Powrót

Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

Logo Biuletynu Informacji Publicznej
Informacje o publikacji dokumentu
Pierwsza publikacja:
24.09.2026 17:20 Agnieszka Moskaluk
Wytwarzający/ Odpowiadający:
Minister Sprawiedliwości
Tytuł Wersja Dane zmiany / publikacji
Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw 1.0 24.09.2026 17:20 Agnieszka Moskaluk

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD479","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"Projekt zawiera rozwiązania o charakterze deregulacyjnym (Deregulacja 2.0)\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Celem projektu jest stworzenie spójnych i kompleksowych podstaw prawnych dla prowadzenia postępowań cywilnych z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi teleinformatycznych oraz dalsza cyfryzacja komunikacji pomiędzy sądami i uczestnikami postępowań cywilnych. Projekt zmierza do zwiększenia sprawności postępowań sądowych, poprawy dostępności wymiaru sprawiedliwości, zapewnienia większej przejrzystości i bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz dostosowania regulacji procesowych do współczesnych standardów technologicznych i oczekiwań społecznych.\nRozwój technologii informatycznych oraz powszechne korzystanie z usług cyfrowych powodują, że uczestnicy postępowań oczekują możliwości prowadzenia spraw sądowych z wykorzystaniem bezpiecznych środków komunikacji elektronicznej. Jednocześnie coraz szersze wykorzystanie systemów teleinformatycznych wymaga stworzenia jednolitych i przejrzystych regulacji określających zasady wnoszenia pism, dokonywania doręczeń przez sąd, prowadzenia akt spraw w postaci elektronicznej oraz wykonywania innych czynności w systemach teleinformatycznych. W dobie cyfryzacji obrotu prawnego oraz przechodzenia na model postępowania cywilnego prowadzonego z wykorzystaniem instrumentów informatycznych, konieczne jest również zapewnienie odpowiednich gwarancji procesowych, w szczególności ochrony prawa do sądu, dokumentowania czynności podejmowanych czynności przez sąd i uczestników postępowania w systemach teleinformatycznych oraz bezpieczeństwa przetwarzanych danych.\nObowiązujące przepisy dotyczące wykorzystywania systemów teleinformatycznych w postępowaniu cywilnym były tworzone etapowo na przestrzeni wielu lat, przede wszystkim na potrzeby poszczególnych rodzajów postępowań, takich jak elektroniczne postępowanie upominawcze, postępowanie wieczystoksięgowe, rejestrowe, upadłościowe czy restrukturyzacyjne. W rezultacie regulacje dotyczące komunikacji elektronicznej mają obecnie charakter rozproszony, niejednolity i nie zawsze zapewniają spójne zasady funkcjonowania poszczególnych systemów teleinformatycznych. Prowadzi to do powstawania wątpliwości interpretacyjnych oraz trudności organizacyjnych zarówno po stronie sądów, jak i uczestników postępowań.\nProjektowane rozwiązania mają doprowadzić do przyspieszenia obiegu informacji i dokumentów, usprawnienia komunikacji pomiędzy sądem a uczestnikami postępowań, zwiększenia dostępności akt spraw, ograniczenia kosztów związanych z papierowym obiegiem dokumentów oraz poprawy efektywności funkcjonowania sądów. Jednocześnie projekt wzmacnia gwarancje ochrony danych osobowych oraz bezpieczeństwa przetwarzania informacji w systemach teleinformatycznych, zapewniając odpowiedni poziom rozliczalności i przejrzystości funkcjonowania rozwiązań cyfrowych. Projekt stanowi również podstawę dla dalszej automatyzacji czynności sądowych oraz wykorzystania nowych rozwiązań informatycznych w przyszłości, służących usprawnieniu organizacji postępowań i wykonywania czynności technicznych, przy zachowaniu pełnej kontroli nad czynnościami orzeczniczymi przez sądy oraz poszanowaniu zasad niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Przejście na model postępowania prowadzonego w większym stopniu z wykorzystaniem technik informatycznych stanowi instrument podnoszenia wydolności wymiaru sprawiedliwości. Wprowadzenie w większym stopniu akt sprawy w postaci elektronicznej pozwoli na usunięcie barier o charakterze techniczno-organizacyjnym, co zapewni większą płynność postępowań oraz wyeliminuje część przyczyn opóźnień w rozpoznawaniu spraw związanych z obiegiem akt sprawy prowadzonych w sposób tradycyjny.\nCelem projektowanych zmian jest również pełna cyfryzacja postępowania w sprawach gospodarczych i w sprawach własności intelektualnej, ukierunkowana na ułatwienie dostępu do sądu i usprawnienie tych postępowań. Planowane rozwiązania pozwolą przedsiębiorcom na szybszy i wygodniejszy kontakt z sądami, ograniczą konieczność dokonywania czynności w postaci papierowej, co usprawni obieg dokumentów oraz zmniejszą koszty i czas poświęcony na udział w postępowaniu sądowym.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Projekt wyjaśnia, że podejmowanie czynności procesowych, czynności sądowych, prowadzenie akt sprawy, przeglądanie akt sprawy oraz udostępnianie stronom i uczestnikom postępowania odpisów, kopii lub wyciągów z akt sprawy może się odbywać za pośrednictwem systemu teleinformatycznego oraz że postępowanie cywilne nie jest obsługiwane przez jeden system teleinformatyczny, lecz przez kilka systemów, co wynika ze zróżnicowanego charakteru poszczególnych postępowań. Postępowania szczególne, takie jak postępowanie restrukturyzacyjne, upadłościowe, wieczystoksięgowe czy rejestrowe, charakteryzują się daleko idącymi odrębnościami konstrukcyjnymi oraz funkcjonalnymi, które uzasadniają wykorzystanie odrębnych, wyspecjalizowanych systemów teleinformatycznych, dostosowanych do ich specyfiki, zakresu wprowadzanych i przetwarzanych danych oraz sposobu prowadzenia czynności. Jednocześnie projekt odchodzi od szczególnego traktowania na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego podstawowego dla postępowania cywilnego systemu teleinformatycznego – tj. portalu informacyjnego. Portal informacyjny staje się jednym z systemów teleinformatycznych, służących obsłudze postępowania. Projekt porządkuje przepisy dotyczące systemów teleinformatycznych. Projekt upraszcza przepisy dotyczące elektronicznego wnoszenia pism. Zwiększa przewidywalność korzystania z tego sposobu wnoszenia pism procesowych przez uczestników postępowania przy jednoczesnym wzmocnieniu ochrony konstytucyjnego prawa do sądu oraz prawa