Projekt ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw
3.0
09.02.2026 15:23 Edyta Kurkiewicz
Projekt ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw
2.0
10.10.2025 14:29 Magdalena Kucharska
Projekt ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw
1.0
10.10.2025 14:21 Magdalena Kucharska
Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP
{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD100","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"W obszarze audytu wewnętrznego i kontroli zarządczej:\n\nPrace analityczne przeprowadzone w Ministerstwie Finansów dotyczące obowiązujących przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) pozwoliły na zidentyfikowanie regulacji w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego, które wymagają zmiany i uproszczenia. \nProponowane zmiany są odpowiedzią na problemy związane z funkcjonowaniem kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego w Polsce, do których należy zaliczyć przede wszystkim: niską świadomość kadry kierowniczej jednostek sektora finansów publicznych nt. kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego, ograniczanie niezależności funkcji audytu wewnętrznego i obiektywizmu osób prowadzących audyt wewnętrzny poprzez łączenie komórek audytu wewnętrznego z innymi komórkami (np. instytucjonalnej kontroli wewnętrznej) lub powierzanie pracownikom komórek audytu wewnętrznego zadań wykraczających poza ustawową rolę audytu wewnętrznego, prowadzenie audytu wewnętrznego przez osoby zatrudnione na część etatu, koncentrowanie się przez osoby prowadzące audyt wewnętrzny na audytach zgodności oraz niska jakość i efektywność usług świadczonych przez osoby prowadzące audyt wewnętrzny, a także nieskuteczne rozwiązania prawne w zakresie możliwości uzyskiwania uprawnień do prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. Ich występowanie potwierdzały bieżące lub cykliczne analizy przeprowadzane przez pracowników Ministerstwa Finansów [1], ale też wyniki kontroli oraz zalecenia formułowane przez kontrolerów Najwyższej Izby Kontroli [2]. \nProblemy te wynikają m.in. z niejasnych, mało precyzyjnych zasad funkcjonowania kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego przyjętych w Polsce oraz niewłaściwego stosowania i interpretowania tych zasad na poziomie jednostek sektora finansów publicznych lub działu/działów administracji rządowej. Dodatkowo, na podstawie analiz zakresu pytań kierowanych do Ministerstwa Finansów, zidentyfikowano szereg problemów, które wynikały z faktu, że obecnie obowiązujące przepisy w tym zakresie zostały wprowadzone w 2010 r., tj. 14 lat temu (np. brak możliwości zmiany planów działalności w trakcie roku i dostosowania ich do bieżących potrzeb oraz wymagań, a także brak podstaw prawnych do przeprowadzenia koordynowanych audytów wewnętrznych w dziale/działach administracji rządowej). Od tego czasu wystąpiło również wiele zdarzeń o zasięgu międzynarodowym (np. pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie), które uzasadniają konieczność wprowadzenia zmian w obszarze zarządzania jednostkami sektora finansów publicznych, w tym w szczególności w zakresie zarządzania zdolnością do skutecznej i efektywnej realizacji zadań i osiągania celów przez te jednostki.\nNiniejsza nowelizacja jest także pierwszym etapem wdrażania formalnych i systemowych zmian prawnych w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego w Polsce, które wynikają z zaleceń ekspertów Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) [3].\nEksperci OECD, przy wsparciu pracowników Departamentu Efektywności Wydatków Publicznych i Rachunkowości Ministerstwa Finansów oraz przy współudziale interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych funkcji audytu wewnętrznego, opracowali Diagnozę stanu audytu wewnętrznego w Polsce [4], a następnie – raport zawierający zalecenia dla Ministerstwa Finansów [5]. Eksperci OECD sformułowali łącznie 66 zaleceń, tj. propozycji działań pogrupowanych według obszarów odnoszących się do 10 celów, wynikających przede wszystkim z ww. dokumentów.\nRaport ekspertów OECD stanowił punkt wyjścia do opracowania Planu działania na rzecz poprawy jakości audytu wewnętrznego, w którym wskazano na lata 2024−2027 działania, jakie zostały lub zostaną podjęte dla wzmocnienia zarządzania sektorem finansów publicznych oraz wzmocnienia narzędzi wspierających to zarządzanie.\nZaproponowane zmiany stanowią także odpowiedź na problemy sygnalizowane przez ministrów kierujących działami administracji rządowej i Kancelarię Prezesa Rady Ministrów związane z planowaniem działalności w ramach kontroli zarządczej. W projektowanej nowelizacji doprecyzowane zostaną zasady postępowania z planami działalności w przypadku zmian w strukturze działowej administracji rządowej, zmian w zakresie właściwości poszczególnych ministrów czy też zmian personalnych wśród ministrów. Wzmocnieniu synergii działań służyć będzie natomiast wprowadzenie audytów koordynowanych jako narzędzia oceny realizacji celów i zadań jednostek sektora finansów publicznych. Obecne rozwiązania prawne nie dają bowiem możliwości realizacji skoordynowanych, przekrojowych zadań audytowych w obszarach istotnych dla ministra kierującego danym działem administracji rządowej.\nZakłada się – zgodnie z proponowanym kierunkiem zmian – że cele operacyjne na potrzeby planowania działalności w ramach kontroli zarządczej będą wyznaczane przez ministrów kierujących działami administracji rządowej w oparciu o zakres spraw określony w przepisach ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512, z późn. zm.) przy jednoczesnym usunięciu obecnego powiązania planów działalności z katalogiem układu zadaniowego (art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i część B we wzorze planu działalności [6]). Jednakże uszczegółowione informacje operacyjne znajdujące się dotąd w układzie zadaniowym na poziomie podzadań i działań będą mogły być wykorzystywane pomocniczo przez dysponentów przy planowaniu działalności w ramach kontroli zarządczej (w zakresie np. określania poziomu zasobów finansowych niezbędnych do realizacji zadań lub działań służących osiągnięciu rocznych celów).\nZmiany przewidują również rozszerzenie możliwości uzyskiwania kwalifikacji do prowadzenia audytu wewnętrznego w sektorze publicznym poprzez wprowadzenie dodatkowej ścieżki w postaci egzaminu państwowego. Pomimo obecnie określonych w przepisach możliwości zdobywania kwalifikacji do prowadzenia audytu wewnętrznego, jednostki sektora finansów publicznych sygnalizują trudności z pozyskaniem osób posiadających wymagane kwalifikacje.