Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw

Informacje o publikacji dokumentu

Pierwsza publikacja:: 24.03.2026 14:48 Agnieszka Moskaluk
Wytwarzający/ Odpowiadający:: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Tytuł	Wersja	Dane zmiany / publikacji
Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw	1.0	24.03.2026 14:48 Agnieszka Moskaluk

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD386","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Nowelizacja ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292, z późn. zm.), zwanej dalej „UOZ”, ma charakter przekrojowy. Obejmuje zarówno unormowanie całych kompleksów zagadnień, w tym w zakresie zgłaszanych przez stronę społeczną postulatów deregulacyjnych, jak i korekty w dotychczasowych przepisach. Poniżej wskazano najważniejsze problemy: \n\n1)\tinstytucja ochrony tymczasowej zabytku w toku postępowania o wpis do rejestru zabytków (art. 10a UOZ) nie przewiduje odstępstw od zakazu podejmowania przy zabytku prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych oraz działań, które mogłyby naruszyć substancję zabytku. W określonych sytuacjach możliwość odstąpienia od zakazu w drodze aktu indywidualnego może być niezbędna nawet z punktu widzenia trwałości samego zabytku, a ponadto uzasadnione jest wyłączenie spod zakazu określonego w art. 10a UOZ prowadzenia tych robót budowlanych, co do których wojewódzki konserwator zabytków wydał pozwolenie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1 UOZ albo uzgodnił je na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.);\n2)\tobecnie jedynie około 15% zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków wyposażona jest w znak informujący, że dany obiekt jest zabytkiem i podlega ochronie prawnej. Biorąc pod uwagę oddziaływanie prewencyjne ww. oznaczeń, taka sytuacja jest niekorzystna, również z punktu widzenia potencjalnych działań inwestycyjnych;\n3)\tbrak możliwości uzyskania zaleceń konserwatorskich, o których mowa w art. 27 UOZ, przez potencjalnego inwestora, nieposiadającego tytułu prawnego do zabytku;\n4)\tbrak możliwości przeniesienia (cesji) pozwolenia wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, uprawniającego do prowadzenia określonych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz pozwolenia na wywóz zabytku za granicę przez podmiot, który uzyskał tytuł prawny do tego zabytku; \n5)\tbrak odrębnego, od unormowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego (Kpa), trybu zmiany pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków uprawniającego do prowadzenia określonych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, w szczególności w odniesieniu do sposobu i zakresu prowadzenia takich działań, w związku ze zmianą zamierzenia przez inwestora. Postępowania nadzwyczajne unormowane w Kpa nie odpowiadają potrzebom podmiotów prowadzących takie działania oraz organów ochrony zabytków;\n6)\tbrak ustawowego unormowania kwestii związanych z okresem obowiązywania w obrocie prawnym pozwolenia wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków powoduje wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie organów administracji publicznej i sądów administracyjnych, co ma istotne znaczenie dla sytuacji inwestorów;\n7)\tspory kompetencyjne, które powstają na tle treści porozumień zawieranych przez wojewodę z jednostkami samorządu terytorialnego na podstawie art. 96 ust. 3 UOZ, w sprawie powierzenia tym jednostkom prowadzenia zadań z zakresu właściwości wojewódzkich konserwatorów zabytków;\n8)\tbrak możliwości powołania więcej niż jednego zastępcy wojewódzkiego konserwatora zabytków;\n9)\tnieprzydatność krajowego rejestru utraconych dóbr kultury;\n10)\tzbyt krótki okres obowiązywania krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami jak na plan o charakterze strategicznym; \n11)\tczęść obowiązków wynikających z UOZ albo decyzji wydanych na jej podstawie nie jest sankcjonowana, ani karą administracyjną, ani kryminalną (np. naruszenie zakazu wynikającego z art. 10a UOZ, prowadzenie działań przy