do instancyjnej kontroli orzeczeń. W art. 125 § 2[1] k.p.c. wprowadza się rozróżnienie sytuacji, w której przepis szczególny nakazuje wnoszenie pism wyłącznie elektronicznie, od sytuacji, w której strona dobrowolnie wybiera tę formę kontaktu z sądem w przypadkach przewidzianych w przepisach. Samo złożenie pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego będzie traktowane jako dokonanie takiego wyboru. Rezygnuje się jednocześnie z mechanizmu, w którym pismo wniesione za pośrednictwem systemów teleinformatycznych z naruszeniem wymogów nie wywoływało skutków prawnych bez wydania orzeczenia. Zamiast tego proponuje się, aby pismo podlegało zwrotowi, a jeśli pismo stanowi środek zaskarżenia - odrzuceniu na podstawie odpowiednio art. 130 § 5[1] i § 5[2] oraz art. 373 § 1 k.p.c. Wprowadza się również ochronę stron przed skutkami awarii i prac serwisowych systemów teleinformatycznych. Gdy w ostatnim dniu terminu system będzie niedostępny z przyczyn leżących po stronie sądu, termin ulegnie przedłużeniu (obecnie taka regulacja dotyczy wyłącznie portalu informacyjnego). W sytuacjach nadzwyczajnych dopuszcza się wniesienie pisma w formie tradycyjnej po uprawdopodobnieniu braku dostępności systemu. Reguluje się w odniesieniu do wszystkich systemów teleinformatycznych obsługujących postępowania cywilne reguły wnoszenia załączników za ich pośrednictwem i odstępstwa od wnoszenia załączników w postaci elektronicznej. Portal informacyjny zostaje włączony do ogólnych przepisów dotyczących systemów teleinformatycznych, co skutkuje uchyleniem bądź zmianą wielu przepisów szczególnych odnoszących się wyłącznie do tego systemu teleinformatycznego. Uchyla się także przepis uzależniający możliwość wyboru przez stronę elektronicznej drogi wnoszenia pism od „możliwości technicznych sądu”, regulując wyraźnie w jakich przypadkach taki wybór jest możliwy.\nProjektowana zmiana przepisów k.p.c. w zakresie doręczeń elektronicznych przez sądy zmierza do uporządkowania i ujednolicenia dotychczasowych rozwiązań, które funkcjonowały w sposób dualistyczny. Przepisy dotyczące doręczeń za pośrednictwem systemów teleinformatycznych oraz za pośrednictwem portalu informacyjnego zostały ukształtowane jako odrębne regulacje mimo ich zbliżonego charakteru. Zmiana brzmienia § 1 w art. 131[1] k.p.c. ma charakter doprecyzowujący i wskazuje, że doręczenie elektroniczne może mieć charakter zarówno fakultatywny, jak i obligatoryjny, gdy wynika to z wyraźnej regulacji ustawowej, co dotyczy przede wszystkim doręczeń do zawodowych pełnomocników. Wprowadzenie § 1[1] w art. 131[1] k.p.c. reguluje skutki sytuacji, w których doręczenie elektroniczne nie może zostać dokonane z powodu braku konta w systemie teleinformatycznym po stronie adresata (pomimo istnienia obowiązku posiadania konta) lub jego zamknięcia po wcześniejszym wyborze komunikacji elektronicznej. Rozwiązanie to zapobiega możliwości jednostronnego blokowania skutecznych doręczeń sądowych przez stronę i chroni sprawność postępowania oraz odpowiada zasadzie lojalności procesowej. Zmiany w art. 131[1a] k.p.c. dostosowują tę regulację do koncepcji uznania portalu informacyjnego za system teleinformatyczny w rozumieniu k.p.c. Doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego znajdują zastosowanie jedynie wtedy, gdy ustawa nie przewiduje doręczeń za pośrednictwem innych systemów teleinformatycznych i nie ma przepisu wyłączającego doręczenia z wykorzystaniem tego systemu. Przepis wyraźnie wskazuje, że doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego stanowią doręczenia elektroniczne w rozumieniu art. 131[1] § 1 k.p.c. i za pośrednictwem portalu mogą być doręczane pisma inne niż sądowe. Rozszerza się krąg podmiotów uprawnionych do wyboru doręczeń za pośrednictwem portalu, obejmując osoby, które nie są stronami postępowania (między innymi świadków i interwenientów ubocznych). Projektowane przepisy wprowadzają pełną cyfryzację postępowania gospodarczego poprzez przejście na model zasadniczo wyłącznej elektronicznej komunikacji za pośrednictwem portalu informacyjnego w tym postępowaniu. Przewiduje się, że akt sprawy w postępowaniu gospodarczym będą prowadzone w postaci elektronicznej i udostępniane stronom za pośrednictwem portalu informacyjnego. Zgodnie z projektowanym art. 458[1a] § 1 k.p.c. pisma procesowe co do zasady powinny być wnoszone wyłącznie za pośrednictwem tego portalu. Rozwiązanie to wynika ze specyfiki spraw gospodarczych, w których stronami są przede wszystkim przedsiębiorcy, bardzo często reprezentowani przez zawodowych pełnomocników. Przedsiębiorcy posiadają już doświadczenie i infrastrukturę do korzystania z systemów elektronicznych w kontaktach z organami publicznymi (w sprawach podatkowych czy ubezpieczeń społecznych). Sprawy z udziałem konsumentów zostają wyraźnie wyłączone z postępowania gospodarczego. W stosunku do osób niebędących stronami i niereprezentowanych przez zawodowych pełnomocników wprowadza się elastyczność – mogą one wnosić pisma z pominięciem portalu, a przewodniczący ma możliwość zobowiązania ich do formy elektronicznej po indywidualnej ocenie ich możliwości technicznych i potrzeby zapewnienia sprawności postępowania. Projektowany art. 458[1b] k.p.c. reguluje doręczenia sądowe, które co do zasady odbywają się za pośrednictwem portalu informacyjnego. Przy pierwszym doręczeniu adresatowi doręcza się pouczenie o sposobie dalszych doręczeń, obowiązku założenia konta w portalu, terminie na jego wykonanie oraz skutkach jego niedopełnienia. Pouczenie to ma zagwarantować, przede wszystkim pozwanym, rzetelny proces i prawo do obrony. W postępowaniu z zakresu własności intelektualnej uchyla się art. 87[2] § 2 k.p.c., znosząc wyjątek od obowiązkowego zastępstwa procesowego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego w sprawach o wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł. Sprawy te charakteryzują się wysokim stopniem złożoności, co uzasadnia profesjonalną reprezentację niezależnie od wartości sporu. Jednocześnie zachowuje się możliwość zwolnienia z tego obowiązku w indywidualnych przypadkach na podstawie art. 87[2] § 3 k.p.c. Sprawy własności intelektualnej będą również prowadzone elektronicznie (na zasadach przedstawionych wyżej w odniesieniu do postępowania gospodarczego), co wprowadza się przez odesłanie