\nPonadto nastąpi zmiana wysokości kwoty, po przekroczeniu której powstaje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego, tzw. kwoty progowej oraz kwoty odnoszącej się do możliwości prowadzenia audytu wewnętrznego przez usługodawców, co uwzględnia inflację i jest postulowane przez jednostki sektora finansów publicznych.\n\nW obszarze zarządzania długiem publicznym:\n\nObecny model finansowania wydatków sektora finansów publicznych poprzez fundusze, o których mowa w art. 112aa ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, tj. fundusze utworzone, powierzone lub przekazane Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK) na podstawie odrębnych ustaw, wiąże się m.in. z następującymi konsekwencjami: \n- dług emitowany na rzecz ww. funduszy może wiązać się z wyższymi kosztami obsługi w stosunku do długu Skarbu Państwa, \n- środki na spłatę zobowiązań finansowych ww. funduszy, w tym obsługę i wykup emisji papierów wartościowych emitowanych przez BGK, spłatę zaciągniętych pożyczek na rzecz ww. funduszy, pochodzą ze środków budżetu państwa, ponieważ fundusze nie mają zapewnionych własnych źródeł spłaty długu. \nSkoro główny ciężar finansowania ww. funduszy ponosi Skarb Państwa to zasadne jest wprowadzenie rozwiązań skutkujących objęciem wolnych środków tych funduszy konsolidacją ze środkami publicznymi zarządzanymi przez Ministra Finansów. Zatem projektowane zmiany przewidują objęcie wszystkich ww. funduszy obowiązkiem lokowania wolnych środków u Ministra Finansów na zasadach obowiązujących jednostki sektora finansów publicznych. Pozwoli to zwiększyć efektywność zarządzania wolnymi środkami sektora oraz ograniczyć potrzeby pożyczkowe budżetu państwa.\n\nW obszarze audytu środków unijnych:\n\nNa podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r., poz. 615 z późn. zm.), dyrektor Izby Administracji Skarbowej, zwanej dalej „IAS”, wykonuje m.in. audyty: systemu zarządzania i kontroli regionalnych programów, operacji krajowych i regionalnych programów operacyjnych (dla perspektywy finansowej 2014-2020), krajowych programów i regionalnych programów (dla perspektywy finansowej 2021-2027) oraz wspólnej polityki rolnej. W toku tych audytów niezbędna jest możliwość weryfikacji czy podmiot uzyskujący dofinansowanie (beneficjent) nie został wykluczony z możliwości otrzymania środków europejskich.\nPrzepisy w obecnym kształcie nie przewidują możliwości bezpośredniego zwrócenia się przez dyrektora IAS z wnioskiem o udostępnienie informacji z rejestru podmiotów wykluczonych, bowiem przepisy art. 210 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (w brzmieniu do 20 maja 2025 r.) uprawnienie takie przyznają wyłącznie podmiotom wymienionym w tym przepisie, w tym instytucji audytowej, o której mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz.U. z 2022 r. poz. 1079) – dalej: „ustawa wdrożeniowa”. \nNa gruncie przepisów ustawy o KAS wykonywanie zadań instytucji audytowej zostało rozdzielone pomiędzy organy Krajowej Administracji Skarbowej, jednakże dokonano tego bez jednoczesnego rozszerzenia kręgu podmiotowego organów uprawnionych do uzyskiwania informacji z rejestru podmiotów wykluczonych.\nPrzepis art. 210 ust. 1b ustawy o finansach publicznych, w brzmieniu ustalonym przez art. 113 pkt 19 ustawy wdrożeniowej (oczekujący na wejście w życie z dniem 21 maja 2025 r.) wymaga nowelizacji, gdyż zawarty w jego treści katalog podmiotów uprawnionych do uzyskiwania informacji z rejestru podmiotów wykluczonych nie wymienia dyrektora IAS. Aby możliwe było uzyskanie przez dyrektora IAS informacji z rejestru podmiotów wykluczonych (na potrzeby prowadzonych audytów), konieczne jest przyznanie takich kompetencji poprzez wskazanie jako organu uprawnionego do występowania z takim wnioskiem.\nUdzielenie informacji z rejestru podmiotów wykluczonych dyrektorowi IAS za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, który zostanie zbudowany w celu realizacji obowiązku wynikającego z przepisu art. 210 ust. 1 (w brzmieniu po 21 maja 2025 r.), nie wymaga jego przyszłej modernizacji lub rozbudowy spowodowanej proponowaną nowelizacją art. 210 ust. 1b, gdyż na etapie jego projektowania przewidziano już adekwatną do potrzeb zdolność systemu do obsługi użytkowników.\n-------------------------------------------------------------------------------\n\n[1] np.: https://www.gov.pl/web/finanse/ocena-i-benchmarking-audyt-wewnetrzny.\n[2] np.: https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/kontrole,20344.html. \n[3] Projekt Plan działania na rzecz poprawy jakości audytu wewnętrznego (22PL22) realizowany w Polsce w latach 2022-2024 przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) we współpracy z Dyrekcją Generalną ds. Wspierania Reform Strukturalnych Komisji Europejskiej (DG REFORM).\n[4] Diagnoza stanu audytu wewnętrznego w Polsce − Ministerstwo Finansów − Portal Gov.pl (www.gov.pl).\n[5] https://www.gov.pl/web/finanse/zalecenia-sluzace-opracowaniu-planu-dzialania-na-rzecz-poprawy-jakosci-audytu-wewnetrznego--raport.\n[6] Wzór planu działalności stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 września 2010 r. w sprawie planu działalności i sprawozdania z jego wykonania (Dz. U. z 2010 r. poz. 1254).","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Projektowane zmiany polegają m.in. na:\n1) wskazaniu poziomów kontroli zarządczej w jednostkach sektora finansów publicznych bazujących na tzw. modelu trzech linii, który określa role, odpowiedzialność i zasady współpracy poszczególnych komórek organizacyjnych odpowiedzialnych za realizację zadań w ramach systemu kontroli zarządczej;\n2) rozszerzeniu celów kontroli zarządczej o zapobieganie nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom, w tym konfliktowi interesów oraz ich wykrywanie, korygowanie i prowadzenie działań następczych;\n3) uelastycznieniu procesu planowania w ramach kontroli zarządczej, poprzez m.in. wprowadzenie rozwiązań umożliwiających dokonywanie w trakcie roku zmian w planie działalności oraz doprecyzowanie zakresu informacji agregowanych na potrzeby procesu planowania działalności;\n4) wprowadzeniu obowiązku składania Ministrowi Finansów oświadczenia o stanie kontroli zarządczej przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych, w