacyjnej szkół podstawowych znalazły się również przepisy projakościowe wprowadzające rozwiązania wspierające uczniów, którzy chcieliby pobierać naukę w dwóch językach – polskim i obcym nowożytnym. W projekcie przewiduje się możliwość powołania zespołu składającego się ze szkoły podstawowej dwujęzycznej obejmującej swą strukturą organizacyjną klasy VII i VIII oraz szkoły ponadpodstawowej realizującej kształcenie dwujęzyczne (liceum ogólnokształcącego albo technikum) będące kontynuacją realizacji programu nauczania rozpoczętego w szkole podstawowej dwujęzycznej.\nKolejnym celem jest odbiurokratyzowanie i deregulacja przepisów oświatowych tam, gdzie jest to konieczne, i co w efekcie przysłuży się jakościowej zmianie w wykonywaniu zadań organów sprawujących nadzór pedagogiczny związanych z funkcjonowaniem przedszkoli, szkół i placówek. Projekt zakłada uproszczenie procedury dotyczącej przekształcenia, w szczególnie trudnych warunkach demograficznych i geograficznych, dotychczasowej szkoły podstawowej w szkołę filialną oraz procedury przekazywania, w specyficznych sytuacjach, publicznej szkoły do prowadzenia innemu podmiotowi niż JST. Ponadto, projekt zakłada zniesienie w niektórych sytuacjach konieczności uzyskiwania przez JST wiążącej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Rozwiązanie to jest szczególnie uzasadnione w sytuacji, gdy opiniowany przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny obszar działalności JST zasadniczo pokrywa się z obszarem objętym nadzorem legalnościowym wojewody. Pozwoli to kuratorowi oświaty, zwanemu dalej „KO”, na większe skoncentrowanie się na zadaniach związanych ze sprawowaniem nadzoru pedagogicznego, w szczególności w zakresie jakości i warunków edukacji. Jednocześnie projekt przewiduje wzmocnienie roli organów sprawujących nadzór pedagogiczny w obszarach kluczowych w dobie postępującego niżu demograficznego, w tym w obszarze ustalania obwodów publicznych szkół podstawowych.\nProjekt ma także na celu wsparcie rodziców uczniów oraz ich roli w okresie instytucjonalnej edukacji ich dzieci. Zawiera rozwiązania uspołeczniające decyzje dotyczące istotnych zmian w zakresie publicznej edukacji ma terenie danej JST (konsultacje społeczne w przypadku zamiaru likwidacji albo przekształcenia przedszkola, szkoły lub placówki) oraz większą ochronę praw rodziców i uczniów uczących się w szkołach niepublicznych (np. przez utworzenie w szkołach niepublicznych organów przedstawicielskich rodziców, ustanowienie zasad i trybu skreślania ucznia z listy uczniów oraz warunków ustalania opłaty za usługę edukacyjną realizowaną przez niepubliczne jednostki systemu oświaty). Projekt zawiera także rozwiązania umożliwiające rozszerzenie opiekuńczej roli szkoły w zakresie opieki świetlicowej i organizacji żywienia uczniów w szkołach podstawowych, w tym także w stosunku do dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym w oddziałach przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych.\nZmiany zaproponowane w projekcie uwzględniają w dużej mierze rekomendacje i spostrzeżenia znajdujące się w załączonym materiale Instytutu Badań Edukacyjnych „Małe szkoły. Wyzwania i wybrane rozwiązania z innych krajów”.\nPotrzebne jest także wprowadzenie do systemu oświaty projakościowych zmian dotyczących trybu zakładania i likwidacji niepublicznych przedszkoli, szkół i placówek. Zaproponowane rozwiązania w tym zakresie mają zagwarantować jeszcze lepszą jakość usług edukacyjnych w niepublicznych jednostkach systemu oświaty.\nW związku z tym, że wprowadzone ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572, z późn. zm.) regulacje nie umożliwiają wypłacenia szkołom niesamorządowym kształcącym dorosłych dotacji, których wysokość ustala się w odniesieniu do części oświatowej subwencji ogólnej (pojęcie to nie funkcjonuje od dnia 1 stycznia 2025 r.) proponuje się wprowadzenie przepisów umożliwiających – w określonych przypadkach – udzielanie dotacji związanych z uzyskaniem w ww. szkołach świadectwa dojrzałości, dyplomu zawodowego albo certyfikatu kwalifikacji zawodowej, w przypadku gdy wysokość tej dotacji powinna odnosić się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"W projekcie proponuje się przede wszystkim następujące rozwiązania:\n1) wprowadzenie możliwości zaspokajania potrzeb lokalnej społeczności w niewykorzystywanej części budynku oświatowego (nowy przepis w ustawie – Prawo oświatowe, zwanej dalej „UPO”)\nPrzewiduje się możliwość realizacji w budynkach przedszkoli, szkół lub placówek innych niż edukacyjne zadań własnych JST, w szczególności związanych z opieką nad dziećmi do lat 3, polityką senioralną, ochroną zdrowia i kulturą. Rozwiązanie to będzie sprzyjać uniknięciu likwidacji szkół podstawowych i uwzględnieniu zaspokojenia różnorodnych potrzeb edukacyjnych i społecznych lokalnych wspólnot. Będzie to jednak obwarowane zastrzeżeniem, że realizowanie ww. zadań nie może negatywnie wpływać na zapewnienie odpowiednich warunków funkcjonowania przedszkola, szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.\n2) uelastycznianie funkcjonowania szkół podstawowych, w tym uproszczenie warunków tworzenia filialnej szkoły podstawowej (zmiany w art. 95 i 89 UPO)\nW kontekście procesów demograficznych przewiduje się zmianę przepisów dotyczących struktury organizacyjnej publicznej szkoły podstawowej. Uelastycznienie tych przepisów pozwoli – tam gdzie jest to możliwe i oczekiwane przez lokalną społeczność – na zorganizowanie kształcenia w zakresie szkoły podstawowej w sposób inny niż dotychczas. Projekt przewiduje, w szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych, możliwość funkcjonowania szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I–III, I–IV albo IV–VIII oraz szkoły podstawowej filialnej obejmującej klasy I–III albo I–IV (obecnie w przypadkach uzasadnionych miejscowymi warunkami mogą funkcjonować szkoły podstawowe i szkoły podstawowe filialne obejmujące klasy I–III albo I–IV). Utworzenie szkoły filialnej, w miejsce innej szkoły podstawowej, będzie następowało w drodze przekształcenia tej szkoły w szkołę filialną podporządkowaną organizacyjnie szkole podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I–VIII albo IV–VIII. Zagwarantuje to instytucjonalną ciągłość i bezpieczeństwo procesu kształcenia. W efekcie w gminie będzie mogła powstać szkoła, w której w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych będą kształcić się głównie uczniowie klas IV–VIII, nauczani przez wykwalifikowanych i zatrudnianych na pełne etaty nauczycieli. Natomiast uczniowie klas I–III nadal będą pobierać naukę w szkole usytuowanej blisko domu rodzinnego.