zabytku bez wymaganego zgłoszenia, przed upływem terminu do wniesienia przez organ sprzeciwu lub pomimo jego wniesienia, czy niezastosowanie się do treści decyzji przewidzianej w art. 46 ust. 1 lub 47a ust. 3 UOZ);\n12)\tna gruncie UOZ brakuje obecnie regulacji, zgodnie z którą orzekanie w sprawach określonych w art. 119a UOZ, a więc w sprawach grzywny za nieprowadzenie albo za nierzetelne lub niezgodne z prawdą prowadzenie księgi ewidencyjnej następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 120 UOZ, na podstawie tych przepisów następuje orzekanie w sprawach określonych w art. 110-118 UOZ. Jednocześnie nie ma żadnego uzasadnienia, dla którego sprawy określone w art. 119a UOZ miałyby być prowadzone na podstawie jakichkolwiek innych przepisów aniżeli przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia; \n13)\tponoszenie przez organy ochrony zabytków kosztów uzyskania informacji, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151, z późn. zm.).\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"1. Ogólny zakaz podejmowania prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i innych działań przy zabytku, zawarty w art. 10a ust. 1 UOZ, będzie wyłączany na podstawie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków albo zgłoszenia działań wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków. Zmiana instytucji ochrony tymczasowej będzie polegała również na wyłączeniu spod zakazu tych robót budowlanych, a także prac konserwatorskich, prac restauratorskich i innych działań przy zabytku, co do których wojewódzki konserwator zabytków wyraził pozytywne stanowisko uzgadniając w trybie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane decyzję o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę, albo wydając pozwolenie na prowadzenie robót budowlanych na obszarze wpisanego do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego albo historycznego zespołu budowlanego albo nie wnosząc sprzeciwu od takich działań.\n2. Wprowadzenie obowiązku oznakowania zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków, a odpowiedzialnym za jego realizację - umieszczenie znaku i utrzymywanie go w należytym stanie, będzie właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości, na której zabytek się znajduje, lub jednostka posiadająca zabytek nieruchomy w trwałym zarządzie. \n3. Wprowadzenie możliwości wystąpienia o zalecenia konserwatorskie, o których mowa w art. 27 UOZ, przez potencjalnego inwestora nieposiadającego do zabytku tytułu prawnego - za zgodą właściciela zabytku.\n4. Wprowadzenie podstawy prawnej do wydawania decyzji o przeniesieniu (cesji) pozwolenia konserwatorskiego na podmiot inny niż jego pierwotny adresat. \n5. Wprowadzenie odrębnego, od unormowanego w Kpa, trybu zmiany pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków uprawniającego do prowadzenia określonych działań przy zabytku.\n6. Wprowadzenie przepisów obligujących organ do określenia w pozwoleniu terminu, po którym ono wygasa.\n7. Wprowadzenie przepisów, które umożliwią ujednolicenie treści porozumień zawieranych na podstawie art. 96 ust. 3 UOZ.\n8. Wprowadzenie przepisów, które umożliwią powołanie więcej niż jednego zastępcy wojewódzkiego konserwatora zabytków.\n9. Likwidacja krajowego rejestru utraconych dóbr kultury. \n10. Wydłużenie okresu obowiązywania krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami z 4 do 5 lat. \n12. Wprowadzenie sankcji za naruszenie obowiązków wynikających z UOZ albo decyzji wydanych na jej podstawie. \n13. Wprowadzenie przepisów umożliwiających nieodpłatne uzyskanie przez organy ochrony zabytków informacji, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MKiDN","value":"MKiDN"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Bożena Żelazowska Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Generalny Konserwator Zabytków ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MKiDN","value":"MKiDN"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"II kwartał 2026 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}

UD386

Projekty ustaw

D – pozostałe projekty

Nowelizacja ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292, z późn. zm.), zwanej dalej „UOZ”, ma charakter przekrojowy. Obejmuje zarówno unormowanie całych kompleksów zagadnień, w tym w zakresie zgłaszanych przez stronę społeczną postulatów deregulacyjnych, jak i korekty w dotychczasowych przepisach. Poniżej wskazano najważniejsze problemy:

1) instytucja ochrony tymczasowej zabytku w toku postępowania o wpis do rejestru zabytków (art. 10a UOZ) nie przewiduje odstępstw od zakazu podejmowania przy zabytku prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych oraz działań, które mogłyby naruszyć substancję zabytku. W określonych sytuacjach możliwość odstąpienia od zakazu w drodze aktu indywidualnego może być niezbędna nawet z punktu widzenia trwałości samego zabytku, a ponadto uzasadnione jest wyłączenie spod zakazu określonego w art. 10a UOZ prowadzenia tych robót budowlanych, co do których wojewódzki konserwator zabytków wydał pozwolenie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1 UOZ albo uzgodnił je na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.);
2) obecnie jedynie około 15% zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków wyposażona jest w znak informujący, że dany obiekt jest zabytkiem i podlega ochronie prawnej. Biorąc pod uwagę oddziaływanie prewencyjne ww. oznaczeń, taka sytuacja jest niekorzystna, również z punktu widzenia potencjalnych działań inwestycyjnych;
3) brak możliwości uzyskania zaleceń konserwatorskich, o których mowa w art. 27 UOZ, przez potencjalnego inwestora, nieposiadającego tytułu prawnego do zabytku;
4) brak możliwości przeniesienia (cesji) pozwolenia wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, uprawniającego do prowadzenia określonych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz pozwolenia na wywóz zabytku za granicę przez podmiot, który uzyskał tytuł prawny do tego zabytku;
5) brak odrębnego, od unormowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego (Kpa), trybu zmiany pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków uprawniającego do prowadzenia określonych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, w szczególności w odniesieniu do sposobu i zakresu prowadzenia takich działań, w związku ze zmianą zamierzenia przez inwestora. Postępowania nadzwyczajne unormowane w Kpa nie odpowiadają potrzebom podmiotów prowadzących takie działania oraz organów ochrony zabytków;
6) brak ustawowego unormowania kwestii związanych z okresem obowiązywania w obrocie prawnym pozwolenia wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków powoduje wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie organów administracji publicznej i sądów administracyjnych, co ma istotne znaczenie dla sytuacji inwestorów;
7) spory kompetencyjne, które powstają na tle treści porozumień zawieranych przez wojewodę z jednostkami samorządu terytorialnego na podstawie art. 96 ust. 3 UOZ, w sprawie powierzenia tym jednostkom prowadzenia zadań z zakresu właściwości wojewódzkich konserwatorów zabytków;
8) brak możliwości powołania więcej niż jednego zastępcy wojewódzkiego konserwatora zabytków;
9) nieprzydatność krajowego rejestru utraconych dóbr kultury;
10) zbyt krótki okres obowiązywania krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami jak na plan o charakterze strategicznym;
11) część obowiązków wynikających z UOZ albo decyzji wydanych na jej podstawie nie jest sankcjonowana, ani karą administracyjną, ani kryminalną (np. naruszenie zakazu wynikającego z art. 10a UOZ, prowadzenie działań przy zabytku bez wymaganego zgłoszenia, przed upływem terminu do wniesienia przez organ sprzeciwu lub pomimo jego wniesienia, czy niezastosowanie się do treści decyzji przewidzianej w art. 46 ust. 1 lub 47a ust. 3 UOZ);
12) na gruncie UOZ brakuje obecnie regulacji, zgodnie z którą orzekanie w sprawach określonych w art. 119a UOZ, a więc w sprawach grzywny za nieprowadzenie albo za nierzetelne lub niezgodne z prawdą prowadzenie księgi ewidencyjnej następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 120 UOZ, na podstawie tych przepisów następuje orzekanie w sprawach określonych w art. 110-118 UOZ. Jednocześnie nie ma żadnego uzasadnienia, dla którego sprawy określone w art. 119a UOZ miałyby być prowadzone na podstawie jakichkolwiek innych przepisów aniżeli przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia;
13) ponoszenie przez organy ochrony zabytków kosztów uzyskania informacji, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151, z późn. zm.).

1. Ogólny zakaz podejmowania prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i innych działań przy zabytku, zawarty w art. 10a ust. 1 UOZ, będzie wyłączany na podstawie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków albo zgłoszenia działań wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków. Zmiana instytucji ochrony tymczasowej będzie polegała również na wyłączeniu spod zakazu tych robót budowlanych, a także prac konserwatorskich, prac restauratorskich i innych działań przy zabytku, co do których wojewódzki konserwator zabytków wyraził pozytywne stanowisko uzgadniając w trybie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane decyzję o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę, albo wydając pozwolenie na prowadzenie robót budowlanych na obszarze wpisanego do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego albo historycznego zespołu budowlanego albo nie wnosząc sprzeciwu od takich działań.
2. Wprowadzenie obowiązku oznakowania zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków, a odpowiedzialnym za jego realizację - umieszczenie znaku i utrzymywanie go w należytym stanie, będzie właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości, na której zabytek się znajduje, lub jednostka posiadająca zabytek nieruchomy w trwałym zarządzie.
3. Wprowadzenie możliwości wystąpienia o zalecenia konserwatorskie, o których mowa w art. 27 UOZ, przez potencjalnego inwestora nieposiadającego do zabytku tytułu prawnego - za zgodą właściciela zabytku.
4. Wprowadzenie podstawy prawnej do wydawania decyzji o przeniesieniu (cesji) pozwolenia konserwatorskiego na podmiot inny niż jego pierwotny adresat.
5. Wprowadzenie odrębnego, od unormowanego w Kpa, trybu zmiany pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków uprawniającego do prowadzenia określonych działań przy zabytku.
6. Wprowadzenie przepisów obligujących organ do określenia w pozwoleniu terminu, po którym ono wygasa.
7. Wprowadzenie przepisów, które umożliwią ujednolicenie treści porozumień zawieranych na podstawie art. 96 ust. 3 UOZ.
8. Wprowadzenie przepisów, które umożliwią powołanie więcej niż jednego zastępcy wojewódzkiego konserwatora zabytków.
9. Likwidacja krajowego rejestru utraconych dóbr kultury.
10. Wydłużenie okresu obowiązywania krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami z 4 do 5 lat.
12. Wprowadzenie sankcji za naruszenie obowiązków wynikających z UOZ albo decyzji wydanych na jej podstawie.
13. Wprowadzenie przepisów umożliwiających nieodpłatne uzyskanie przez organy ochrony zabytków informacji, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne.

MKiDN

Bożena Żelazowska Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Generalny Konserwator Zabytków

MKiDN

II kwartał 2026 r.