tym jednostek samorządu terytorialnego, aby zapewnić Ministrowi Finansów dostęp do danych niezbędnych do skutecznej realizacji zadań koordynacyjnych wynikających z przepisów działu I, rozdział 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – np. określanie standardów kontroli zarządczej i szczegółowych wytycznych w zakresie kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (szczegółowy zakres danych uwzględni zasadę niezależności jednostek samorządu terytorialnego od (pod)sektora rządowego i zostanie uzgodniony w trakcie prac nad nowelizacją ze stroną samorządową, Członkami Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego); \n5) wzmocnieniu roli Ministra Finansów w zakresie koordynacji kontroli zarządczej, poprzez rozszerzenie jego zadań o gromadzenie i analizę danych dotyczących stanu kontroli zarządczej oraz zastrzeżeń dotyczących jej funkcjonowania, a także opracowywanie na tej podstawie propozycji usprawnień systemowych;\n6) rozszerzeniu możliwości uzyskiwania kwalifikacji do prowadzenia audytu wewnętrznego w sektorze publicznym poprzez wprowadzenie dodatkowej ścieżki w postaci egzaminu państwowego na audytora wewnętrznego (zadanie dla Krajowej Szkoły Administracji Publicznej im. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego). Egzamin będzie się odbywał w języku polskim (w odróżnieniu od uzyskiwania innych certyfikatów), a jego koszt będzie niższy w stosunku do innych egzaminów/certyfikatów przewidzianych w przepisach obecnie obowiązującej ustawy i dających uprawnienia do prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. Ponadto przewiduje się organizowanie egzaminu nawet kilka razy w roku w przypadku dużego zainteresowania uzyskaniem uprawnień do prowadzenia audytu wewnętrznego tą ścieżką. Należy nadmienić, że obecnie obowiązująca ścieżka do uzyskania kwalifikacji np. na drodze ukończenia studiów podyplomowych z zakresu audytu wewnętrznego i odbycia dwuletniej praktyki pod nadzorem audytora wewnętrznego zatrudnionego w jednostce jest trudna do realizacji z uwagi na bardzo małą liczbę jednostek przyjmujących praktykantów. Wprowadzenie egzaminu znacznie rozszerzy możliwość dostępu do uzyskania kwalifikacji w tym zakresie i zabezpieczy kierowników jednostek sektora finansów publicznych zobowiązanych do prowadzenia audytu wewnętrznego przed ewentualnymi konsekwencjami wynikającymi z treści art. 18a ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 104) oraz powinno ograniczyć praktykę zatrudniania w tym samym czasie w kilku/kilkunastu jednostkach tych samych osób (co wynikało przede wszystkim z niskiej konkurencyjności na rynku i braku odpowiedniej liczby osób posiadających ustawowe uprawnienia);\n7) wprowadzeniu fakultatywności powoływania komitetów audytu przez ministrów kierujących działem/działami administracji rządowej; \n8) zaproponowaniu nowych regulacji usprawniających oraz wzmacniających prowadzenie audytu wewnętrznego w sektorze publicznym, w tym:\na) podwyższenie wysokości kwoty, po przekroczeniu której powstaje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego, tzw. kwoty progowej do 65 000 tys. zł (aktualizacja obecnego progu 40 000 tys. zł o skumulowany wskaźnik inflacji za okres 2010−2023) oraz kwoty odnoszącej się do możliwości prowadzenia audytu wewnętrznego przez usługodawców do 162 000 tys. zł (aktualizacja obecnego progu 100 000 tys. zł o skumulowany wskaźnik inflacji za okres 2010−2023),\nb) rozszerzenie katalogu jednostek sektora finansów publicznych zobowiązanych do prowadzenia audytu wewnętrznego po przekroczeniu tzw. kwoty progowej o państwowe osoby prawne, o których mowa w art. 9 pkt 14 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz fundusz celowy posiadający osobowość prawną − Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON),\nc) wprowadzenie przepisów podkreślających odrębność merytoryczną i organizacyjną komórki audytu wewnętrznego oraz bezpośrednią podległość kierownikowi jednostki, co wzmocni niezależność funkcji audytu wewnętrznego oraz obiektywizm osób prowadzących audyt wewnętrzny, a także poprawi skuteczność działań audytu wewnętrznego,\nd) wprowadzenie ochrony warunków pracy i płacy audytorów wewnętrznych (zgoda Ministra Finansów w jednostkach (pod)sektora rządowego i ze względu na zasadę niezależności jednostek samorządu terytorialnego od (pod)sektora rządowego – uzyskanie opinii Ministra Finansów, w odniesieniu do audytorów wewnętrznych zatrudnionych w jednostkach samorządu terytorialnego),\ne) wprowadzenie obowiązku opracowania oraz stosowania programu zapewnienia i poprawy jakości funkcji audytu wewnętrznego, co powinno podnieść w szczególności jakość i efektywność świadczenia usług przez usługodawców,\nf) wprowadzenie możliwości przeprowadzania audytu koordynowanego, w celu jednoczesnej realizacji tego samego zadania audytowego w jednostkach podległych lub nadzorowanych przez poszczególnych ministrów kierujących działami administracji rządowej,\ng) wprowadzenie nowej, dostosowanej do brzmienia międzynarodowej definicji, definicji audytu wewnętrznego w sektorze publicznym, która podkreśli istotę funkcji audytu wewnętrznego w zakresie wnoszenia wartości dodanej i usprawnienia działalności jednostki sektora finansów publicznych poprzez zapewnienie o adekwatności, skuteczności i efektywności kontroli zarządczej,\nh) włączenie do systemu prawnego zasad i norm etyki audytora wewnętrznego, które wraz ze standardami audytu wewnętrznego zostaną ogłoszone komunikatem Ministra Finansów,\ni) rozszerzenie katalogu podmiotów zobowiązanych do przekazywania Ministrowi Finansów informacji o prowadzeniu audytu wewnętrznego o jednostki samorządu terytorialnego oraz dostosowanie zakresu tych informacji, aby zapewnić Ministrowi Finansów dostęp do danych niezbędnych do skutecznej realizacji zadań koordynacyjnych wynikających z przepisów działu VI ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, np. określanie standardów audytu wewnętrznego i nowoprojektowanych przepisów, polegających na wydawaniu wytycznych w zakresie prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych (szczegółowy zakres danych uwzględni zasadę niezależności jednostek samorządu terytorialnego od (pod)sektora rządowego i zostanie uzgodniony w trakcie prac nad nowelizacją ze stroną samorządową, Członkami Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego),\nj) zmiana zadań komitetu audytu;\n9) wprowadzeniu