Projekt wzmacnia prawa obywateli do ochrony zdrowia i czystego powietrza. Mieszkańcy, przedsiębiorcy i organizacje społeczne będą mogli składać skargi – bez wykazania interesu prawnego - na programy ochrony powietrza, ich aktualizacje, plany działań krótkoterminowych, a także na bezczynność organów odpowiedzialnych za ich przyjęcie. Programy ochrony powietrza są tworzone wtedy, gdy w danym regionie przekroczone zostają normy jego jakości.

Najważniejsze rozwiązania

• Uproszczony i przyspieszony zostaje dostęp do sądu w sprawach dotyczących jakości powietrza. Nowe przepisy pozwolą składać skargi do sądu administracyjnego bez wykazania interesu prawnego na:

  • program ochrony powietrza;

  • aktualizację programu ochrony powietrza;

  • plan działań krótkoterminowych;

  • oraz na brak podjęcia takich uchwał przez sejmik województwa.

• Dotychczas sądy często odrzucały skargi, ponieważ skarżący musieli wykazać, że konkretne działania lub zaniechania władz odnoszą się do ich sytuacji prawnej.

  • Nowe przepisy znoszą ten wymóg i pozwalają składać skargi np. na programy ochrony powietrza czy ich aktualizacje oraz na bezczynność władz, jeśli takie dokumenty nie powstają.

  • Dzięki nowemu rozwiązaniu mieszkańcy zyskują realny wpływ na to, jak samorządy walczą o jakość powietrza, a cały system staje się bardziej przejrzysty i skuteczny.

• Skargę – bez wykazywania interesu prawnego – będą mogli złożyć:

  • mieszkańcy – osoby fizyczne mieszkające na obszarze, którego dotyczy program lub plan;

  • firmy lub inne jednostki, które prowadzą działalność gospodarczą albo statutową na tym obszarze – przez co najmniej 2 lata;

  • organizacje społeczne, które działają na rzecz ochrony powietrza lub zdrowia ludzi – od co najmniej 2 lat.

• Termin na złożenie skargi do sądu będzie wynosił 6 miesięcy od ogłoszenia uchwały przez sejmik województwa.

  • Ograniczenie to nie dotyczy osób, które wykażą naruszenie swojego interesu prawnego – w ich przypadku obowiązują dotychczasowe zasady.

• Jeżeli sejmik województwa nie przyjmie programu ochrony powietrza lub planu w wymaganym terminie, mieszkańcy, przedsiębiorcy i organizacje społeczne będą mogli wnieść skargę na bezczynność w dowolnym czasie.

Projekt przewiduje również przepisy przejściowe do końca 2026 r., które umożliwiają samorządom województw przyjmowanie uproszczonych aktualizacji programów ochrony powietrza. Rozwiązanie to pozwoli kontynuować rozpoczęte działania naprawcze i - w razie potrzeby - je wzmocnić.

Nowe rozwiązania mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.