\n3) uelastycznienie organizowania nauczania na I etapie edukacyjnym w klasach łączonych, w szczególnie trudnych warunkach demograficznych (zmiany w art. 96 UPO) \nW ramach szeregu rozwiązań mających zróżnicować możliwości organizacyjne publicznej edukacji proponuje się doprecyzowanie już istniejącej możliwości prowadzenia zajęć w klasach łączonych w szkołach podstawowych. Nowa regulacja będzie dopuszczać łączenie wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych prowadzonych w klasach I, II lub III w sytuacji, w której do szkoły łącznie w klasach I–III uczęszcza nie więcej niż 12 uczniów. Wprowadzane rozwiązanie, mające charakter fakultatywny, będzie mogło być wykorzystywane w szczególnych sytuacjach demograficzno-geograficznych, a skorzystanie z niego powinno być alternatywą dla likwidacji małej szkoły w sytuacji konsensusu nauczycieli, rodziców i gminy. \n4) zmiany zasad tworzenia zespołów publicznych szkół i placówek (zmiany w art. 91 UPO) \nW ramach uelastycznienia rozwiązań organizacyjnych zaproponowano możliwość tworzenia zespołów, w skład których będą wchodziły szkoły podstawowe. Taka konsolidacja umożliwia wyrównanie poziomu edukacji w poszczególnych szkołach podstawowych połączonych w zespół. Wyłonienie w drodze konkursu na dyrektora zespołu osoby o wysokich kwalifikacjach i zdolnościach organizacyjnych oraz zatrudnienie w zespole na pełne etaty nauczycieli z odpowiednim przygotowaniem (zamiast zatrudniania ich w poszczególnych szkołach na część etatu) daje większą gwarancję osiągnięcia wysokiej jakości nauczania. Proponuje się również, aby możliwe było połączenie w zespół szkół artystycznych tego samego typu.\n5) zmiany przepisów regulujących funkcję opiekuńczą szkoły w zakresie świetlicy i żywienia (zmiany w art. 105 i 106a UPO)\nŹródłem zmian są wnioski rodziców. Proponuje się, aby szkoła podstawowa licząca nie więcej niż 70 uczniów mogła zapewnić zajęcia świetlicowe dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w tej szkole. Ponadto, zaproponowano rozwiązania ułatwiające rodzicom ubieganie się o miejsce dla dziecka w świetlicy przez wprowadzenie obowiązku ustalenia przez dyrektora szkoły wzoru wniosku o objęcie dziecka zajęciami świetlicowymi i wskazanie terminu składania tego wniosku. Mając na uwadze potrzeby rozwojowe dzieci korzystających ze świetlicy, zaproponowano możliwość zapewnienia im podwieczorku w szkole. Odpowiedni bilans żywieniowy jest kluczowy w dobie borykania się społeczeństwa z chorobami wynikającymi z błędów żywieniowych (otyłość, cukrzyca typu II).\n6) uporządkowanie przepisów dotyczących obwodu szkoły podstawowej (zmiany w art. 39 i 88 UPO) \nObecnie obwód szkoły podstawowej ustala się w jej akcie założycielskim. Obwód tej szkoły jest ustalany także w gminnej uchwale w sprawie planu sieci publicznych szkół podstawowych. W projekcie zaproponowano, aby obwód szkoły był ustalany tylko w jednym akcie prawa miejscowego, w tzw. uchwale sieciowej, po uzyskaniu, tak jak dotychczas, wiążącej opinii KO. Aby nie generować dodatkowych zadań przesądzono, że nowe brzmienie art. 88 UPO nie będzie miało zastosowania do aktów założycielskich wydanych na podstawie dotychczasowych przepisów. Ponadto, w sposób jednoznaczny określono możliwość tworzenia innych lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych także w przypadku szkół prowadzonych przez powiat, objętych uchwałą sieciową powiatu.\n7) przekazanie zadania związanego z prowadzeniem szkół podstawowych innej JST, w przypadku szczególnie trudnych warunków demograficznych (nowy przepis w UPO)\nAnalizy demograficzne GUS oraz dane systemu informacji oświatowej (SIO) wskazują na potrzebę zaproponowania możliwości przekazania przez gminę, na podstawie porozumienia, zadania związanego z prowadzeniem szkół podstawowych innej, ościennej JST. Porozumienie będzie gwarantowało wszystkim uczniom miejsce realizacji obowiązku szkolnego w samorządowej szkole, bezpłatny transport do szkoły obwodowej oraz określi rozliczenia finansowe między JST. Przepisy będą miały zastosowanie w przypadku likwidacji ostatniej szkoły (szkoła nie może liczyć więcej niż 70 uczniów) w gminie o niekorzystnych prognozach demograficznych w 5 kolejnych latach. Takie przekazanie będzie mogło nastąpić po uzyskaniu pozytywnej opinii KO. Z danych SIO wynika, że obecnie te regulacje mogłyby stosować się do 4 szkół.\n8) zmniejszenie obciążeń biurokratycznych w zakresie oświaty (zmiany w art. 8, 9, 32, 39, 62 i 91 UPO) \nObecny wymóg posiadania pozytywnej opinii KO przy zakładaniu biblioteki pedagogicznej i placówki doskonalenia nauczycieli jest niezasadny. Założenie przez gminę lub powiat biblioteki pedagogicznej ma korzystny wpływ na lokalną społeczność. Wystarczająca w tym przypadku jest zatem opinia KO o charakterze doradczym, a nie wiążącym. Argumentem przemawiającym za zniesieniem wiążącego charakteru opinii KO jest też fakt, że zgodnie z przepisami art. 184–188 UPO, warunkiem koniecznym działania placówki doskonalenia nauczycieli jest uzyskanie akredytacji, a warunkiem niezbędnym do utworzenia nowej placówki jest uzyskanie wstępnej akredytacji. Akredytacje te przyznaje KO w drodze decyzji administracyjnej. \nNieuzasadnione jest również utrzymywanie wiążącej opinii KO w przypadku przekazania przez JST prowadzenia szkoły w drodze umowy, o której mowa w art. 9 ust. 1 UPO. W omawianym przypadku, KO wydając opinię sprawdza zgodność z prawem działań podejmowanych przez JST, powielając tym samym czynności wykonywane przez wojewodę sprawującego nadzór legalnościowy nad działaniami JST. Proponuje się zatem, aby opinia KO w tym zakresie miała charakter niewiążący.