zmian w zakresie obowiązku przyjmowania przez Ministra Finansów w depozyt wolnych środków w złotych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie ustaw i określenie podstawowych warunków w tym zakresie. Lokowanie wolnych środków ww. funduszy odbywałoby się jak dotychczas na podstawie umowy z Ministrem Finansów określającej zasady i warunki lokowania. Lokowanie wolnych środków funduszy pozostanie w gestii zarządzających funduszami, z zastrzeżeniem, że środki te będą przyjmowane na zasadach analogicznych w zakresie terminów i w wysokości oprocentowania lokat jak dla jednostek sektora finansów publicznych zobligowanych do lokowania w formie depozytu. Ponadto, przy konsolidacji środków ww. funduszy zostanie przyjęte podobne rozwiązanie jak przy konsolidacji środków publicznych sektora finansów publicznych tj. z konsolidacji wyłączono środki w walucie obcej; \n10) przyznaniu dyrektorowi IAS uprawnienia do uzyskiwania informacji z rejestru podmiotów wykluczonych prowadzonego na podstawie art. 210 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.\nPozostałe zmiany będą miały w większości charakter doprecyzowujący lub uszczegóławiający w stosunku do obecnych przepisów ustawy. Nowelizacja ma również na celu zapewnienie spójności oraz zgodności zmienianych przepisów z innymi regulacjami.\n\nZmiany w innych aktach prawnych w obszarze audytu wewnętrznego i kontroli zarządczej:\n\nAby zapewnić spójność przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych z innymi obowiązującymi już przepisami oraz w celu wyeliminowania istniejących od 2010 r. kolizji norm prawnych, które w negatywny sposób wpływają na stosowanie zasad odnoszących się do prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, projekt obejmie również zmianę przepisów następujących aktów prawnych:\n1) ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1050) − w zakresie art. 39 ust. 3a i 4, która będzie polegać na wyłączeniu komórek audytu wewnętrznego z listy komórek organizacyjnych, które mogą być łączone z innymi komórkami organizacyjnymi, co stało w kolizji z brzmieniem art. 282 ust. 1, w związku z art. 277 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych;\n2) ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 409) − w zakresie art. 25 ust. 4 pkt. 1 lit. h, która będzie polegała na usunięciu zapisu mówiącego o nadzorze dyrektora generalnego nad prowadzeniem audytu wewnętrznego, co stało w kolizji z intencją zmian przepisów ustawy o finansach publicznych z 2010 r. (podporządkowanie kierownika komórki audytu wewnętrznego tylko i wyłącznie kierownikowi jednostki) oraz usunie kolizję tej normy po wejściu w życie projektowanych zmian w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.\nOczekiwanym efektem proponowanych zmian jest efektywniejsze i bardziej elastyczne zarządzanie sektorem finansów publicznych, a także wzmocnienie istniejących narzędzi wspierających zarządzanie (audyt wewnętrzny) i udoskonalenie oraz usprawnienie istniejących procesów zarządczych i kontrolnych (kontrola zarządcza). \nPonadto wyeliminowane zostaną istniejące wątpliwości interpretacyjne w obowiązujących przepisach, co ułatwi ich stosowanie w przyszłości.\n\nZmiany w innych aktach prawnych w obszarze długu publicznego:\n\nW związku z wprowadzeniem obowiązku lokowania wolnych środków (w polskich złotych) funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych BGK na podstawie ustaw, o których mowa w art. 112aa ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w depozycie u Ministra Finansów, niezbędne jest dokonanie zmian w ustawach powołujących fundusze w BGK. W części z nich zmiany będą polegać na wprowadzeniu jednej formy lokowania wolnych środków i zmian dostosowujących do tej formy lokowania, a w ustawach regulujących poszczególne fundusze, w których taka forma miała charakter wyłączny, dostosowane zostaną przepisy w zakresie wynikającym ze zmian ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. W tym zakresie konieczna jest zmiana przepisów ustaw powołujących poszczególne fundusze BGK:\n1) ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 321);\n2) ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 527, z późn. zm.);\n3) ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U z 2024 r. poz. 291);\n4) ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U z 2024 r. poz. 54, z późn. zm.);\n5) ustawy z dnia 5 grudnia 2002 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów mieszkaniowych o stałej stopie procentowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1352, z późn. zm.);\n6) ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o Funduszu Kolejowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1133);\n7) ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2023 r. poz. 2496, z późn. zm.);\n8) ustawy z dnia 9 października 2015 r. o wsparciu kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt mieszkaniowy i znajdują się w trudnej sytuacji finansowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2452, z późn. zm.);\n9) ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.);\n10) ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz. U. z 2023 r. poz. 1983);\n11) ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o wspieraniu działalności naukowej z Funduszu Polskiej Nauki (Dz. U. z 2022 r. poz. 1409, z późn. zm.);\n12) ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o wsparciu finansowym armatorów śródlądowych, Funduszu Żeglugi Śródlądowej i Funduszu Rezerwowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 503);\n13) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340, z późn. zm.);\n14) ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568, z późn. zm.);\n15) ustawy z dnia 1 października 2021 r. o rodzinnym kredycie mieszkaniowym i bezpiecznym kredycie 2% (Dz. U. z 2024 r. poz. 531, z późn. zm.);\n16) ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248, z późn. zm.);\n17) ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz.167, z późn. zm.).","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MFiG","value":"MFiG"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Jurand Drop Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MFiG","value":"MFiG"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"I kwartał 2026 r. ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD100
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