w art. 479[90a] k.p.c., do odpowiedniego stosowania projektowanych art. art. 458[1a] i 458[1b] k.p.c. Zmiana art. 125[1] § 1 k.p.c. precyzuje rolę portalu informacyjnego jako podstawowego elektronicznego kanału wnoszenia pism procesowych w postępowaniu cywilnym. Korzystanie z niego jest możliwe tylko wtedy, gdy istnieje przepis szczególny nakładający taki obowiązek lub pozwalający na wybór tej formy, a jednocześnie nie przewiduje się wniesienia pisma za pośrednictwem innego systemu teleinformatycznego wymienionego w art. 9 § 1[2] pkt 2-6 k.p.c. Rozwiązanie to wprowadza hierarchię kanałów komunikacji elektronicznej i zapobiega dublowaniu się systemów obsługujących komunikację z sądem. Przewiduje się przedłużenie okresu przejściowego, w którym zawodowi pełnomocnicy mogą (ale nie muszą) wnosić niektóre pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego – do 1 października 2029 r. (co nie dotyczy postępowania gospodarczego i postępowania w sprawach własności intelektualnej, gdzie planuje się wprowadzenie takiego obowiązku do 1 czerwca 2027 r.). Jednocześnie uporządkowano katalog pism, które mogą być wnoszone tą drogą. Od 1 października 2029 r. zawodowi pełnomocnicy, którym obligatoryjnie doręcza się pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego, zostaną zobowiązani do wnoszenia wszystkich pism tą samą drogą (w postępowaniach innych niż gospodarcze i w sprawach własności intelektualnej). Pozostali uczestnicy postępowań uzyskają możliwość wyboru tej formy komunikacji (wnoszenia pism), o czym zostaną pouczeni przy pierwszym doręczeniu. \nKolejna zmiana dotyczy rozszerzenia możliwości podpisywania orzeczeń i zarządzeń kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Projekt ustawy umożliwia utrwalenie wyroku w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym we wszystkich sprawach, a nie tylko w postępowaniach wszczętych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (jak dotychczas w art. 324 § 4 k.p.c.). Rozwiązanie to będzie stosowane przede wszystkim w sprawach, w których akta są prowadzone w postaci elektronicznej. Przepis ten znajdzie odpowiednie zastosowanie do postanowień, nakazów zapłaty wydawanych przez sąd i referendarzy sądowych (art. 353[2], art. 361, art. 362[1] k.p.c.) oraz zarządzeń wydawanych przez przewodniczącego (art. 362 k.p.c.). Wprowadza się również możliwość opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym zgłoszenia zdania odrębnego lub uzasadnienia zdania odrębnego. W projektowanym art. 330 § 3 k.p.c. dodaje się uprawnienie do podpisania uzasadnienia kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Celem tych zmian jest umożliwienie prowadzenia w pełni elektronicznych akt sprawy, obejmujących nie tylko dokumenty wnoszone przez strony, lecz także orzeczenia, zarządzenia i inne dokumenty sporządzane przez sąd oraz przewodniczącego.\nProjektowane zmiany w art. 157 i 158 k.p.c. modernizują sposób sporządzania protokołów z posiedzeń sądowych poprzez szersze (w przyszłości) wykorzystanie automatyzacji. Dodany art. 157 § 1[2] k.p.c. wprowadza możliwość sporządzania protokołu w sposób automatyczny z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych, w tym rozpoznawania mowy i przetwarzania języka naturalnego, pod nadzorem przewodniczącego i bez udziału protokolanta. Celem jest zwiększenie efektywności postępowania, odciążenie kadr sądowych oraz lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich. Obok automatycznego protokołu pisemnego całość posiedzenia nadal będzie rejestrowana za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk lub obraz i dźwięk, co umożliwi weryfikację poprawności protokołu.\nProjektowane zmiany mają usystematyzować i uelastycznić instytucję udziału zdalnego w posiedzeniu sądowym. W przepisach zastępuje się pojęcie „posiedzenie zdalne” terminem „udział zdalny w posiedzeniu”. Podkreślają one, że jest to forma posiedzenia jawnego, w ramach którego jeden lub kilku uczestników bierze udział na odległość, przy zachowaniu prowadzenia posiedzenia na sali sądowej z udziałem przewodniczącego i protokolanta. Projektowany art. 151 § 2 i 2[1] k.p.c. precyzuje zasady takiego udziału. Każdy uczestnik (z wyjątkiem osoby pozbawionej wolności) ma samodzielnie decydować o formie udziału i zgłaszać wniosek o udział zdalny. Przewodniczący będzie rozstrzygał wniosek i mógł go oddalić, gdy charakter czynności wymaga obecności osobistej, występują przeszkody techniczne lub inne okoliczności uniemożliwiające prawidłowe przeprowadzenie posiedzenia (projektowany art. 151 § 5[2] k.p.c.). Wniosek ma być zgłaszany co najmniej 3 dni robocze wcześniej, z podaniem adresu e-mail, a decyzja przekazywana co najmniej 24 godziny przed posiedzeniem. Zasady te mają dotyczyć również publiczności i osób zaufania. Pełnomocnik osoby pozbawionej wolności nie będzie już musiał przebywać w jednostce penitencjarnej razem z mocodawcą uczestniczącym zdalnie w posiedzeniu – będzie mógł uczestniczyć w posiedzeniu na sali sądowej. W projektowanym art. 263[1] k.p.c. zniesiono wymóg zgody stron na zdalne przesłuchanie świadka – decyzję w tym przedmiocie ma podejmować sąd, odstępując od tej formy jedynie w razie wątpliwości co do swobody lub samodzielności zeznań. Podobnie w art. 284 § 3 k.p.c. sąd będzie mógł zarządzić osobistą obecność biegłego na sali sądowej, gdy wiarygodność opinii zdalnej budzi wątpliwości. Zmiany obejmą także postępowania odrębne. W postępowaniu o rozwód i separację projekt dodaje art. 438[1] k.p.c., dopuszczający zdalny udział stron pod warunkiem braku sprzeciwu strony oraz braku wątpliwości, iż w posiedzeniu odbywającym się przy drzwiach zamkniętych nie uczestniczą osoby nieuprawnione.