\nW ramach deregulacji proponuje się rezygnację z opinii KO wydawanych na postawie art. 32 ust. 4 i art. 39 ust. 8 UPO. W praktyce opinie KO wydaje się głównie w przypadku utworzenia przez JST nowego przedszkola lub szkoły, zmiany siedziby lub likwidacji przedszkola lub szkoły oraz zmiany obwodu szkoły. Po pierwsze, przy utworzeniu szkoły lub przedszkola jest wymagane uzyskanie stosownych odbiorów technicznych i pozwoleń. Po drugie, zarówno zmiana siedziby szkoły lub przedszkola, jak i ich likwidacja następuje i będzie następować po uzyskaniu pozytywnej opinii KO wydawanej na podstawie art. 89 UPO. Również przy zmianie obwodu szkoły jest i będzie wymagana pozytywna opinia KO. Nieuzasadniona jest więc sytuacja, w której wcześniej zaopiniowane pozytywnie przez KO zmiany organizacyjne są oceniane ponownie przy okazji zmian w tzw. uchwałach sieciowych, tym bardziej, że uchwały te podlegają nadzorowi wojewody. \nW projekcie przewidziano także odstąpienie od zasięgania niewiążącej opinii KO w przypadku powoływania na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki osoby niebędącej nauczycielem. Wymóg ten nadal będzie dotyczył szkoły lub placówki publicznej prowadzonej przez osobę prawną niebędącą JST lub osobę fizyczną, ponieważ w stosunku do nich nie ma wymogu przeprowadzania konkursu na stanowisko dyrektora, w którym uczestniczy KO.\nW projekcie przewidziano także odstąpienie od wymogu uzyskiwania przez JST pozytywnej opinii KO w procesie łączenia w zespół szkół lub placówek. KO będzie wyrażał opinię w tym zakresie, jednak nie będzie ona wiążąca (ekspercka wypowiedź KO wzmacniająca JST realizującą zadania publiczne). \n9) zmiany roli KO w przypadku udzielania zezwolenia na założenie publicznego przedszkola, szkoły lub placówki (zmiany w art. 51 UPO) \nObecnie, w przypadku udzielania zezwolenia na założenie publicznej szkoły, KO występuje w dwóch rolach: jako organ współdziałający z JST (opinia KO, o której mowa w art. 88 ust. 4 UPO) oraz jako organ wyższego stopnia w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do JST udzielającej zezwolenia. Taka konstrukcja powoduje, że KO dwukrotnie ocenia tę samą sprawę. Jako organ II instancji bada prawidłowość wydanej przez JST decyzji administracyjnej, w tym prawidłowość ustaleń dokonanych przez KO we wcześniej wydanej opinii. Zgodnie z projektem, w przypadku udzielania zezwolenia na założenie publicznego przedszkola, szkoły lub placówki organem II instancji nie będzie już KO, lecz samorządowe kolegium odwoławcze. \n10) uproszczenie przekazania prowadzenia publicznej szkoły, w przypadku gdy organ prowadzący jest osobą fizyczną (nowy przepis w UPO) \nWprowadzone w 2009 r. przepisy pozwalają na przekazanie prowadzenia szkoły liczącej do 70 uczniów, m.in. osobie fizycznej. Parlamentarzyści sygnalizują, że w przypadku przejścia na emeryturę albo rentę takiej osoby przekazana szkoła jest zwracana JST, która następnie może ponownie skorzystać z przepisów art. 9 ust. 1 UPO. Aby skrócić procedurę w takim przypadku zaproponowano, aby osoba fizyczna przechodząca na emeryturę albo rentę mogła przekazać prowadzenie szkoły innej osobie fizycznej lub prawnej w drodze umowy, po uzyskaniu zgody JST. Do przejętej w ten sposób szkoły będą miały zastosowanie przepisy dotyczące szkół publicznych, tzn. szkoła będzie publiczna, ogólnodostępna, bezpłatna, a nowy organ prowadzący nie będzie mógł jej zlikwidować, a jedynie zwrócić JST. \n11) zmiany dotyczące zasad zakładania przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych (zmiany w art. 14, 168, 169, 172, 173 i 176 UPO)\nProponuje się, aby utworzenie niepublicznego przedszkola, tak jak w przypadku niepublicznej szkoły, wymagało uzyskania pozytywnej opinii KO. Ponadto, doprecyzowano termin składania wniosku o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych oraz obowiązek przedstawienia aktualnych opinii powiatowego inspektora sanitarnego i pozytywnej opinii komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej. Obowiązkowe będzie udowodnienie prawa założyciela szkoły do władania nieruchomością wskazaną jako siedziba szkoły. Doprecyzowano zawartość wniosku o wpis do ewidencji i zaświadczenia o tym wpisie. Obowiązkowe będzie przedkładanie KO, w celu uzyskania stosownej opinii, dokumentacji wskazanej w UPO. Doprecyzowano także przepisy dotyczące obowiązku ponownego uruchomienia procedury legalizacyjnej w przypadku zmiany danych ewidencyjnych. \nPonadto, zaproponowano wprowadzenie: \na) obowiązku wykreślenia wpisu do ewidencji, w przypadku niepodjęcia działalności w określonym terminie,\nb) nowej przesłanki uzasadniającej wykreślenie z ewidencji, w przypadku stwierdzenia, w trybie nadzoru pedagogicznego, że działalność szkoły lub placówki lub organu prowadzącego tę szkołę lub placówkę jest niezgodna z przepisami, \nc) obowiązku określenia w statucie szkoły adresu jej siedziby oraz adresu innych lokalizacji, a także ustanowienia organu szkoły reprezentującego rodziców uczniów, \nd) zasady, że skreślenia ucznia szkoły niepublicznej objętego obowiązkiem szkolnym albo obowiązkiem nauki z listy uczniów tej szkoły dokonuje się w drodze decyzji administracyjnej,\ne) obowiązku uregulowania w statucie szkoły warunków podnoszenia opłat pobieranych od rodziców,\nf) obowiązku wskazania osoby zastępującej dyrektora szkoły w przypadku jego nieobecności.\n12) zmiany zasad organizowania nauczania w oddziałach i szkołach dwujęzycznych (zmiany w art. 4, 8, 25, 91, 95 i 139 UPO) \nObecnie preferencje w rekrutacji do oddziału dwujęzycznego mają uczniowie szkoły, w której ten oddział został zorganizowany. Często dla chętnych uczniów z innych szkół nie ma wolnych miejsc w takim oddziale. Dlatego zaproponowano możliwość tworzenia zespołu składającego się z dwujęzycznej szkoły podstawowej (obejmującej tylko klasy VII i VIII) oraz szkoły ponadpodstawowej dwujęzycznej lub z oddziałami dwujęzycznymi. Odpowiedniej zmianie ulegną w związku z tym przepisy rekrutacyjne.\n13) doprecyzowanie procedury likwidacji publicznej szkoły (zmiany w art. 89 UPO, dodanie nowych przepisów w UPO) \nGłównymi celami zmian proponowanych w zakresie procedury likwidacji przedszkola, szkoły i placówki (łącznie zwanych dalej „szkołą”) jest skrócenie tej procedury i uspołecznienie procesu likwidacji. \nTak jak dotychczas, organ stanowiący JST będzie podejmował uchwałę w sprawie zamiaru likwidacji szkoły z końcem danego roku szkolnego, po zapewnieniu uczniom szkoły kontynuacji nauki w warunkach nie gorszych od dotychczasowych. Nadal też JST będzie obowiązana, na co najmniej 6 miesięcy przed likwidacją, do zawiadomienia KO o zamiarze likwidacji. Ponadto, w tym samym terminie JST będzie obowiązana do podania do publicznej wiadomości (Biuletyn Informacji Publicznej, informacja w ogólnodostępnym miejscu w urzędzie i w przeznaczonej do likwidacji szkole) uchwały JST o zamiarze likwidacji, terminu zebrania z rodzicami uczniów, dokumentów stanowiących podstawę podjęcia zamiaru likwidacji szkoły oraz opis sposobu wywiązania się przez JST z obowiązku umożliwienia kontynuacji nauki uczniom. JST będzie obowiązana do przeprowadzenia konsultacji społecznych, których zwieńczeniem będzie zebranie przedstawicieli JST z rodzicami uczniów. Propozycja stanowi odpowiedź na liczne głosy rodziców wskazujących na brak informacji w przypadku zamiaru likwidacji szkoły.\nOpinia KO w sprawie likwidacji szkoły prowadzonej przez JST nadal będzie miała charakter wiążący. Zmianie ulegnie natomiast proces uzyskiwania ostatecznej opinii KO przez rezygnację z kontrolowania opinii KO przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Na rozstrzygnięcie KO będzie od razu przysługiwała skarga do sądu administracyjnego właściwego dla siedziby KO. Takie rozwiązanie odciąży Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, do którego obecnie trafiają wszystkie skargi na rozstrzygnięcia Ministra Edukacji jako organu II instancji. W UPO zostanie doprecyzowane również, co będzie oceniał KO, odnosząc się do zamierzonej likwidacji szkoły. W projekcie zaproponowano z jednej strony rozwiązanie bardziej przyjazne dla JST w zakresie powiadamiania rodziców uczniów, z drugiej zaś strony gwarantujące rodzicom szczegółową informację o zamiarze likwidacji szkoły. Ponadto, doprecyzowano przepisy związane z likwidacją szkoły podstawowej z oddziałem przedszkolnym i likwidacją innej formy wychowania przedszkolnego. \nW projekcie ustawy proponuje się również zmiany w ustawie o systemie informacji oświatowej i ustawie o finansowaniu zadań oświatowych. Zmiany te są konsekwencją wprowadzenia nowych przepisów w UPO omówionych w pkt 10.\n14) ustalenie (w okresie przejściowym) zasad udzielania dotacji „za efekt” w związku ze zmianą sposobu ustalania dochodów JST\nWprowadzone ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach JST regulacje nie umożliwiają wypłacenia szkołom niesamorządowym kształcącym dorosłych dotacji, których wysokość ustala się w odniesieniu do części oświatowej subwencji ogólnej (pojęcie to nie funkcjonuje od dnia 1 stycznia 2025 r.). W związku z tym proponuje się wprowadzenie do ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych regulacji umożliwiających udzielenie dotacji związanych z uzyskaniem świadectwa dojrzałości, dyplomu zawodowego albo certyfikatu kwalifikacji zawodowej uzyskanego po ukończeniu kwalifikacyjnego kursu zawodowego, w przypadku gdy wysokość tej dotacji powinna odnosić się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej. Od dnia 1 stycznia 2025 r. wysokość tych dotacji jest uzależniona od przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych. \n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"ME","value":"ME"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Henryk Kiepura Sekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"ME","value":"ME"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"III kwartał 2025 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 2 grudnia 2025 r. ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Zrealizowany","value":"Zrealizowany"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD244
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Prognoza ludności Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) na lata 2023–2060 wskazuje, że liczba ludności Polski będzie systematycznie spadać. W 2023 r. liczba ta wynosiła około 37,6 miliona osób. Według GUS do 2060 r. liczba ludności ma zmniejszyć się do 30,9 miliona, co oznacza ubytek o 6,7 miliona ludzi, czyli o około 22%. Kluczowym powodem tego stanu jest ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się polskiego społeczeństwa. W 2060 r. osoby w wieku 65 lat i więcej mają stanowić blisko 32,6% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 r.), co oznacza wzrost ich liczby o ponad 2,5 miliona. Jednocześnie liczba kobiet w wieku rozrodczym (15–49 lat) będzie się zmniejszać, co przełoży się na dalszy spadek liczby urodzeń. W 2023 r. urodziło się 273 tys. dzieci, a w 2024 r. ok. 252 tys. Wcześniejsze, nawet najbardziej pesymistyczne, prognozy GUS dotyczące lat 2023–2060 nie przewidywały takich wartości, jakie zostały wykazane w najnowszej prognozie (np. prognoza urodzeń na 2024 r. wynosiła 297 tys.). Z aktualnej prognozy ludności na lata 2023–2060 wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%. Do 2034 r. prognozuje się spadek o około 19,5% w tej grupie wiekowej, a do 2060 r. spadek ten, według GUS, może wynieść o około 30% (według skrajnego scenariusza demograficznego nawet o 48,3%).
Należy również wziąć pod uwagę, że na strukturę ludności poszczególnych regionów Polski mają wpływ procesy migracyjne wewnątrz kraju oraz emigracja za granicę. Dynamika tych procesów jest zmienna. Choć nie można nie zauważyć, że nadal ludzie migrują ze wsi do dużych miast, to w 2000 r. po raz pierwszy na obszarach wiejskich, w skali całej Polski, zanotowano dodatnie saldo migracji. Zauważalna jest migracja średniozamożnych Polaków posiadających stabilną sytuację życiową. Przenoszą się oni na obszary podmiejskie, uciekając w ten sposób od zatłoczonych dużych miast. Nie bez znaczenia w tym kontekście jest rozpowszechnienie pracy zdalnej. Migracja ta ma wpływ przede wszystkim na strukturę ludności tylko w zakresie dużych miast i terenów wiejskich wokół nich. Pomimo odwrócenia się tendencji, nadal zauważalne jest przenoszenie się ludności ze wsi i małych miast do miast dużych. Często wyjazdy te mają na celu kontynuowanie nauki w szkole ponadpodstawowej lub w uczelni. Zauważalne jest również to, że pomimo zakończonej edukacji część młodych ludzi nie wraca do rodzinnych miejscowości lub wyjeżdża do dużych miast w poszukiwaniu lepszej, lepiej płatnej pracy.
Opisane powyżej procesy nie wpływają korzystnie na szkolnictwo na wsi i w małych miastach, w tym liczebność szkół funkcjonujących na tych terenach. Problemem w dobie niekorzystnych zmian demograficznych staje się więc utrzymanie funkcjonowania publicznych szkół podstawowych, oferujących właściwy poziom nauczania, blisko domów rodzinnych dzieci realizujących obowiązek szkolny, w szczególności dzieci uczęszczających do klas I–III szkoły podstawowej.
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, zwany dalej „projektem”, ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji przede wszystkim pozwalających na dostosowanie edukacji na poziomie szkół podstawowych do zmian demograficznych, chroniąc przy tym – tam, gdzie jest to możliwe – usytuowane blisko domu rodzinnego, bezpieczne miejsca edukacji dzieci – szkoły podstawowe. Zgodnie z założeniami projektu miejsca te, głównie po zakończeniu obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mogą być wykorzystywane do zaspokajania, innych niż potrzeby edukacyjne dzieci, potrzeb lokalnej społeczności. Szkoły podstawowe, zwłaszcza te na terenach wiejskich, od wielu pokoleń są postrzegane jako ośrodki życia społeczno-kulturalnego. Projekt pozwala na wzmocnienie tej, dotąd nie uregulowanej ustawowo, roli szkoły, dając jednocześnie możliwość poszerzenia przez jednostki samorządu terytorialnego, zwane dalej „JST”, oferty wsparcia skierowanej do swoich mieszkańców. Infrastruktura pustoszejącej z powodu zmian demograficznych szkoły (przedszkola i placówki) może więc być szansą na zaspokojenie potrzeb rodziców powracających na rynek pracy, przez zapewnienie w siedzibie szkoły opieki żłobkowej (np. w formie punktu opieki dziennej) oraz umożliwienie korzystania z wychowania przedszkolnego. Budynek szkoły, oczywiście przy przestrzeganiu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej przez organ prowadzący szkołę oraz pobudzania i rozwijania aktywności obywatelskiej.
Celem projektu jest wprowadzenie szeregu regulacji stanowiących alternatywę w stosunku do likwidacji małej szkoły podstawowej. Regulacje te umożliwią gminom z jednej strony zagwarantowanie młodszym dzieciom edukacji w klasach I–III w szkole jak najbliżej rodzinnego domu, nawet w sytuacji niskiej liczby uczniów, z drugiej zaś strony pozwolą na zapewnienie uczniom klas IV–VIII szkoły podstawowej odpowiedniej jakości edukacji w szkole zatrudniającej wykwalifikowanych nauczycieli nauczających w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych. Proponowane rozwiązania są też korzystne dla grupy nauczycieli, którzy obecnie są zatrudniani w wielu szkołach, prowadzących po kilka zajęć tygodniowo w każdej z nich. Zatrudnienie nauczyciela na pełen etat w jednej szkole nie tylko pozwala na pełniejsze wykorzystanie jego potencjału dla dobra uczniów, ale daje także szanse na pełne korzystanie z przywilejów, takich jak: zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn.
W grupie zmian dotyczących struktury organizacyjnej szkół podstawowych znalazły się również przepisy projakościowe wprowadzające rozwiązania wspierające uczniów, którzy chcieliby pobierać naukę w dwóch językach – polskim i obcym nowożytnym. W projekcie przewiduje się możliwość powołania zespołu składającego się ze szkoły podstawowej dwujęzycznej obejmującej swą strukturą organizacyjną klasy VII i VIII oraz szkoły ponadpodstawowej realizującej kształcenie dwujęzyczne (liceum ogólnokształcącego albo technikum) będące kontynuacją realizacji programu nauczania rozpoczętego w szkole podstawowej dwujęzycznej.
Kolejnym celem jest odbiurokratyzowanie i deregulacja przepisów oświatowych tam, gdzie jest to konieczne, i co w efekcie przysłuży się jakościowej zmianie w wykonywaniu zadań organów sprawujących nadzór pedagogiczny związanych z funkcjonowaniem przedszkoli, szkół i placówek. Projekt zakłada uproszczenie procedury dotyczącej przekształcenia, w szczególnie trudnych warunkach demograficznych i geograficznych, dotychczasowej szkoły podstawowej w szkołę filialną oraz procedury przekazywania, w specyficznych sytuacjach, publicznej szkoły do prowadzenia innemu podmiotowi niż JST. Ponadto, projekt zakłada zniesienie w niektórych sytuacjach konieczności uzyskiwania przez JST wiążącej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Rozwiązanie to jest szczególnie uzasadnione w sytuacji, gdy opiniowany przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny obszar działalności JST zasadniczo pokrywa się z obszarem objętym nadzorem legalnościowym wojewody. Pozwoli to kuratorowi oświaty, zwanemu dalej „KO”, na większe skoncentrowanie się na zadaniach związanych ze sprawowaniem nadzoru pedagogicznego, w szczególności w zakresie jakości i warunków edukacji. Jednocześnie projekt przewiduje wzmocnienie roli organów sprawujących nadzór pedagogiczny w obszarach kluczowych w dobie postępującego niżu demograficznego, w tym w obszarze ustalania obwodów publicznych szkół podstawowych.
Projekt ma także na celu wsparcie rodziców uczniów oraz ich roli w okresie instytucjonalnej edukacji ich dzieci. Zawiera rozwiązania uspołeczniające decyzje dotyczące istotnych zmian w zakresie publicznej edukacji ma terenie danej JST (konsultacje społeczne w przypadku zamiaru likwidacji albo przekształcenia przedszkola, szkoły lub placówki) oraz większą ochronę praw rodziców i uczniów uczących się w szkołach niepublicznych (np. przez utworzenie w szkołach niepublicznych organów przedstawicielskich rodziców, ustanowienie zasad i trybu skreślania ucznia z listy uczniów oraz warunków ustalania opłaty za usługę edukacyjną realizowaną przez niepubliczne jednostki systemu oświaty). Projekt zawiera także rozwiązania umożliwiające rozszerzenie opiekuńczej roli szkoły w zakresie opieki świetlicowej i organizacji żywienia uczniów w szkołach podstawowych, w tym także w stosunku do dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym w oddziałach przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych.
Zmiany zaproponowane w projekcie uwzględniają w dużej mierze rekomendacje i spostrzeżenia znajdujące się w załączonym materiale Instytutu Badań Edukacyjnych „Małe szkoły. Wyzwania i wybrane rozwiązania z innych krajów”.
Potrzebne jest także wprowadzenie do systemu oświaty projakościowych zmian dotyczących trybu zakładania i likwidacji niepublicznych przedszkoli, szkół i placówek. Zaproponowane rozwiązania w tym zakresie mają zagwarantować jeszcze lepszą jakość usług edukacyjnych w niepublicznych jednostkach systemu oświaty.
W związku z tym, że wprowadzone ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572, z późn. zm.) regulacje nie umożliwiają wypłacenia szkołom niesamorządowym kształcącym dorosłych dotacji, których wysokość ustala się w odniesieniu do części oświatowej subwencji ogólnej (pojęcie to nie funkcjonuje od dnia 1 stycznia 2025 r.) proponuje się wprowadzenie przepisów umożliwiających – w określonych przypadkach – udzielanie dotacji związanych z uzyskaniem w ww. szkołach świadectwa dojrzałości, dyplomu zawodowego albo certyfikatu kwalifikacji zawodowej, w przypadku gdy wysokość tej dotacji powinna odnosić się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
W projekcie proponuje się przede wszystkim następujące rozwiązania:
1) wprowadzenie możliwości zaspokajania potrzeb lokalnej społeczności w niewykorzystywanej części budynku oświatowego (nowy przepis w ustawie – Prawo oświatowe, zwanej dalej „UPO”)
Przewiduje się możliwość realizacji w budynkach przedszkoli, szkół lub placówek innych niż edukacyjne zadań własnych JST, w szczególności związanych z opieką nad dziećmi do lat 3, polityką senioralną, ochroną zdrowia i kulturą. Rozwiązanie to będzie sprzyjać uniknięciu likwidacji szkół podstawowych i uwzględnieniu zaspokojenia różnorodnych potrzeb edukacyjnych i społecznych lokalnych wspólnot. Będzie to jednak obwarowane zastrzeżeniem, że realizowanie ww. zadań nie może negatywnie wpływać na zapewnienie odpowiednich warunków funkcjonowania przedszkola, szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.
2) uelastycznianie funkcjonowania szkół podstawowych, w tym uproszczenie warunków tworzenia filialnej szkoły podstawowej (zmiany w art. 95 i 89 UPO)
W kontekście procesów demograficznych przewiduje się zmianę przepisów dotyczących struktury organizacyjnej publicznej szkoły podstawowej. Uelastycznienie tych przepisów pozwoli – tam gdzie jest to możliwe i oczekiwane przez lokalną społeczność – na zorganizowanie kształcenia w zakresie szkoły podstawowej w sposób inny niż dotychczas. Projekt przewiduje, w szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych, możliwość funkcjonowania szkoły podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I–III, I–IV albo IV–VIII oraz szkoły podstawowej filialnej obejmującej klasy I–III albo I–IV (obecnie w przypadkach uzasadnionych miejscowymi warunkami mogą funkcjonować szkoły podstawowe i szkoły podstawowe filialne obejmujące klasy I–III albo I–IV). Utworzenie szkoły filialnej, w miejsce innej szkoły podstawowej, będzie następowało w drodze przekształcenia tej szkoły w szkołę filialną podporządkowaną organizacyjnie szkole podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I–VIII albo IV–VIII. Zagwarantuje to instytucjonalną ciągłość i bezpieczeństwo procesu kształcenia. W efekcie w gminie będzie mogła powstać szkoła, w której w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych będą kształcić się głównie uczniowie klas IV–VIII, nauczani przez wykwalifikowanych i zatrudnianych na pełne etaty nauczycieli. Natomiast uczniowie klas I–III nadal będą pobierać naukę w szkole usytuowanej blisko domu rodzinnego.
3) uelastycznienie organizowania nauczania na I etapie edukacyjnym w klasach łączonych, w szczególnie trudnych warunkach demograficznych (zmiany w art. 96 UPO)
W ramach szeregu rozwiązań mających zróżnicować możliwości organizacyjne publicznej edukacji proponuje się doprecyzowanie już istniejącej możliwości prowadzenia zajęć w klasach łączonych w szkołach podstawowych. Nowa regulacja będzie dopuszczać łączenie wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych prowadzonych w klasach I, II lub III w sytuacji, w której do szkoły łącznie w klasach I–III uczęszcza nie więcej niż 12 uczniów. Wprowadzane rozwiązanie, mające charakter fakultatywny, będzie mogło być wykorzystywane w szczególnych sytuacjach demograficzno-geograficznych, a skorzystanie z niego powinno być alternatywą dla likwidacji małej szkoły w sytuacji konsensusu nauczycieli, rodziców i gminy.
4) zmiany zasad tworzenia zespołów publicznych szkół i placówek (zmiany w art. 91 UPO)
W ramach uelastycznienia rozwiązań organizacyjnych zaproponowano możliwość tworzenia zespołów, w skład których będą wchodziły szkoły podstawowe. Taka konsolidacja umożliwia wyrównanie poziomu edukacji w poszczególnych szkołach podstawowych połączonych w zespół. Wyłonienie w drodze konkursu na dyrektora zespołu osoby o wysokich kwalifikacjach i zdolnościach organizacyjnych oraz zatrudnienie w zespole na pełne etaty nauczycieli z odpowiednim przygotowaniem (zamiast zatrudniania ich w poszczególnych szkołach na część etatu) daje większą gwarancję osiągnięcia wysokiej jakości nauczania. Proponuje się również, aby możliwe było połączenie w zespół szkół artystycznych tego samego typu.
5) zmiany przepisów regulujących funkcję opiekuńczą szkoły w zakresie świetlicy i żywienia (zmiany w art. 105 i 106a UPO)
Źródłem zmian są wnioski rodziców. Proponuje się, aby szkoła podstawowa licząca nie więcej niż 70 uczniów mogła zapewnić zajęcia świetlicowe dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w tej szkole. Ponadto, zaproponowano rozwiązania ułatwiające rodzicom ubieganie się o miejsce dla dziecka w świetlicy przez wprowadzenie obowiązku ustalenia przez dyrektora szkoły wzoru wniosku o objęcie dziecka zajęciami świetlicowymi i wskazanie terminu składania tego wniosku. Mając na uwadze potrzeby rozwojowe dzieci korzystających ze świetlicy, zaproponowano możliwość zapewnienia im podwieczorku w szkole. Odpowiedni bilans żywieniowy jest kluczowy w dobie borykania się społeczeństwa z chorobami wynikającymi z błędów żywieniowych (otyłość, cukrzyca typu II).
6) uporządkowanie przepisów dotyczących obwodu szkoły podstawowej (zmiany w art. 39 i 88 UPO)
Obecnie obwód szkoły podstawowej ustala się w jej akcie założycielskim. Obwód tej szkoły jest ustalany także w gminnej uchwale w sprawie planu sieci publicznych szkół podstawowych. W projekcie zaproponowano, aby obwód szkoły był ustalany tylko w jednym akcie prawa miejscowego, w tzw. uchwale sieciowej, po uzyskaniu, tak jak dotychczas, wiążącej opinii KO. Aby nie generować dodatkowych zadań przesądzono, że nowe brzmienie art. 88 UPO nie będzie miało zastosowania do aktów założycielskich wydanych na podstawie dotychczasowych przepisów. Ponadto, w sposób jednoznaczny określono możliwość tworzenia innych lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych także w przypadku szkół prowadzonych przez powiat, objętych uchwałą sieciową powiatu.
7) przekazanie zadania związanego z prowadzeniem szkół podstawowych innej JST, w przypadku szczególnie trudnych warunków demograficznych (nowy przepis w UPO)
Analizy demograficzne GUS oraz dane systemu informacji oświatowej (SIO) wskazują na potrzebę zaproponowania możliwości przekazania przez gminę, na podstawie porozumienia, zadania związanego z prowadzeniem szkół podstawowych innej, ościennej JST. Porozumienie będzie gwarantowało wszystkim uczniom miejsce realizacji obowiązku szkolnego w samorządowej szkole, bezpłatny transport do szkoły obwodowej oraz określi rozliczenia finansowe między JST. Przepisy będą miały zastosowanie w przypadku likwidacji ostatniej szkoły (szkoła nie może liczyć więcej niż 70 uczniów) w gminie o niekorzystnych prognozach demograficznych w 5 kolejnych latach. Takie przekazanie będzie mogło nastąpić po uzyskaniu pozytywnej opinii KO. Z danych SIO wynika, że obecnie te regulacje mogłyby stosować się do 4 szkół.
8) zmniejszenie obciążeń biurokratycznych w zakresie oświaty (zmiany w art. 8, 9, 32, 39, 62 i 91 UPO)
Obecny wymóg posiadania pozytywnej opinii KO przy zakładaniu biblioteki pedagogicznej i placówki doskonalenia nauczycieli jest niezasadny. Założenie przez gminę lub powiat biblioteki pedagogicznej ma korzystny wpływ na lokalną społeczność. Wystarczająca w tym przypadku jest zatem opinia KO o charakterze doradczym, a nie wiążącym. Argumentem przemawiającym za zniesieniem wiążącego charakteru opinii KO jest też fakt, że zgodnie z przepisami art. 184–188 UPO, warunkiem koniecznym działania placówki doskonalenia nauczycieli jest uzyskanie akredytacji, a warunkiem niezbędnym do utworzenia nowej placówki jest uzyskanie wstępnej akredytacji. Akredytacje te przyznaje KO w drodze decyzji administracyjnej.
Nieuzasadnione jest również utrzymywanie wiążącej opinii KO w przypadku przekazania przez JST prowadzenia szkoły w drodze umowy, o której mowa w art. 9 ust. 1 UPO. W omawianym przypadku, KO wydając opinię sprawdza zgodność z prawem działań podejmowanych przez JST, powielając tym samym czynności wykonywane przez wojewodę sprawującego nadzór legalnościowy nad działaniami JST. Proponuje się zatem, aby opinia KO w tym zakresie miała charakter niewiążący.
W ramach deregulacji proponuje się rezygnację z opinii KO wydawanych na postawie art. 32 ust. 4 i art. 39 ust. 8 UPO. W praktyce opinie KO wydaje się głównie w przypadku utworzenia przez JST nowego przedszkola lub szkoły, zmiany siedziby lub likwidacji przedszkola lub szkoły oraz zmiany obwodu szkoły. Po pierwsze, przy utworzeniu szkoły lub przedszkola jest wymagane uzyskanie stosownych odbiorów technicznych i pozwoleń. Po drugie, zarówno zmiana siedziby szkoły lub przedszkola, jak i ich likwidacja następuje i będzie następować po uzyskaniu pozytywnej opinii KO wydawanej na podstawie art. 89 UPO. Również przy zmianie obwodu szkoły jest i będzie wymagana pozytywna opinia KO. Nieuzasadniona jest więc sytuacja, w której wcześniej zaopiniowane pozytywnie przez KO zmiany organizacyjne są oceniane ponownie przy okazji zmian w tzw. uchwałach sieciowych, tym bardziej, że uchwały te podlegają nadzorowi wojewody.
W projekcie przewidziano także odstąpienie od zasięgania niewiążącej opinii KO w przypadku powoływania na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki osoby niebędącej nauczycielem. Wymóg ten nadal będzie dotyczył szkoły lub placówki publicznej prowadzonej przez osobę prawną niebędącą JST lub osobę fizyczną, ponieważ w stosunku do nich nie ma wymogu przeprowadzania konkursu na stanowisko dyrektora, w którym uczestniczy KO.
W projekcie przewidziano także odstąpienie od wymogu uzyskiwania przez JST pozytywnej opinii KO w procesie łączenia w zespół szkół lub placówek. KO będzie wyrażał opinię w tym zakresie, jednak nie będzie ona wiążąca (ekspercka wypowiedź KO wzmacniająca JST realizującą zadania publiczne).
9) zmiany roli KO w przypadku udzielania zezwolenia na założenie publicznego przedszkola, szkoły lub placówki (zmiany w art. 51 UPO)
Obecnie, w przypadku udzielania zezwolenia na założenie publicznej szkoły, KO występuje w dwóch rolach: jako organ współdziałający z JST (opinia KO, o której mowa w art. 88 ust. 4 UPO) oraz jako organ wyższego stopnia w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do JST udzielającej zezwolenia. Taka konstrukcja powoduje, że KO dwukrotnie ocenia tę samą sprawę. Jako organ II instancji bada prawidłowość wydanej przez JST decyzji administracyjnej, w tym prawidłowość ustaleń dokonanych przez KO we wcześniej wydanej opinii. Zgodnie z projektem, w przypadku udzielania zezwolenia na założenie publicznego przedszkola, szkoły lub placówki organem II instancji nie będzie już KO, lecz samorządowe kolegium odwoławcze.
10) uproszczenie przekazania prowadzenia publicznej szkoły, w przypadku gdy organ prowadzący jest osobą fizyczną (nowy przepis w UPO)
Wprowadzone w 2009 r. przepisy pozwalają na przekazanie prowadzenia szkoły liczącej do 70 uczniów, m.in. osobie fizycznej. Parlamentarzyści sygnalizują, że w przypadku przejścia na emeryturę albo rentę takiej osoby przekazana szkoła jest zwracana JST, która następnie może ponownie skorzystać z przepisów art. 9 ust. 1 UPO. Aby skrócić procedurę w takim przypadku zaproponowano, aby osoba fizyczna przechodząca na emeryturę albo rentę mogła przekazać prowadzenie szkoły innej osobie fizycznej lub prawnej w drodze umowy, po uzyskaniu zgody JST. Do przejętej w ten sposób szkoły będą miały zastosowanie przepisy dotyczące szkół publicznych, tzn. szkoła będzie publiczna, ogólnodostępna, bezpłatna, a nowy organ prowadzący nie będzie mógł jej zlikwidować, a jedynie zwrócić JST.
11) zmiany dotyczące zasad zakładania przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych (zmiany w art. 14, 168, 169, 172, 173 i 176 UPO)
Proponuje się, aby utworzenie niepublicznego przedszkola, tak jak w przypadku niepublicznej szkoły, wymagało uzyskania pozytywnej opinii KO. Ponadto, doprecyzowano termin składania wniosku o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych oraz obowiązek przedstawienia aktualnych opinii powiatowego inspektora sanitarnego i pozytywnej opinii komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej. Obowiązkowe będzie udowodnienie prawa założyciela szkoły do władania nieruchomością wskazaną jako siedziba szkoły. Doprecyzowano zawartość wniosku o wpis do ewidencji i zaświadczenia o tym wpisie. Obowiązkowe będzie przedkładanie KO, w celu uzyskania stosownej opinii, dokumentacji wskazanej w UPO. Doprecyzowano także przepisy dotyczące obowiązku ponownego uruchomienia procedury legalizacyjnej w przypadku zmiany danych ewidencyjnych.
Ponadto, zaproponowano wprowadzenie:
a) obowiązku wykreślenia wpisu do ewidencji, w przypadku niepodjęcia działalności w określonym terminie,
b) nowej przesłanki uzasadniającej wykreślenie z ewidencji, w przypadku stwierdzenia, w trybie nadzoru pedagogicznego, że działalność szkoły lub placówki lub organu prowadzącego tę szkołę lub placówkę jest niezgodna z przepisami,
c) obowiązku określenia w statucie szkoły adresu jej siedziby oraz adresu innych lokalizacji, a także ustanowienia organu szkoły reprezentującego rodziców uczniów,
d) zasady, że skreślenia ucznia szkoły niepublicznej objętego obowiązkiem szkolnym albo obowiązkiem nauki z listy uczniów tej szkoły dokonuje się w drodze decyzji administracyjnej,
e) obowiązku uregulowania w statucie szkoły warunków podnoszenia opłat pobieranych od rodziców,
f) obowiązku wskazania osoby zastępującej dyrektora szkoły w przypadku jego nieobecności.
12) zmiany zasad organizowania nauczania w oddziałach i szkołach dwujęzycznych (zmiany w art. 4, 8, 25, 91, 95 i 139 UPO)
Obecnie preferencje w rekrutacji do oddziału dwujęzycznego mają uczniowie szkoły, w której ten oddział został zorganizowany. Często dla chętnych uczniów z innych szkół nie ma wolnych miejsc w takim oddziale. Dlatego zaproponowano możliwość tworzenia zespołu składającego się z dwujęzycznej szkoły podstawowej (obejmującej tylko klasy VII i VIII) oraz szkoły ponadpodstawowej dwujęzycznej lub z oddziałami dwujęzycznymi. Odpowiedniej zmianie ulegną w związku z tym przepisy rekrutacyjne.
13) doprecyzowanie procedury likwidacji publicznej szkoły (zmiany w art. 89 UPO, dodanie nowych przepisów w UPO)
Głównymi celami zmian proponowanych w zakresie procedury likwidacji przedszkola, szkoły i placówki (łącznie zwanych dalej „szkołą”) jest skrócenie tej procedury i uspołecznienie procesu likwidacji.
Tak jak dotychczas, organ stanowiący JST będzie podejmował uchwałę w sprawie zamiaru likwidacji szkoły z końcem danego roku szkolnego, po zapewnieniu uczniom szkoły kontynuacji nauki w warunkach nie gorszych od dotychczasowych. Nadal też JST będzie obowiązana, na co najmniej 6 miesięcy przed likwidacją, do zawiadomienia KO o zamiarze likwidacji. Ponadto, w tym samym terminie JST będzie obowiązana do podania do publicznej wiadomości (Biuletyn Informacji Publicznej, informacja w ogólnodostępnym miejscu w urzędzie i w przeznaczonej do likwidacji szkole) uchwały JST o zamiarze likwidacji, terminu zebrania z rodzicami uczniów, dokumentów stanowiących podstawę podjęcia zamiaru likwidacji szkoły oraz opis sposobu wywiązania się przez JST z obowiązku umożliwienia kontynuacji nauki uczniom. JST będzie obowiązana do przeprowadzenia konsultacji społecznych, których zwieńczeniem będzie zebranie przedstawicieli JST z rodzicami uczniów. Propozycja stanowi odpowiedź na liczne głosy rodziców wskazujących na brak informacji w przypadku zamiaru likwidacji szkoły.
Opinia KO w sprawie likwidacji szkoły prowadzonej przez JST nadal będzie miała charakter wiążący. Zmianie ulegnie natomiast proces uzyskiwania ostatecznej opinii KO przez rezygnację z kontrolowania opinii KO przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Na rozstrzygnięcie KO będzie od razu przysługiwała skarga do sądu administracyjnego właściwego dla siedziby KO. Takie rozwiązanie odciąży Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, do którego obecnie trafiają wszystkie skargi na rozstrzygnięcia Ministra Edukacji jako organu II instancji. W UPO zostanie doprecyzowane również, co będzie oceniał KO, odnosząc się do zamierzonej likwidacji szkoły. W projekcie zaproponowano z jednej strony rozwiązanie bardziej przyjazne dla JST w zakresie powiadamiania rodziców uczniów, z drugiej zaś strony gwarantujące rodzicom szczegółową informację o zamiarze likwidacji szkoły. Ponadto, doprecyzowano przepisy związane z likwidacją szkoły podstawowej z oddziałem przedszkolnym i likwidacją innej formy wychowania przedszkolnego.
W projekcie ustawy proponuje się również zmiany w ustawie o systemie informacji oświatowej i ustawie o finansowaniu zadań oświatowych. Zmiany te są konsekwencją wprowadzenia nowych przepisów w UPO omówionych w pkt 10.
14) ustalenie (w okresie przejściowym) zasad udzielania dotacji „za efekt” w związku ze zmianą sposobu ustalania dochodów JST
Wprowadzone ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach JST regulacje nie umożliwiają wypłacenia szkołom niesamorządowym kształcącym dorosłych dotacji, których wysokość ustala się w odniesieniu do części oświatowej subwencji ogólnej (pojęcie to nie funkcjonuje od dnia 1 stycznia 2025 r.). W związku z tym proponuje się wprowadzenie do ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych regulacji umożliwiających udzielenie dotacji związanych z uzyskaniem świadectwa dojrzałości, dyplomu zawodowego albo certyfikatu kwalifikacji zawodowej uzyskanego po ukończeniu kwalifikacyjnego kursu zawodowego, w przypadku gdy wysokość tej dotacji powinna odnosić się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej. Od dnia 1 stycznia 2025 r. wysokość tych dotacji jest uzależniona od przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
ME
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Henryk Kiepura Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
ME
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
III kwartał 2025 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 2 grudnia 2025 r.
Status realizacji:
Zrealizowany