W obszarze audytu wewnętrznego i kontroli zarządczej:
Prace analityczne przeprowadzone w Ministerstwie Finansów dotyczące obowiązujących przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) pozwoliły na zidentyfikowanie regulacji w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego, które wymagają zmiany i uproszczenia. Proponowane zmiany są odpowiedzią na problemy związane z funkcjonowaniem kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego w Polsce, do których należy zaliczyć przede wszystkim: niską świadomość kadry kierowniczej jednostek sektora finansów publicznych nt. kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego, ograniczanie niezależności funkcji audytu wewnętrznego i obiektywizmu osób prowadzących audyt wewnętrzny poprzez łączenie komórek audytu wewnętrznego z innymi komórkami (np. instytucjonalnej kontroli wewnętrznej) lub powierzanie pracownikom komórek audytu wewnętrznego zadań wykraczających poza ustawową rolę audytu wewnętrznego, prowadzenie audytu wewnętrznego przez osoby zatrudnione na część etatu, koncentrowanie się przez osoby prowadzące audyt wewnętrzny na audytach zgodności oraz niska jakość i efektywność usług świadczonych przez osoby prowadzące audyt wewnętrzny, a także nieskuteczne rozwiązania prawne w zakresie możliwości uzyskiwania uprawnień do prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. Ich występowanie potwierdzały bieżące lub cykliczne analizy przeprowadzane przez pracowników Ministerstwa Finansów [1], ale też wyniki kontroli oraz zalecenia formułowane przez kontrolerów Najwyższej Izby Kontroli [2]. Problemy te wynikają m.in. z niejasnych, mało precyzyjnych zasad funkcjonowania kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego przyjętych w Polsce oraz niewłaściwego stosowania i interpretowania tych zasad na poziomie jednostek sektora finansów publicznych lub działu/działów administracji rządowej. Dodatkowo, na podstawie analiz zakresu pytań kierowanych do Ministerstwa Finansów, zidentyfikowano szereg problemów, które wynikały z faktu, że obecnie obowiązujące przepisy w tym zakresie zostały wprowadzone w 2010 r., tj. 14 lat temu (np. brak możliwości zmiany planów działalności w trakcie roku i dostosowania ich do bieżących potrzeb oraz wymagań, a także brak podstaw prawnych do przeprowadzenia koordynowanych audytów wewnętrznych w dziale/działach administracji rządowej). Od tego czasu wystąpiło również wiele zdarzeń o zasięgu międzynarodowym (np. pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie), które uzasadniają konieczność wprowadzenia zmian w obszarze zarządzania jednostkami sektora finansów publicznych, w tym w szczególności w zakresie zarządzania zdolnością do skutecznej i efektywnej realizacji zadań i osiągania celów przez te jednostki. Niniejsza nowelizacja jest także pierwszym etapem wdrażania formalnych i systemowych zmian prawnych w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego w Polsce, które wynikają z zaleceń ekspertów Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) [3]. Eksperci OECD, przy wsparciu pracowników Departamentu Efektywności Wydatków Publicznych i Rachunkowości Ministerstwa Finansów oraz przy współudziale interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych funkcji audytu wewnętrznego, opracowali Diagnozę stanu audytu wewnętrznego w Polsce [4], a następnie – raport zawierający zalecenia dla Ministerstwa Finansów [5]. Eksperci OECD sformułowali łącznie 66 zaleceń, tj. propozycji działań pogrupowanych według obszarów odnoszących się do 10 celów, wynikających przede wszystkim z ww. dokumentów. Raport ekspertów OECD stanowił punkt wyjścia do opracowania Planu działania na rzecz poprawy jakości audytu wewnętrznego, w którym wskazano na lata 2024−2027 działania, jakie zostały lub zostaną podjęte dla wzmocnienia zarządzania sektorem finansów publicznych oraz wzmocnienia narzędzi wspierających to zarządzanie. Zaproponowane zmiany stanowią także odpowiedź na problemy sygnalizowane przez ministrów kierujących działami administracji rządowej i Kancelarię Prezesa Rady Ministrów związane z planowaniem działalności w ramach kontroli zarządczej. W projektowanej nowelizacji doprecyzowane zostaną zasady postępowania z planami działalności w przypadku zmian w strukturze działowej administracji rządowej, zmian w zakresie właściwości poszczególnych ministrów czy też zmian personalnych wśród ministrów. Wzmocnieniu synergii działań służyć będzie natomiast wprowadzenie audytów koordynowanych jako narzędzia oceny realizacji celów i zadań jednostek sektora finansów publicznych. Obecne rozwiązania prawne nie dają bowiem możliwości realizacji skoordynowanych, przekrojowych zadań audytowych w obszarach istotnych dla ministra kierującego danym działem administracji rządowej. Zakłada się – zgodnie z proponowanym kierunkiem zmian – że cele operacyjne na potrzeby planowania działalności w ramach kontroli zarządczej będą wyznaczane przez ministrów kierujących działami administracji rządowej w oparciu o zakres spraw określony w przepisach ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512, z późn. zm.) przy jednoczesnym usunięciu obecnego powiązania planów działalności z katalogiem układu zadaniowego (art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i część B we wzorze planu działalności [6]). Jednakże uszczegółowione informacje operacyjne znajdujące się dotąd w układzie zadaniowym na poziomie podzadań i działań będą mogły być wykorzystywane pomocniczo przez dysponentów przy planowaniu działalności w ramach kontroli zarządczej (w zakresie np. określania poziomu zasobów finansowych niezbędnych do realizacji zadań lub działań służących osiągnięciu rocznych celów). Zmiany przewidują również rozszerzenie możliwości uzyskiwania kwalifikacji do prowadzenia audytu wewnętrznego w sektorze publicznym poprzez wprowadzenie dodatkowej ścieżki w postaci egzaminu państwowego. Pomimo obecnie określonych w przepisach możliwości zdobywania kwalifikacji do prowadzenia audytu wewnętrznego, jednostki sektora finansów publicznych sygnalizują trudności z pozyskaniem osób posiadających wymagane kwalifikacje. Ponadto nastąpi zmiana wysokości kwoty, po przekroczeniu której powstaje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego, tzw. kwoty progowej oraz kwoty odnoszącej się do możliwości prowadzenia audytu wewnętrznego przez usługodawców, co uwzględnia inflację i jest postulowane przez jednostki sektora finansów publicznych.
W obszarze zarządzania długiem publicznym:
Obecny model finansowania wydatków sektora finansów publicznych poprzez fundusze, o których mowa w art. 112aa ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, tj. fundusze utworzone, powierzone lub przekazane Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK) na podstawie odrębnych ustaw, wiąże się m.in. z następującymi konsekwencjami: - dług emitowany na rzecz ww. funduszy może wiązać się z wyższymi kosztami obsługi w stosunku do długu Skarbu Państwa, - środki na spłatę zobowiązań finansowych ww. funduszy, w tym obsługę i wykup emisji papierów wartościowych emitowanych przez BGK, spłatę zaciągniętych pożyczek na rzecz ww. funduszy, pochodzą ze środków budżetu państwa, ponieważ fundusze nie mają zapewnionych własnych źródeł spłaty długu. Skoro główny ciężar finansowania ww. funduszy ponosi Skarb Państwa to zasadne jest wprowadzenie rozwiązań skutkujących objęciem wolnych środków tych funduszy konsolidacją ze środkami publicznymi zarządzanymi przez Ministra Finansów. Zatem projektowane zmiany przewidują objęcie wszystkich ww. funduszy obowiązkiem lokowania wolnych środków u Ministra Finansów na zasadach obowiązujących jednostki sektora finansów publicznych. Pozwoli to zwiększyć efektywność zarządzania wolnymi środkami sektora oraz ograniczyć potrzeby pożyczkowe budżetu państwa.
W obszarze audytu środków unijnych:
Na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r., poz. 615 z późn. zm.), dyrektor Izby Administracji Skarbowej, zwanej dalej „IAS”, wykonuje m.in. audyty: systemu zarządzania i kontroli regionalnych programów, operacji krajowych i regionalnych programów operacyjnych (dla perspektywy finansowej 2014-2020), krajowych programów i regionalnych programów (dla perspektywy finansowej 2021-2027) oraz wspólnej polityki rolnej. W toku tych audytów niezbędna jest możliwość weryfikacji czy podmiot uzyskujący dofinansowanie (beneficjent) nie został wykluczony z możliwości otrzymania środków europejskich. Przepisy w obecnym kształcie nie przewidują możliwości bezpośredniego zwrócenia się przez dyrektora IAS z wnioskiem o udostępnienie informacji z rejestru podmiotów wykluczonych, bowiem przepisy art. 210 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (w brzmieniu do 20 maja 2025 r.) uprawnienie takie przyznają wyłącznie podmiotom wymienionym w tym przepisie, w tym instytucji audytowej, o której mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz.U. z 2022 r. poz. 1079) – dalej: „ustawa wdrożeniowa”. Na gruncie przepisów ustawy o KAS wykonywanie zadań instytucji audytowej zostało rozdzielone pomiędzy organy Krajowej Administracji Skarbowej, jednakże dokonano tego bez jednoczesnego rozszerzenia kręgu podmiotowego organów uprawnionych do uzyskiwania informacji z rejestru podmiotów wykluczonych. Przepis art. 210 ust. 1b ustawy o finansach publicznych, w brzmieniu ustalonym przez art. 113 pkt 19 ustawy wdrożeniowej (oczekujący na wejście w życie z dniem 21 maja 2025 r.) wymaga nowelizacji, gdyż zawarty w jego treści katalog podmiotów uprawnionych do uzyskiwania informacji z rejestru podmiotów wykluczonych nie wymienia dyrektora IAS. Aby możliwe było uzyskanie przez dyrektora IAS informacji z rejestru podmiotów wykluczonych (na potrzeby prowadzonych audytów), konieczne jest przyznanie takich kompetencji poprzez wskazanie jako organu uprawnionego do występowania z takim wnioskiem. Udzielenie informacji z rejestru podmiotów wykluczonych dyrektorowi IAS za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, który zostanie zbudowany w celu realizacji obowiązku wynikającego z przepisu art. 210 ust. 1 (w brzmieniu po 21 maja 2025 r.), nie wymaga jego przyszłej modernizacji lub rozbudowy spowodowanej proponowaną nowelizacją art. 210 ust. 1b, gdyż na etapie jego projektowania przewidziano już adekwatną do potrzeb zdolność systemu do obsługi użytkowników. -------------------------------------------------------------------------------
[1] np.: https://www.gov.pl/web/finanse/ocena-i-benchmarking-audyt-wewnetrzny. [2] np.: https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/kontrole,20344.html. [3] Projekt Plan działania na rzecz poprawy jakości audytu wewnętrznego (22PL22) realizowany w Polsce w latach 2022-2024 przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) we współpracy z Dyrekcją Generalną ds. Wspierania Reform Strukturalnych Komisji Europejskiej (DG REFORM). [4] Diagnoza stanu audytu wewnętrznego w Polsce − Ministerstwo Finansów − Portal Gov.pl (www.gov.pl). [5] https://www.gov.pl/web/finanse/zalecenia-sluzace-opracowaniu-planu-dzialania-na-rzecz-poprawy-jakosci-audytu-wewnetrznego--raport. [6] Wzór planu działalności stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 września 2010 r. w sprawie planu działalności i sprawozdania z jego wykonania (Dz. U. z 2010 r. poz. 1254).
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Projektowane zmiany polegają m.in. na: 1) wskazaniu poziomów kontroli zarządczej w jednostkach sektora finansów publicznych bazujących na tzw. modelu trzech linii, który określa role, odpowiedzialność i zasady współpracy poszczególnych komórek organizacyjnych odpowiedzialnych za realizację zadań w ramach systemu kontroli zarządczej; 2) rozszerzeniu celów kontroli zarządczej o zapobieganie nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom, w tym konfliktowi interesów oraz ich wykrywanie, korygowanie i prowadzenie działań następczych; 3) uelastycznieniu procesu planowania w ramach kontroli zarządczej, poprzez m.in. wprowadzenie rozwiązań umożliwiających dokonywanie w trakcie roku zmian w planie działalności oraz doprecyzowanie zakresu informacji agregowanych na potrzeby procesu planowania działalności; 4) wprowadzeniu obowiązku składania Ministrowi Finansów oświadczenia o stanie kontroli zarządczej przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych, w tym jednostek samorządu terytorialnego, aby zapewnić Ministrowi Finansów dostęp do danych niezbędnych do skutecznej realizacji zadań koordynacyjnych wynikających z przepisów działu I, rozdział 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – np. określanie standardów kontroli zarządczej i szczegółowych wytycznych w zakresie kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (szczegółowy zakres danych uwzględni zasadę niezależności jednostek samorządu terytorialnego od (pod)sektora rządowego i zostanie uzgodniony w trakcie prac nad nowelizacją ze stroną samorządową, Członkami Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego); 5) wzmocnieniu roli Ministra Finansów w zakresie koordynacji kontroli zarządczej, poprzez rozszerzenie jego zadań o gromadzenie i analizę danych dotyczących stanu kontroli zarządczej oraz zastrzeżeń dotyczących jej funkcjonowania, a także opracowywanie na tej podstawie propozycji usprawnień systemowych; 6) rozszerzeniu możliwości uzyskiwania kwalifikacji do prowadzenia audytu wewnętrznego w sektorze publicznym poprzez wprowadzenie dodatkowej ścieżki w postaci egzaminu państwowego na audytora wewnętrznego (zadanie dla Krajowej Szkoły Administracji Publicznej im. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego). Egzamin będzie się odbywał w języku polskim (w odróżnieniu od uzyskiwania innych certyfikatów), a jego koszt będzie niższy w stosunku do innych egzaminów/certyfikatów przewidzianych w przepisach obecnie obowiązującej ustawy i dających uprawnienia do prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. Ponadto przewiduje się organizowanie egzaminu nawet kilka razy w roku w przypadku dużego zainteresowania uzyskaniem uprawnień do prowadzenia audytu wewnętrznego tą ścieżką. Należy nadmienić, że obecnie obowiązująca ścieżka do uzyskania kwalifikacji np. na drodze ukończenia studiów podyplomowych z zakresu audytu wewnętrznego i odbycia dwuletniej praktyki pod nadzorem audytora wewnętrznego zatrudnionego w jednostce jest trudna do realizacji z uwagi na bardzo małą liczbę jednostek przyjmujących praktykantów. Wprowadzenie egzaminu znacznie rozszerzy możliwość dostępu do uzyskania kwalifikacji w tym zakresie i zabezpieczy kierowników jednostek sektora finansów publicznych zobowiązanych do prowadzenia audytu wewnętrznego przed ewentualnymi konsekwencjami wynikającymi z treści art. 18a ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 104) oraz powinno ograniczyć praktykę zatrudniania w tym samym czasie w kilku/kilkunastu jednostkach tych samych osób (co wynikało przede wszystkim z niskiej konkurencyjności na rynku i braku odpowiedniej liczby osób posiadających ustawowe uprawnienia); 7) wprowadzeniu fakultatywności powoływania komitetów audytu przez ministrów kierujących działem/działami administracji rządowej; 8) zaproponowaniu nowych regulacji usprawniających oraz wzmacniających prowadzenie audytu wewnętrznego w sektorze publicznym, w tym: a) podwyższenie wysokości kwoty, po przekroczeniu której powstaje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego, tzw. kwoty progowej do 65 000 tys. zł (aktualizacja obecnego progu 40 000 tys. zł o skumulowany wskaźnik inflacji za okres 2010−2023) oraz kwoty odnoszącej się do możliwości prowadzenia audytu wewnętrznego przez usługodawców do 162 000 tys. zł (aktualizacja obecnego progu 100 000 tys. zł o skumulowany wskaźnik inflacji za okres 2010−2023), b) rozszerzenie katalogu jednostek sektora finansów publicznych zobowiązanych do prowadzenia audytu wewnętrznego po przekroczeniu tzw. kwoty progowej o państwowe osoby prawne, o których mowa w art. 9 pkt 14 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz fundusz celowy posiadający osobowość prawną − Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), c) wprowadzenie przepisów podkreślających odrębność merytoryczną i organizacyjną komórki audytu wewnętrznego oraz bezpośrednią podległość kierownikowi jednostki, co wzmocni niezależność funkcji audytu wewnętrznego oraz obiektywizm osób prowadzących audyt wewnętrzny, a także poprawi skuteczność działań audytu wewnętrznego, d) wprowadzenie ochrony warunków pracy i płacy audytorów wewnętrznych (zgoda Ministra Finansów w jednostkach (pod)sektora rządowego i ze względu na zasadę niezależności jednostek samorządu terytorialnego od (pod)sektora rządowego – uzyskanie opinii Ministra Finansów, w odniesieniu do audytorów wewnętrznych zatrudnionych w jednostkach samorządu terytorialnego), e) wprowadzenie obowiązku opracowania oraz stosowania programu zapewnienia i poprawy jakości funkcji audytu wewnętrznego, co powinno podnieść w szczególności jakość i efektywność świadczenia usług przez usługodawców, f) wprowadzenie możliwości przeprowadzania audytu koordynowanego, w celu jednoczesnej realizacji tego samego zadania audytowego w jednostkach podległych lub nadzorowanych przez poszczególnych ministrów kierujących działami administracji rządowej, g) wprowadzenie nowej, dostosowanej do brzmienia międzynarodowej definicji, definicji audytu wewnętrznego w sektorze publicznym, która podkreśli istotę funkcji audytu wewnętrznego w zakresie wnoszenia wartości dodanej i usprawnienia działalności jednostki sektora finansów publicznych poprzez zapewnienie o adekwatności, skuteczności i efektywności kontroli zarządczej, h) włączenie do systemu prawnego zasad i norm etyki audytora wewnętrznego, które wraz ze standardami audytu wewnętrznego zostaną ogłoszone komunikatem Ministra Finansów, i) rozszerzenie katalogu podmiotów zobowiązanych do przekazywania Ministrowi Finansów informacji o prowadzeniu audytu wewnętrznego o jednostki samorządu terytorialnego oraz dostosowanie zakresu tych informacji, aby zapewnić Ministrowi Finansów dostęp do danych niezbędnych