\nProjektowana zmiana w art. 155 ust. 8 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 3 i 507) ma umożliwić dwustronną komunikację elektroniczną z komornikami sądowymi przy użyciu usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego. Dotychczasowy brak wyraźnego odniesienia w przepisie do postępowań prowadzonych przez komornika sądowego uniemożliwiał pełne wdrożenie e-doręczeń w tym zakresie. Nowe brzmienie pozwala na wnoszenie pism na adres do doręczeń elektronicznych komornika oraz doręczanie pism przez komornika, bez ingerencji w pozostałe elementy przepisu. Zmiana w art. 797 k.p.c. dotyczy wniosku egzekucyjnego wnoszonego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W tym systemie nie ma możliwości dołączania załączników do pisma, co dotychczas powodowało konieczność formalnego wzywania przez komorników do przedłożenia dokumentów wykazujących umocowanie pełnomocnika po złożeniu wniosku egzekucyjnego za pośrednictwem systemu. Projekt przewiduje zastąpienie tego obowiązku oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, w którym osoba inicjująca postępowanie potwierdza posiadanie umocowania i wskazuje jego podstawę. Obowiązek formalnego wykazania umocowania dokumentem ma powstać jedynie w razie wątpliwości komornika. Rozwiązanie to ma zwiększyć efektywność elektronicznej egzekucji i jest zbliżone do regulacji z art. 986[5] § 3 k.p.c. Projekt doprecyzowuje również moment zakończenia przetargu w licytacjach elektronicznych nieruchomości. W art. 986[7] § 7 i 8 k.p.c. ma zostać precyzyjnie określony termin, co ułatwi ustalenie chwili przejęcia nieruchomości przez osoby uprawnione i wyeliminuje istniejące rozbieżności.\nProjekt precyzuje przepisy art. 216a ust. 1e Prawa upadłościowego (Dz. U. z 2026 r. poz. 913) oraz art. 196a ust. 6 Prawa restrukturyzacyjnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 533). Dotychczasowe regulacje budziły wątpliwości interpretacyjne, gdy pismo procesowe kierowane jest nie do sądu, lecz do pozasądowego organu postępowania (np. syndyka lub nadzorcy sądowego). Projektowana zmiana wprost wskazuje, że oryginał dokumentu albo jego odpis poświadczony za zgodność z oryginałem należy złożyć do organu postępowania, do którego wniesiono pismo (a niekoniecznie do sądu). Ponadto, w związku z uchyleniem art. 130 § 6 k.p.c., projekt przewiduje uchylenie art. 216aa ust. 5 Prawa upadłościowego oraz art. 196b ust. 5 Prawa restrukturyzacyjnego. \nW art. 133 § 2, § 2[1], § 2[2] oraz § 2[3] k.p.c. skreśla się wyraz „procesowe” przy wyrazie „Pisma”. Doręczeniu podlegają nie tylko pisma procesowe stron, lecz także pisma sądowe (inne niż orzeczenia) oraz pisma innych uczestników postępowania. Normę z art. 133 § 2[2] zdanie pierwsze k.p.c. synchronizuje się podmiotowo z art. 139 § 3 k.p.c. W art. 183[13] § 1[1] k.p.c. usuwa się błąd legislacyjny, zastępując określenie „protokół mediacji” prawidłowym określeniem „protokół z mediacji”. Mediatorzy uzyskają możliwość składania do sądu ugody i protokołu z mediacji opatrzonych kwalifikowanym podpisem elektronicznym za pośrednictwem portalu informacyjnego (projektowany art. 183[13] § 2[1] k.p.c.). \nProjektowany art. 53 § 1d ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm., dalej: p.u.s.p.) wprowadza zasadę prowadzenia akt w postaci elektronicznej w dwóch grupach spraw: po pierwsze – gdy ustawa przewiduje podejmowanie czynności przez sąd w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe, po drugie – w postępowaniu gospodarczym oraz w sprawach z zakresu własności intelektualnej. W pozostałych sprawach decyzję o postaci akt (elektroniczna czy papierowa) pozostawia się przewodniczącemu wydziału, uwzględniając możliwości techniczne i organizacyjne danego sądu (projektowany art. 53 § 1e p.u.s.p.). Rozwiązanie to ma zapewnić stopniowe i racjonalne przejście na pełną cyfryzację akt. Projekt uzupełnia art. 53b p.u.s.p. o nowe kategorie podmiotów, których status zawodowy będzie mógł być weryfikowany za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (m.in. referendarze Prokuratorii Generalnej, doradcy restrukturyzacyjni, notariusze i zastępcy notarialni, komornicy, zastępcy komorników oraz asesorzy komorniczy). Dostosowuje to przepis do istniejących i projektowanych rejestrów oraz list prowadzonych w systemach teleinformatycznych udostępnianych w tym celu sądom. Dodatkowo projekt zmienia art. 221 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych, rozszerzając zakres dostępu sądów do list i wykazów komorników. Projekt precyzuje kompetencje Ministra Sprawiedliwości jako administratora systemów teleinformatycznych (art. 175da p.u.s.p.), z poszanowaniem zasady trójpodziału władzy. Wprowadza wyraźny obowiązek powierzania sądowi apelacyjnemu (w drodze zarządzenia) wykonywania zadań z zakresu informatyzacji w przypadkach, gdy w systemach przetwarzane są akta spraw sądowych. W projektowanym art. 175db p.u.s.p. określa się obowiązki sądów jako administratorów danych w zakresie analizy i zgłaszania naruszeń ochrony danych osobowych (art. 33 i 34 RODO), z możliwością ograniczenia lub opóźnienia realizacji niektórych obowiązków, gdy jest to niezbędne dla ochrony niezależności sądów i postępowania sądowego. Zgłoszenia naruszeń mają być rozpatrywane przez organy nadzoru wewnętrznego sądów (art. 175dd p.u.s.p.) w trybie nadzoru administracyjnego. Celem regulacji jest usunięcie istniejącej luki prawnej, zwiększenie gwarancji ochrony danych oraz zapewnienie spójności z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, TSUE i sądów administracyjnych.\nDodatkowo proponuje się przesądzenie, że na potrzeby sprawy sądowej wystarczające jest jednorazowe poświadczenie pełnomocnictwa przez zawodowego pełnomocnika i nie ma potrzeby poświadczania odpisu pełnomocnictwa przez każdego zawodowego pełnomocnika, jeśli w jednym dokumencie pełnomocnictwa udzielono umocowania wielu pełnomocnikom zawodowym. \n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Arkadiusz Myrcha Sekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MS","value":"MS"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"IV kwartał 2026 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD479
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Informacja dodatkowa:
Projekt zawiera rozwiązania o charakterze deregulacyjnym (Deregulacja 2.0)
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Celem projektu jest stworzenie spójnych i kompleksowych podstaw prawnych dla prowadzenia postępowań cywilnych z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi teleinformatycznych oraz dalsza cyfryzacja komunikacji pomiędzy sądami i uczestnikami postępowań cywilnych. Projekt zmierza do zwiększenia sprawności postępowań sądowych, poprawy dostępności wymiaru sprawiedliwości, zapewnienia większej przejrzystości i bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz dostosowania regulacji procesowych do współczesnych standardów technologicznych i oczekiwań społecznych.
Rozwój technologii informatycznych oraz powszechne korzystanie z usług cyfrowych powodują, że uczestnicy postępowań oczekują możliwości prowadzenia spraw sądowych z wykorzystaniem bezpiecznych środków komunikacji elektronicznej. Jednocześnie coraz szersze wykorzystanie systemów teleinformatycznych wymaga stworzenia jednolitych i przejrzystych regulacji określających zasady wnoszenia pism, dokonywania doręczeń przez sąd, prowadzenia akt spraw w postaci elektronicznej oraz wykonywania innych czynności w systemach teleinformatycznych. W dobie cyfryzacji obrotu prawnego oraz przechodzenia na model postępowania cywilnego prowadzonego z wykorzystaniem instrumentów informatycznych, konieczne jest również zapewnienie odpowiednich gwarancji procesowych, w szczególności ochrony prawa do sądu, dokumentowania czynności podejmowanych czynności przez sąd i uczestników postępowania w systemach teleinformatycznych oraz bezpieczeństwa przetwarzanych danych.
Obowiązujące przepisy dotyczące wykorzystywania systemów teleinformatycznych w postępowaniu cywilnym były tworzone etapowo na przestrzeni wielu lat, przede wszystkim na potrzeby poszczególnych rodzajów postępowań, takich jak elektroniczne postępowanie upominawcze, postępowanie wieczystoksięgowe, rejestrowe, upadłościowe czy restrukturyzacyjne. W rezultacie regulacje dotyczące komunikacji elektronicznej mają obecnie charakter rozproszony, niejednolity i nie zawsze zapewniają spójne zasady funkcjonowania poszczególnych systemów teleinformatycznych. Prowadzi to do powstawania wątpliwości interpretacyjnych oraz trudności organizacyjnych zarówno po stronie sądów, jak i uczestników postępowań.
Projektowane rozwiązania mają doprowadzić do przyspieszenia obiegu informacji i dokumentów, usprawnienia komunikacji pomiędzy sądem a uczestnikami postępowań, zwiększenia dostępności akt spraw, ograniczenia kosztów związanych z papierowym obiegiem dokumentów oraz poprawy efektywności funkcjonowania sądów. Jednocześnie projekt wzmacnia gwarancje ochrony danych osobowych oraz bezpieczeństwa przetwarzania informacji w systemach teleinformatycznych, zapewniając odpowiedni poziom rozliczalności i przejrzystości funkcjonowania rozwiązań cyfrowych. Projekt stanowi również podstawę dla dalszej automatyzacji czynności sądowych oraz wykorzystania nowych rozwiązań informatycznych w przyszłości, służących usprawnieniu organizacji postępowań i wykonywania czynności technicznych, przy zachowaniu pełnej kontroli nad czynnościami orzeczniczymi przez sądy oraz poszanowaniu zasad niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Przejście na model postępowania prowadzonego w większym stopniu z wykorzystaniem technik informatycznych stanowi instrument podnoszenia wydolności wymiaru sprawiedliwości. Wprowadzenie w większym stopniu akt sprawy w postaci elektronicznej pozwoli na usunięcie barier o charakterze techniczno-organizacyjnym, co zapewni większą płynność postępowań oraz wyeliminuje część przyczyn opóźnień w rozpoznawaniu spraw związanych z obiegiem akt sprawy prowadzonych w sposób tradycyjny.
Celem projektowanych zmian jest również pełna cyfryzacja postępowania w sprawach gospodarczych i w sprawach własności intelektualnej, ukierunkowana na ułatwienie dostępu do sądu i usprawnienie tych postępowań. Planowane rozwiązania pozwolą przedsiębiorcom na szybszy i wygodniejszy kontakt z sądami, ograniczą konieczność dokonywania czynności w postaci papierowej, co usprawni obieg dokumentów oraz zmniejszą koszty i czas poświęcony na udział w postępowaniu sądowym.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Projekt wyjaśnia, że podejmowanie czynności procesowych, czynności sądowych, prowadzenie akt sprawy, przeglądanie akt sprawy oraz udostępnianie stronom i uczestnikom postępowania odpisów, kopii lub wyciągów z akt sprawy może się odbywać za pośrednictwem systemu teleinformatycznego oraz że postępowanie cywilne nie jest obsługiwane przez jeden system teleinformatyczny, lecz przez kilka systemów, co wynika ze zróżnicowanego charakteru poszczególnych postępowań. Postępowania szczególne, takie jak postępowanie restrukturyzacyjne, upadłościowe, wieczystoksięgowe czy rejestrowe, charakteryzują się daleko idącymi odrębnościami konstrukcyjnymi oraz funkcjonalnymi, które uzasadniają wykorzystanie odrębnych, wyspecjalizowanych systemów teleinformatycznych, dostosowanych do ich specyfiki, zakresu wprowadzanych i przetwarzanych danych oraz sposobu prowadzenia czynności. Jednocześnie projekt odchodzi od szczególnego traktowania na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego podstawowego dla postępowania cywilnego systemu teleinformatycznego – tj. portalu informacyjnego. Portal informacyjny staje się jednym z systemów teleinformatycznych, służących obsłudze postępowania. Projekt porządkuje przepisy dotyczące systemów teleinformatycznych. Projekt upraszcza przepisy dotyczące elektronicznego wnoszenia pism. Zwiększa przewidywalność korzystania z tego sposobu wnoszenia pism procesowych przez uczestników postępowania przy jednoczesnym wzmocnieniu ochrony konstytucyjnego prawa do sądu oraz prawa do instancyjnej kontroli orzeczeń. W art. 125 § 2[1] k.p.c. wprowadza się rozróżnienie sytuacji, w której przepis szczególny nakazuje wnoszenie pism wyłącznie elektronicznie, od sytuacji, w której strona dobrowolnie wybiera tę formę kontaktu z sądem w przypadkach przewidzianych w przepisach. Samo złożenie pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego będzie traktowane jako dokonanie takiego wyboru. Rezygnuje się jednocześnie z mechanizmu, w którym pismo wniesione za pośrednictwem systemów teleinformatycznych z naruszeniem wymogów nie wywoływało skutków prawnych bez wydania orzeczenia. Zamiast tego proponuje się, aby pismo podlegało zwrotowi, a jeśli pismo stanowi środek zaskarżenia - odrzuceniu na podstawie odpowiednio art. 130 § 5[1] i § 5[2] oraz art. 373 § 1 k.p.c. Wprowadza się również ochronę stron przed skutkami awarii i prac serwisowych systemów teleinformatycznych. Gdy w ostatnim dniu terminu system będzie niedostępny z przyczyn leżących po stronie sądu, termin ulegnie przedłużeniu (obecnie taka regulacja dotyczy wyłącznie portalu informacyjnego). W sytuacjach nadzwyczajnych dopuszcza się wniesienie pisma w formie tradycyjnej po uprawdopodobnieniu braku dostępności systemu. Reguluje się w odniesieniu do wszystkich systemów teleinformatycznych obsługujących postępowania cywilne reguły wnoszenia załączników za ich pośrednictwem i odstępstwa od wnoszenia załączników w postaci elektronicznej. Portal informacyjny zostaje włączony do ogólnych przepisów dotyczących systemów teleinformatycznych, co skutkuje uchyleniem bądź zmianą wielu przepisów szczególnych odnoszących się wyłącznie do tego systemu teleinformatycznego. Uchyla się także przepis uzależniający możliwość wyboru przez stronę elektronicznej drogi wnoszenia pism od „możliwości technicznych sądu”, regulując wyraźnie w jakich przypadkach taki wybór jest możliwy.
Projektowana zmiana przepisów k.p.c. w zakresie doręczeń elektronicznych przez sądy zmierza do uporządkowania i ujednolicenia dotychczasowych rozwiązań, które funkcjonowały w sposób dualistyczny. Przepisy dotyczące doręczeń za pośrednictwem systemów teleinformatycznych oraz za pośrednictwem portalu informacyjnego zostały ukształtowane jako odrębne regulacje mimo ich zbliżonego charakteru. Zmiana brzmienia § 1 w art. 131[1] k.p.c. ma charakter doprecyzowujący i wskazuje, że doręczenie elektroniczne może mieć charakter zarówno fakultatywny, jak i obligatoryjny, gdy wynika to z wyraźnej regulacji ustawowej, co dotyczy przede wszystkim doręczeń do zawodowych pełnomocników. Wprowadzenie § 1[1] w art. 131[1] k.p.c. reguluje skutki sytuacji, w których doręczenie elektroniczne nie może zostać dokonane z powodu braku konta w systemie teleinformatycznym po stronie adresata (pomimo istnienia obowiązku posiadania konta) lub jego zamknięcia po wcześniejszym wyborze komunikacji elektronicznej. Rozwiązanie to zapobiega możliwości jednostronnego blokowania skutecznych doręczeń sądowych przez stronę i chroni sprawność postępowania oraz odpowiada zasadzie lojalności procesowej. Zmiany w art. 131[1a] k.p.c. dostosowują tę regulację do koncepcji uznania portalu informacyjnego za system teleinformatyczny w rozumieniu k.p.c. Doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego znajdują zastosowanie jedynie wtedy, gdy ustawa nie przewiduje doręczeń za pośrednictwem innych systemów teleinformatycznych i nie ma przepisu wyłączającego doręczenia z wykorzystaniem tego systemu. Przepis wyraźnie wskazuje, że doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego stanowią doręczenia elektroniczne w rozumieniu art. 131[1] § 1 k.p.c. i za pośrednictwem portalu mogą być doręczane pisma inne niż sądowe. Rozszerza się krąg podmiotów uprawnionych do wyboru doręczeń za pośrednictwem portalu, obejmując osoby, które nie są stronami postępowania (między innymi świadków i interwenientów ubocznych). Projektowane przepisy wprowadzają pełną cyfryzację postępowania gospodarczego poprzez przejście na model zasadniczo wyłącznej elektronicznej komunikacji za pośrednictwem portalu informacyjnego w tym postępowaniu. Przewiduje się, że akt sprawy w postępowaniu gospodarczym będą prowadzone w postaci elektronicznej i udostępniane stronom za pośrednictwem portalu informacyjnego. Zgodnie z projektowanym art. 458[1a] § 1 k.p.c. pisma procesowe co do zasady powinny być wnoszone wyłącznie za pośrednictwem tego portalu. Rozwiązanie to wynika ze specyfiki spraw gospodarczych, w których stronami są przede wszystkim przedsiębiorcy, bardzo często reprezentowani przez zawodowych pełnomocników. Przedsiębiorcy posiadają już doświadczenie i infrastrukturę do korzystania z systemów elektronicznych w kontaktach z organami publicznymi (w sprawach podatkowych czy ubezpieczeń społecznych). Sprawy z udziałem konsumentów zostają wyraźnie wyłączone z postępowania gospodarczego. W stosunku do osób niebędących stronami i niereprezentowanych przez zawodowych pełnomocników wprowadza się elastyczność – mogą one wnosić pisma z pominięciem portalu, a przewodniczący ma możliwość zobowiązania ich do formy elektronicznej po indywidualnej ocenie ich możliwości technicznych i potrzeby zapewnienia sprawności postępowania. Projektowany art. 458[1b] k.p.c. reguluje doręczenia sądowe, które co do zasady odbywają się za pośrednictwem portalu informacyjnego. Przy pierwszym doręczeniu adresatowi doręcza się pouczenie o sposobie dalszych doręczeń, obowiązku założenia konta w portalu, terminie na jego wykonanie oraz skutkach jego niedopełnienia. Pouczenie to ma zagwarantować, przede wszystkim pozwanym, rzetelny proces i prawo do obrony. W postępowaniu z zakresu własności intelektualnej uchyla się art. 87[2] § 2 k.p.c., znosząc wyjątek od obowiązkowego zastępstwa procesowego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego w sprawach o wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł. Sprawy te charakteryzują się wysokim stopniem złożoności, co uzasadnia profesjonalną reprezentację niezależnie od wartości sporu. Jednocześnie zachowuje się możliwość zwolnienia z tego obowiązku w indywidualnych przypadkach na podstawie art. 87[2] § 3 k.p.c. Sprawy własności intelektualnej będą również prowadzone elektronicznie (na zasadach przedstawionych wyżej w odniesieniu do postępowania gospodarczego), co wprowadza się przez odesłanie w art. 479[90a] k.p.c., do odpowiedniego stosowania projektowanych art. art. 458[1a] i 458[1b] k.p.c. Zmiana art. 125[1] § 1 k.p.c. precyzuje rolę portalu informacyjnego jako podstawowego elektronicznego kanału wnoszenia pism procesowych w postępowaniu cywilnym. Korzystanie z niego jest możliwe tylko wtedy, gdy istnieje przepis szczególny nakładający taki obowiązek lub pozwalający na wybór tej formy, a jednocześnie nie przewiduje się wniesienia pisma za pośrednictwem innego systemu teleinformatycznego wymienionego w art. 9 § 1[2] pkt 2-6 k.p.c. Rozwiązanie to wprowadza hierarchię kanałów komunikacji elektronicznej i zapobiega dublowaniu się systemów obsługujących komunikację z sądem. Przewiduje się przedłużenie okresu przejściowego, w którym zawodowi pełnomocnicy mogą (ale nie muszą) wnosić niektóre pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego – do 1 października 2029 r. (co nie dotyczy postępowania gospodarczego i postępowania w sprawach własności intelektualnej, gdzie planuje się wprowadzenie takiego obowiązku do 1 czerwca 2027 r.). Jednocześnie uporządkowano katalog pism, które mogą być wnoszone tą drogą. Od 1 października 2029 r. zawodowi pełnomocnicy, którym obligatoryjnie doręcza się pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego, zostaną zobowiązani do wnoszenia wszystkich pism tą samą drogą (w postępowaniach innych niż gospodarcze i w sprawach własności intelektualnej). Pozostali uczestnicy postępowań uzyskają możliwość wyboru tej formy komunikacji (wnoszenia pism), o czym zostaną pouczeni przy pierwszym doręczeniu.
Kolejna zmiana dotyczy rozszerzenia możliwości podpisywania orzeczeń i zarządzeń kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Projekt ustawy umożliwia utrwalenie wyroku w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym we wszystkich sprawach, a nie tylko w postępowaniach wszczętych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (jak dotychczas w art. 324 § 4 k.p.c.). Rozwiązanie to będzie stosowane przede wszystkim w sprawach, w których akta są prowadzone w postaci elektronicznej. Przepis ten znajdzie odpowiednie zastosowanie do postanowień, nakazów zapłaty wydawanych przez sąd i referendarzy sądowych (art. 353[2], art. 361, art. 362[1] k.p.c.) oraz zarządzeń wydawanych przez przewodniczącego (art. 362 k.p.c.). Wprowadza się również możliwość opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym zgłoszenia zdania odrębnego lub uzasadnienia zdania odrębnego. W projektowanym art. 330 § 3 k.p.c. dodaje się uprawnienie do podpisania uzasadnienia kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Celem tych zmian jest umożliwienie prowadzenia w pełni elektronicznych akt sprawy, obejmujących nie tylko dokumenty wnoszone przez strony, lecz także orzeczenia, zarządzenia i inne dokumenty sporządzane przez sąd oraz przewodniczącego.
Projektowane zmiany w art. 157 i 158 k.p.c. modernizują sposób sporządzania protokołów z posiedzeń sądowych poprzez szersze (w przyszłości) wykorzystanie automatyzacji. Dodany art. 157 § 1[2] k.p.c. wprowadza możliwość sporządzania protokołu w sposób automatyczny z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych, w tym rozpoznawania mowy i przetwarzania języka naturalnego, pod nadzorem przewodniczącego i bez udziału protokolanta. Celem jest zwiększenie efektywności postępowania, odciążenie kadr sądowych oraz lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich. Obok automatycznego protokołu pisemnego całość posiedzenia nadal będzie rejestrowana za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk lub obraz i dźwięk, co umożliwi weryfikację poprawności protokołu.
Projektowane zmiany mają usystematyzować i uelastycznić instytucję udziału zdalnego w posiedzeniu sądowym. W przepisach zastępuje się pojęcie „posiedzenie zdalne” terminem „udział zdalny w posiedzeniu”. Podkreślają one, że jest to forma posiedzenia jawnego, w ramach którego jeden lub kilku uczestników bierze udział na odległość, przy zachowaniu prowadzenia posiedzenia na sali sądowej z udziałem przewodniczącego i protokolanta. Projektowany art. 151 § 2 i 2[1] k.p.c. precyzuje zasady takiego udziału. Każdy uczestnik (z wyjątkiem osoby pozbawionej wolności) ma samodzielnie decydować o formie udziału i zgłaszać wniosek o udział zdalny. Przewodniczący będzie rozstrzygał wniosek i mógł go oddalić, gdy charakter czynności wymaga obecności osobistej, występują przeszkody techniczne lub inne okoliczności uniemożliwiające prawidłowe przeprowadzenie posiedzenia (projektowany art. 151 § 5[2] k.p.c.). Wniosek ma być zgłaszany co najmniej 3 dni robocze wcześniej, z podaniem adresu e-mail, a decyzja przekazywana co najmniej 24 godziny przed posiedzeniem. Zasady te mają dotyczyć również publiczności i osób zaufania. Pełnomocnik osoby pozbawionej wolności nie będzie już musiał przebywać w jednostce penitencjarnej razem z mocodawcą uczestniczącym zdalnie w posiedzeniu – będzie mógł uczestniczyć w posiedzeniu na sali sądowej. W projektowanym art. 263[1] k.p.c. zniesiono wymóg zgody stron na zdalne przesłuchanie świadka – decyzję w tym przedmiocie ma podejmować sąd, odstępując od tej formy jedynie w razie wątpliwości co do swobody lub samodzielności zeznań. Podobnie w art. 284 § 3 k.p.c. sąd będzie mógł zarządzić osobistą obecność biegłego na sali sądowej, gdy wiarygodność opinii zdalnej budzi wątpliwości. Zmiany obejmą także postępowania odrębne. W postępowaniu o rozwód i separację projekt dodaje art. 438[1] k.p.c., dopuszczający zdalny udział stron pod warunkiem braku sprzeciwu strony oraz braku wątpliwości, iż w posiedzeniu odbywającym się przy drzwiach zamkniętych nie uczestniczą osoby nieuprawnione.
Projektowana zmiana w art. 155 ust. 8 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 3 i 507) ma umożliwić dwustronną komunikację elektroniczną z komornikami sądowymi przy użyciu usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego. Dotychczasowy brak wyraźnego odniesienia w przepisie do postępowań prowadzonych przez komornika sądowego uniemożliwiał pełne wdrożenie e-doręczeń w tym zakresie. Nowe brzmienie pozwala na wnoszenie pism na adres do doręczeń elektronicznych komornika oraz doręczanie pism przez komornika, bez ingerencji w pozostałe elementy przepisu. Zmiana w art. 797 k.p.c. dotyczy wniosku egzekucyjnego wnoszonego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W tym systemie nie ma możliwości dołączania załączników do pisma, co dotychczas powodowało konieczność formalnego wzywania przez komorników do przedłożenia dokumentów wykazujących umocowanie pełnomocnika po złożeniu wniosku egzekucyjnego za pośrednictwem systemu. Projekt przewiduje zastąpienie tego obowiązku oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, w którym osoba inicjująca postępowanie potwierdza posiadanie umocowania i wskazuje jego podstawę. Obowiązek formalnego wykazania umocowania dokumentem ma powstać jedynie w razie wątpliwości komornika. Rozwiązanie to ma zwiększyć efektywność elektronicznej egzekucji i jest zbliżone do regulacji z art. 986[5] § 3 k.p.c. Projekt doprecyzowuje również moment zakończenia przetargu w licytacjach elektronicznych nieruchomości. W art. 986[7] § 7 i 8 k.p.c. ma zostać precyzyjnie określony termin, co ułatwi ustalenie chwili przejęcia nieruchomości przez osoby uprawnione i wyeliminuje istniejące rozbieżności.
Projekt precyzuje przepisy art. 216a ust. 1e Prawa upadłościowego (Dz. U. z 2026 r. poz. 913) oraz art. 196a ust. 6 Prawa restrukturyzacyjnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 533). Dotychczasowe regulacje budziły wątpliwości interpretacyjne, gdy pismo procesowe kierowane jest nie do sądu, lecz do pozasądowego organu postępowania (np. syndyka lub nadzorcy sądowego). Projektowana zmiana wprost wskazuje, że oryginał dokumentu albo jego odpis poświadczony za zgodność z oryginałem należy złożyć do organu postępowania, do którego wniesiono pismo (a niekoniecznie do sądu). Ponadto, w związku z uchyleniem art. 130 § 6 k.p.c., projekt przewiduje uchylenie art. 216aa ust. 5 Prawa upadłościowego oraz art. 196b ust. 5 Prawa restrukturyzacyjnego.
W art. 133 § 2, § 2[1], § 2[2] oraz § 2[3] k.p.c. skreśla się wyraz „procesowe” przy wyrazie „Pisma”. Doręczeniu podlegają nie tylko pisma procesowe stron, lecz także pisma sądowe (inne niż orzeczenia) oraz pisma innych uczestników postępowania. Normę z art. 133 § 2[2] zdanie pierwsze k.p.c. synchronizuje się podmiotowo z art. 139 § 3 k.p.c. W art. 183[13] § 1[1] k.p.c. usuwa się błąd legislacyjny, zastępując określenie „protokół mediacji” prawidłowym określeniem „protokół z mediacji”. Mediatorzy uzyskają możliwość składania do sądu ugody i protokołu z mediacji opatrzonych kwalifikowanym podpisem elektronicznym za pośrednictwem portalu informacyjnego (projektowany art. 183[13] § 2[1] k.p.c.).
Projektowany art. 53 § 1d ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm., dalej: p.u.s.p.) wprowadza zasadę prowadzenia akt w postaci elektronicznej w dwóch grupach spraw: po pierwsze – gdy ustawa przewiduje podejmowanie czynności przez sąd w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe, po drugie – w postępowaniu gospodarczym oraz w sprawach z zakresu własności intelektualnej. W pozostałych sprawach decyzję o postaci akt (elektroniczna czy papierowa) pozostawia się przewodniczącemu wydziału, uwzględniając możliwości techniczne i organizacyjne danego sądu (projektowany art. 53 § 1e p.u.s.p.). Rozwiązanie to ma zapewnić stopniowe i racjonalne przejście na pełną cyfryzację akt. Projekt uzupełnia art. 53b p.u.s.p. o nowe kategorie podmiotów, których status zawodowy będzie mógł być weryfikowany za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (m.in. referendarze Prokuratorii Generalnej, doradcy restrukturyzacyjni, notariusze i zastępcy notarialni, komornicy, zastępcy komorników oraz asesorzy komorniczy). Dostosowuje to przepis do istniejących i projektowanych rejestrów oraz list prowadzonych w systemach teleinformatycznych udostępnianych w tym celu sądom. Dodatkowo projekt zmienia art. 221 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych, rozszerzając zakres dostępu sądów do list i wykazów komorników. Projekt precyzuje kompetencje Ministra Sprawiedliwości jako administratora systemów teleinformatycznych (art. 175da p.u.s.p.), z poszanowaniem zasady trójpodziału władzy. Wprowadza wyraźny obowiązek powierzania sądowi apelacyjnemu (w drodze zarządzenia) wykonywania zadań z zakresu informatyzacji w przypadkach, gdy w systemach przetwarzane są akta spraw sądowych. W projektowanym art. 175db p.u.s.p. określa się obowiązki sądów jako administratorów danych w zakresie analizy i zgłaszania naruszeń ochrony danych osobowych (art. 33 i 34 RODO), z możliwością ograniczenia lub opóźnienia realizacji niektórych obowiązków, gdy jest to niezbędne dla ochrony niezależności sądów i postępowania sądowego. Zgłoszenia naruszeń mają być rozpatrywane przez organy nadzoru wewnętrznego sądów (art. 175dd p.u.s.p.) w trybie nadzoru administracyjnego. Celem regulacji jest usunięcie istniejącej luki prawnej, zwiększenie gwarancji ochrony danych oraz zapewnienie spójności z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, TSUE i sądów administracyjnych.
Dodatkowo proponuje się przesądzenie, że na potrzeby sprawy sądowej wystarczające jest jednorazowe poświadczenie pełnomocnictwa przez zawodowego pełnomocnika i nie ma potrzeby poświadczania odpisu pełnomocnictwa przez każdego zawodowego pełnomocnika, jeśli w jednym dokumencie pełnomocnictwa udzielono umocowania wielu pełnomocnikom zawodowym.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
MS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Arkadiusz Myrcha Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
MS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
IV kwartał 2026 r.
Status realizacji: