Projekt ustawy – po raz pierwszy w Polsce – precyzyjnie określa podstawowe prawa uczniów. Wśród nich znajdują się m.in. prawo do równego traktowania, prawo do prywatności, prawo do sprawiedliwego oceniania oraz prawo do wolności od przemocy. W każdej szkole powołany zostanie rzecznik praw uczniowskich. Nowe przepisy upraszczają zasady funkcjonowania placówek oraz eliminują niejasności interpretacyjne dla nauczycieli i rodziców. Projekt podlegał szerokim konsultacjom społecznym. Wniesiono ok. 700 uwag i opinii, z których wiele zostało uwzględnionych.

Najważniejsze rozwiązania

• Powołujemy system rzeczników praw uczniowskich, który będzie funkcjonował na różnych poziomach: szkolnym, wojewódzkim, krajowym oraz – opcjonalnie – w gminach i powiatach.
  • Rzecznikami praw uczniowskich (szkolnymi i wojewódzkimi) będą mogli zostać tylko nauczyciele.
  • Rzecznicy będą pomagać uczniom w obronie ich praw i zapewnieniu sprawiedliwego traktowania.

• Po raz pierwszy w jednym akcie prawnym określone zostają podstawowe prawa uczniów. To m.in. prawo do:
  • równego traktowania;
  • prywatności;
  • sprawiedliwego oceniania;
  • wolności od przemocy.
• Projekt wprowadza także jednolitą listę obowiązków ucznia, takich jak szanowanie praw innych osób, zachowywanie się zgodnie z normami społecznymi oraz obowiązek usprawiedliwiania nieobecności z podaniem powodu.
  • Dotychczasowe obowiązki były zapisane tylko w statutach szkół, co powodowało nierówności między uczniami.

• Wprowadzona zostaje zamknięta lista kar, które mogą być stosowane wobec uczniów.
  • Nowe przepisy dokładnie określają, jakie kary mogą być nakładane, na jakich zasadach i jak można się od nich odwołać.
  • Najpierw szkoła będzie musiała próbować działań wychowawczych (np. rozmowa, wsparcie, naprawa wyrządzonej szkody).

• Od 1 września 2028 roku w każdej szkole będą obowiązkowo działać rady szkoły.
  • W ich skład wejdą w równej liczbie uczniowie, rodzice i nauczyciele.
  • Rady będą odpowiedzialne m.in. za uchwalanie statutu szkoły, czyli dokumentu określającego zasady działania placówki, oraz opiniowanie planu finansowego szkoły.

Nowe przepisy mają wejść w życie zasadniczo 1 września 2026 roku.