do skutecznej realizacji zadań koordynacyjnych wynikających z przepisów działu VI ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, np. określanie standardów audytu wewnętrznego i nowoprojektowanych przepisów, polegających na wydawaniu wytycznych w zakresie prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych (szczegółowy zakres danych uwzględni zasadę niezależności jednostek samorządu terytorialnego od (pod)sektora rządowego i zostanie uzgodniony w trakcie prac nad nowelizacją ze stroną samorządową, Członkami Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego), j) zmiana zadań komitetu audytu; 9) wprowadzeniu zmian w zakresie obowiązku przyjmowania przez Ministra Finansów w depozyt wolnych środków w złotych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie ustaw i określenie podstawowych warunków w tym zakresie. Lokowanie wolnych środków ww. funduszy odbywałoby się jak dotychczas na podstawie umowy z Ministrem Finansów określającej zasady i warunki lokowania. Lokowanie wolnych środków funduszy pozostanie w gestii zarządzających funduszami, z zastrzeżeniem, że środki te będą przyjmowane na zasadach analogicznych w zakresie terminów i w wysokości oprocentowania lokat jak dla jednostek sektora finansów publicznych zobligowanych do lokowania w formie depozytu. Ponadto, przy konsolidacji środków ww. funduszy zostanie przyjęte podobne rozwiązanie jak przy konsolidacji środków publicznych sektora finansów publicznych tj. z konsolidacji wyłączono środki w walucie obcej; 10) przyznaniu dyrektorowi IAS uprawnienia do uzyskiwania informacji z rejestru podmiotów wykluczonych prowadzonego na podstawie art. 210 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Pozostałe zmiany będą miały w większości charakter doprecyzowujący lub uszczegóławiający w stosunku do obecnych przepisów ustawy. Nowelizacja ma również na celu zapewnienie spójności oraz zgodności zmienianych przepisów z innymi regulacjami.
Zmiany w innych aktach prawnych w obszarze audytu wewnętrznego i kontroli zarządczej:
Aby zapewnić spójność przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych z innymi obowiązującymi już przepisami oraz w celu wyeliminowania istniejących od 2010 r. kolizji norm prawnych, które w negatywny sposób wpływają na stosowanie zasad odnoszących się do prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, projekt obejmie również zmianę przepisów następujących aktów prawnych: 1) ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1050) − w zakresie art. 39 ust. 3a i 4, która będzie polegać na wyłączeniu komórek audytu wewnętrznego z listy komórek organizacyjnych, które mogą być łączone z innymi komórkami organizacyjnymi, co stało w kolizji z brzmieniem art. 282 ust. 1, w związku z art. 277 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych; 2) ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 409) − w zakresie art. 25 ust. 4 pkt. 1 lit. h, która będzie polegała na usunięciu zapisu mówiącego o nadzorze dyrektora generalnego nad prowadzeniem audytu wewnętrznego, co stało w kolizji z intencją zmian przepisów ustawy o finansach publicznych z 2010 r. (podporządkowanie kierownika komórki audytu wewnętrznego tylko i wyłącznie kierownikowi jednostki) oraz usunie kolizję tej normy po wejściu w życie projektowanych zmian w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Oczekiwanym efektem proponowanych zmian jest efektywniejsze i bardziej elastyczne zarządzanie sektorem finansów publicznych, a także wzmocnienie istniejących narzędzi wspierających zarządzanie (audyt wewnętrzny) i udoskonalenie oraz usprawnienie istniejących procesów zarządczych i kontrolnych (kontrola zarządcza). Ponadto wyeliminowane zostaną istniejące wątpliwości interpretacyjne w obowiązujących przepisach, co ułatwi ich stosowanie w przyszłości.
Zmiany w innych aktach prawnych w obszarze długu publicznego:
W związku z wprowadzeniem obowiązku lokowania wolnych środków (w polskich złotych) funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych BGK na podstawie ustaw, o których mowa w art. 112aa ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w depozycie u Ministra Finansów, niezbędne jest dokonanie zmian w ustawach powołujących fundusze w BGK. W części z nich zmiany będą polegać na wprowadzeniu jednej formy lokowania wolnych środków i zmian dostosowujących do tej formy lokowania, a w ustawach regulujących poszczególne fundusze, w których taka forma miała charakter wyłączny, dostosowane zostaną przepisy w zakresie wynikającym ze zmian ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. W tym zakresie konieczna jest zmiana przepisów ustaw powołujących poszczególne fundusze BGK: 1) ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 321); 2) ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 527, z późn. zm.); 3) ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U z 2024 r. poz. 291); 4) ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U z 2024 r. poz. 54, z późn. zm.); 5) ustawy z dnia 5 grudnia 2002 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów mieszkaniowych o stałej stopie procentowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1352, z późn. zm.); 6) ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o Funduszu Kolejowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1133); 7) ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2023 r. poz. 2496, z późn. zm.); 8) ustawy z dnia 9 października 2015 r. o wsparciu kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt mieszkaniowy i znajdują się w trudnej sytuacji finansowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2452, z późn. zm.); 9) ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.); 10) ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz. U. z 2023 r. poz. 1983); 11) ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o wspieraniu działalności naukowej z Funduszu Polskiej Nauki (Dz. U. z 2022 r. poz. 1409, z późn. zm.); 12) ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o wsparciu finansowym armatorów śródlądowych, Funduszu Żeglugi Śródlądowej i Funduszu Rezerwowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 503); 13) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340, z późn. zm.); 14) ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568, z późn. zm.); 15) ustawy z dnia 1 października 2021 r. o rodzinnym kredycie mieszkaniowym i bezpiecznym kredycie 2% (Dz. U. z 2024 r. poz. 531, z późn. zm.); 16) ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248, z późn. zm.); 17) ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz.167, z późn. zm.).
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
MFiG
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Jurand Drop Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów