Powrót

Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw

Logo Biuletynu Informacji Publicznej
Informacje o publikacji dokumentu
Pierwsza publikacja:
04.08.2025 13:39 Agnieszka Moskaluk
Wytwarzający/ Odpowiadający:
Ministerstwo Zdrowia
Tytuł Wersja Dane zmiany / publikacji
Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw 1.0 04.08.2025 13:39 Agnieszka Moskaluk

Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP

{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UD274","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UD{#UD_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"D – pozostałe projekty","value":"D – pozostałe projekty"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Projekt ustawy wprowadza zmiany przede wszystkim w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917), zwanej dalej „ustawą”. Konieczne jest m.in. wprowadzenie zmian w wykorzystanej w przepisach ustawy terminologii, która jest archaiczna i może przyczyniać się do stygmatyzacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi oraz w przepisach dotyczących stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi. Zmiany mają na celu również m.in. wykluczenie ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych, doprecyzowanie kwestii dotyczących stron postępowania sądowego w sprawach o przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi bez jej zgody do szpitala psychiatrycznego jak również jej wypisania, miejsca przeprowadzania rozprawy oraz inne drobne doprecyzowania przepisów ustawy, a także uwzględnienie niektórych wniosków Najwyższej Izby Kontroli wynikających z kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”. Dodatkowo zaproponowano rozwiązania dotyczące stosowania środków przymusu bezpośredniego, mające na celu zapewnienie skuteczności działań Policji, jak również zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim osobom uczestniczącym w interwencji wobec osób z zaburzeniami psychicznymi lub będących pod wpływem substancji psychoaktywnych.\nProjektowane zmiany przepisów w zakresie przedłużania stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na kolejne okresy stanowią przede wszystkim odpowiedź na problemy zdiagnozowane w szpitalach czy oddziałach niebędących oddziałami psychiatrycznymi, np. w szpitalach wielospecjalistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem oddziałów internistycznych, toksykologicznych, chirurgicznych oraz innych, w których nie jest dostępny lekarz psychiatra, który mógłby przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji. Podkreślenia wymaga, że powyższa propozycja uzyskała poparcie środowiska medycznego, reprezentowanego przez konsultantów krajowych – nie tylko w dziedzinie psychiatrii czy psychiatrii dzieci i młodzieży, ale także w dziedzinie toksykologii, chorób wewnętrznych czy anestezjologii i intensywnej terapii.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"Proponuje się zastąpienie objaśnień pojęcia „osoba z zaburzeniami psychicznymi”, które będzie się odnosić do osoby:\n1)\tz zaburzeniami psychotycznymi (zmiana z osoby chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne)),\n2)\tz niepełnosprawnością intelektualną (zmiana z osoby upośledzonej umysłowo),\n3)\twykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zaliczane są do zaburzeń psychicznych i wymagają świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia tej osoby w środowisku społecznym (zmiana z osoby wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym). \nZaproponowano zmianę brzmienia zdania drugiego w art. 11 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym skierowanie do szpitala psychiatrycznego będzie wystawiane zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581). W związku z powyższym zaproponowano dokonanie zmiany upoważnienia zawartego w art. 49 ustawy, polegającej na zrezygnowaniu z określania wzoru skierowania do szpitala psychiatrycznego. Zamiast przedmiotowego wzoru w przepisach wydanych na podstawie art. 49 ww. ustawy, zostanie uregulowany wzór skierowania do szpitala psychiatrycznego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Proponowana zmiana jest podyktowana dostosowaniem przedmiotowych regulacji do specyfiki skierowań wystawianych w postaci elektronicznej. Przewiduje się nadanie nowego brzmienia art. 14 ustawy, zgodnie z którym osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać zgodę osoby kierującej oddziałem na okresowe przebywanie poza szpitalem bez wypisywania jej z zakładu, jeżeli nie zagraża to jej życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. Dotychczasowe brzmienie przepisu wskazuje, że jest uzyskiwana zgoda ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) – analogiczna zmiana zaproponowana została w odniesieniu do art. 23 ust. 4 oraz art. 35 ust. 1 ustawy.\nProponuje się także wykreślić zobowiązanie dla kierownika jednostki do niezwłocznego informowania upoważnionego przez marszałka województwa lekarza specjalisty w dziedzinie psychiatrii o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, która nie zatrudnia lekarza. Zobowiązanie to proponuje się przenieść do nowododawanego przepisu ust. 5a. \nMając na uwadze liczne wątpliwości interpretacyjne zgłaszane w związku ze zbiegiem przepisów art. 18 ust. 6 pkt 3 ustawy z art. 18 ust. 7 ustawy, dotyczących sytuacji uregulowanej w ust. 5 tj. zastosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby, której pomocy udziela zespół ratownictwa medycznego, zaproponowano uchylenie pkt. 3 w art. 18 ust. 6 ustawy i uregulowanie całości tego zagadnienia w nowym brzmieniu art. 18 ust. 7 ustawy.\nZaproponowano także nadanie nowego brzmienia art. 18 ust. 10 ustawy w celu wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych związanych z rozpoczęciem biegu 3-dniowego terminu na dokonanie oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego. Zgodnie z zaproponowanym brzmieniem ocena nastąpi w terminie 3 dni od rozpoczęcia stosowania przymusu bezpośredniego, a ocena prawidłowości w terminie 3 dni od zakończenia jego stosowania.\nZaproponowane nowe przepisy zredagowane w art. 18a ust. 2a oraz art. 18g–18i ustawy stanowią wykonanie wniosków z kontroli Najwyższej Izby Kontroli (NIK) w zakresie, w jakim stwierdzają one, że przepisy ustawy nie odnoszą się do kwestii przeszukania pacjentów oddziałów psychiatrycznych i tym samym, nie dają uprawnienia kierownikom (dyrektorom) szpitali psychiatrycznych do tworzenia w tym zakresie regulacji wewnętrznych, a także nie dają uprawnień osobom zatrudnionym w szpitalu do podejmowania takich czynności. Propozycja zakłada wprowadzenie dwóch form przeszukania – kontrola osobista oraz kontrola pobieżna. Specyfika pracy szpitali psychiatrycznych uzasadnia tego rodzaju podejście normatywne. W odniesieniu do kontroli osobistej, będzie jej podlegać osoba z zaburzeniami psychicznymi umieszczona w szpitalu psychiatrycznym. Może to nastąpić w przypadku uzasadnionym względami zapewnienia bezpieczeństwa, uwzględniając zasadę proporcjonalności co do zaistniałych okoliczności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych potrzebą zapewnienia prawidłowego leczenia lub znalezienia przedmiotów, których osoba z zaburzeniami psychicznymi umieszczona w szpitalu psychiatrycznym nie może posiadać, osoba ta może podlegać kontroli pobieżnej.\nProjekt przewiduje również zmiany w przepisach ustawy dotyczących dalszego przedłużenia przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na kolejne okresy. Projektowane przepisy przewidują , że po dwukrotnym przedłużeniu przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji dalsze przedłużenie jego stosowania na kolejne okresy, z których każdy nie może być dłuższy niż 6 godzin. jest dopuszczalne wyłącznie po każdorazowym osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi przez lekarza oraz uzyskaniu opinii innego lekarza (dotychczasowe przepisy zakładają badanie przez lekarza psychiatrę i uzyskanie opinii innego lekarza psychiatry). Podkreślić należy, że zastosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji lekarz (nie koniecznie lekarz psychiatra) zleca na czas nie dłuższy niż 4 godziny. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, zawiadamiając o tym niezwłocznie lekarza. Lekarz (ponownie nie koniecznie lekarz psychiatra), po osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi, może przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na następne dwa okresy, z których każdy nie może trwać dłużej niż 6 godzin.\nWydaje się, że w przypadku przedłużania stosowania przymusu bezpośredniego po dwukrotnym przedłużeniu, powinno przede wszystkim koncentrować się na stanie zdrowia w obecnym momencie, oraz kompetentnej i merytorycznej ocenie czy stan zdrowia uległ poprawie na tyle, że ustały ustawowe przesłanki do stosowania przymusu bezpośredniego. Do takiej oceny ze wszech miar kompetentną osobą jest lekarz, zwłaszcza sprawujący bieżącą opiekę nad pacjentem. Zaznaczyć należy, że konstrukcja projektowanego przepisu zakłada osobiste badanie lekarza oraz uzyskanie opinii drugiego lekarza. Decyzja w tym zakresie, która jest podjęta kolektywnie i z udziałem dwóch różnych lekarzy, wydaje się w sposób właściwy zabezpieczać prawa oraz bezpieczeństwo pacjenta.\nW projekcie ustawy zaproponowano doprecyzowanie, że zastosowanie każdego rodzaju środka przymusu bezpośredniego podlegające odnotowaniu w indywidualnej i zbiorczej dokumentacji medycznej, może być dokonywane z uwzględnieniem wykorzystania elektronicznej dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach o systemie informacji w ochronie zdrowia.\nPonadto proponuje się, aby jednoosobowe pomieszczenia przeznaczone do obserwacji osoby unieruchomionej wyposażano w instalację monitoringu umożliwiającą stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę wykonania czynności związanych z unieruchomieniem. Powyższe stanowi realizację wniosku z kontroli NIK „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą.”.\nZgodnie z projektem ustawy jest przewidywana zmiana i uzupełnienie brzmienia przepisów dotyczących zgody na przyjęcie do szpitala osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej. Obecnie zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego. W projekcie ustawy proponuje się uregulowanie sytuacji braku możliwości uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego albo \tsprzecznych oświadczeń przedstawicieli ustawowych, w przypadku których zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, że jeżeli przyjęcie do szpitala dotyczy osoby małoletniej powyżej 16. roku życia lub osoby pełnoletniej całkowicie ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia zgody, jest wymagane również uzyskanie zgody tej osoby na przyjęcie. W przypadku sprzecznych oświadczeń w sprawie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego tej osoby i jej przedstawiciela ustawowego, zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Zdanie drugie tego przepisu proponuje się uzupełnić o przypadek braku możliwości uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego.\nZmianie ulegną również przepisy dotyczące przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody, przez wyeliminowanie konieczność zasięgnięcia w miarę możliwości opinii drugiego lekarza psychiatry przy przyjęciu do szpitala, na rzecz zasięgnięcia opinii drugiego lekarza. Powyższe ma na celu usprawnienie procedury przyjmowania do szpitala psychiatrycznego w omawianym trybie oraz wykluczenie trudności związanych z brakiem obecności drugiego lekarza, będącego psychiatrą. Liczba pacjentów, których mogłaby dotyczyć omawiana zmiana to ok. 9 tys. rocznie (szacunkowa liczba w 2021 r. – 9 tys., w I połowie 2022 r. 4 tys., szacunków dokonano na podstawie kodu przyjęcia 10 – przyjęcie przymusowe – przyjęcie przymusowe w związku z realizacją ustawowego obowiązku poddania się hospitalizacji, określonego m.in. w art. 21 ust. 3, art. 23, art. 24 i art. 29 ustawy) Proponuje się jednoznaczne doprecyzowanie, że informowanie sądu opiekuńczego miejsca siedziby szpitala odnosi się do przyjęcia pacjenta bez zgody.\nKolejna zaproponowana zmiana ma na celu określenie, że co do zasady rozprawa miałaby być przeprowadzana w szpitalu zaś odstępstwo od tej zasady możliwe byłoby wyłącznie w przypadku, kiedy przeprowadzenie rozprawy w szpitalu jest szczególnie utrudnione.\nZaproponowano by w sprawach dotyczących przyjęcia bez zgody lub wypisania ze szpitala psychiatrycznego osoby przyjętej bez zgody uczestnikiem postępowania z mocy prawa był również szpital psychiatryczny.\nW projekcie ustawy zaproponowano także zmiany w katalogu osób, w stosunku do których osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności, są zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy. Obecnie art. 50 ust. 2 pkt 1 ustawy określa, że osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności, jednak z tajemnicy tej zwolnione są w stosunku do lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi. Proponuje się, aby punkt ten rozszerzyć o inne osoby udzielające świadczeń opieki zdrowotnej osobie z zaburzeniami psychicznymi (np. pielęgniarka, specjalista psychoterapii itd.). Ponadto, art. 50 ust. 2 pkt 3 ustawy przewiduje, że osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy są zwolnione z zachowania tajemnicy wobec osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie, w jakim to jest niezbędne. W punkcie tym proponuje się dodać psychologa szkolnego. Zaproponowano także dodanie przepisu, zgodnie z którym jednostki organizacyjne pomocy społecznej, na wniosek kierownika podmiotu leczniczego, są obowiązane do przekazania informacji związanych z osobą przebywającą w szpitalu psychiatrycznym, mogących mieć znaczenie w procesie leczenia tej osoby.\nW projekcie proponuje się, aby informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego zawierająca ocenę realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego była sporządzana za 3 ostatnie lata (nie za 2 lata jak obecnie). Jednocześnie zaproponowano odpowiedni przepis przejściowy. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego jest strategicznym dokumentem zawierającym kierunki działań w obszarze zdrowia psychicznego. Wiele zadań w tym przede wszystkim z zakresu zmian systemowych, przeciwdziałania stygmatyzacji czy upowszechnienia zróżnicowanych form pomocy i oparcia społecznego osób z zaburzeniami psychicznymi ma charakter ciągły i jest realizowana zgodnie z ustawowymi kompetencjami poszczególnych realizatorów programu. Mając na uwadze długą, bo 7-letnią, perspektywę programu oraz charakter opisanych w nim zadań, przygotowywanie szczegółowego sprawozdania w krótkim dwuletnim okresie czasu nie jest uzasadnione. Trzyletni okres sprawozdawczy zapewni odpowiednią perspektywę porównania postępów w realizacji kierunkowych założeń Programu oraz ułatwi interpretacje ich skuteczności.\nZaproponowano także odpowiedni przepis przejściowy dotyczący utrzymania w mocy aktów wykonawczych wydanych na podstawie art. 7 ust. 3 oraz art. 49 ustawy.\nZmiana zaproponowana w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 450, z późn. zm.) wynika z pojawiających się istotnych systemowych wątpliwości interpretacyjnych odnoszących się do formalno-prawnego usytuowania szpitala psychiatrycznego w systemie ochrony zdrowia oraz rodzaju świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych przez ten podmiot. Z uwagi na wskazaną w ustawie definicję szpitala psychiatrycznego, która budzi wątpliwości co do faktu udzielania przez te podmioty świadczeń stacjonarnych psychiatrycznych tożsamych ze świadczeniami w rodzaju świadczenia szpitalne, niezbędne jest wskazanie wprost na równorzędność szpitali psychiatrycznych z podmiotami wykonującymi świadczenia w rodzaju leczenie szpitalne.\nZmiana zaproponowana w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 383, z późn. zm.) dotyczy zakresu, w jakim przepisy tej ustawy obecnie nie mają zastosowania do przymusu bezpośredniego, o którym mowa w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego (tj. przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi). Zaproponowano uzupełnienie art. 3 pkt 4, stanowiącego, że ustawy nie stosuje się do przymusu bezpośredniego o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego o wyrazy „chyba że zastosowany przymus bezpośredni przewidziany w tej ustawie okazał się bezskuteczny albo gdy jego zastosowanie byłoby niecelowe lub niemożliwe”. Za zasadne należy uznać dokonanie zmian wynikowych w art. 42 ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151) oraz art. 46a ust. 2 ustawy, w celu zapewnienia spójności terminologicznej z nowo proponowanym brzmieniem art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.\nW przepisie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, ustawodawca co do zasady wykluczył możliwość zastosowania środków przymusu bezpośredniego w niej przewidzianych wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi. Z uwagi na powyższe w sytuacji, gdy w odniesieniu do ww. osoby zaistnieje konieczność zastosowania przymusu bezpośredniego, policjant jest zobligowany do odstąpienia od stosowania katalogu środków przymusu bezpośredniego. Należy jednak wziąć pod uwagę, że interweniujący policjanci nie zawsze będą w stanie potwierdzić, że osoba, wobec której mają być zastosowane środki przymusu bezpośredniego wymaga interwencji w oparciu o przepisy ustawy. Nie posiadają oni kompetencji do diagnozowania stanu zdrowia psychicznego. W praktyce mogą wystąpić również sytuacje, w których policjant będzie posiadał takową informację, jednakże brak będzie możliwości niezwłocznego zastosowania przymusu bezpośredniego przez uprawnione osoby.\n\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Wojciech Konieczny Sekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MZ","value":"MZ"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"IV kwartał 2025 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UD274
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
D – pozostałe projekty
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Projekt ustawy wprowadza zmiany przede wszystkim w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917), zwanej dalej „ustawą”. Konieczne jest m.in. wprowadzenie zmian w wykorzystanej w przepisach ustawy terminologii, która jest archaiczna i może przyczyniać się do stygmatyzacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi oraz w przepisach dotyczących stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi. Zmiany mają na celu również m.in. wykluczenie ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych, doprecyzowanie kwestii dotyczących stron postępowania sądowego w sprawach o przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi bez jej zgody do szpitala psychiatrycznego jak również jej wypisania, miejsca przeprowadzania rozprawy oraz inne drobne doprecyzowania przepisów ustawy, a także uwzględnienie niektórych wniosków Najwyższej Izby Kontroli wynikających z kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”. Dodatkowo zaproponowano rozwiązania dotyczące stosowania środków przymusu bezpośredniego, mające na celu zapewnienie skuteczności działań Policji, jak również zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim osobom uczestniczącym w interwencji wobec osób z zaburzeniami psychicznymi lub będących pod wpływem substancji psychoaktywnych.
Projektowane zmiany przepisów w zakresie przedłużania stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na kolejne okresy stanowią przede wszystkim odpowiedź na problemy zdiagnozowane w szpitalach czy oddziałach niebędących oddziałami psychiatrycznymi, np. w szpitalach wielospecjalistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem oddziałów internistycznych, toksykologicznych, chirurgicznych oraz innych, w których nie jest dostępny lekarz psychiatra, który mógłby przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji. Podkreślenia wymaga, że powyższa propozycja uzyskała poparcie środowiska medycznego, reprezentowanego przez konsultantów krajowych – nie tylko w dziedzinie psychiatrii czy psychiatrii dzieci i młodzieży, ale także w dziedzinie toksykologii, chorób wewnętrznych czy anestezjologii i intensywnej terapii.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Proponuje się zastąpienie objaśnień pojęcia „osoba z zaburzeniami psychicznymi”, które będzie się odnosić do osoby:
1) z zaburzeniami psychotycznymi (zmiana z osoby chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne)),
2) z niepełnosprawnością intelektualną (zmiana z osoby upośledzonej umysłowo),
3) wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zaliczane są do zaburzeń psychicznych i wymagają świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia tej osoby w środowisku społecznym (zmiana z osoby wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym).
Zaproponowano zmianę brzmienia zdania drugiego w art. 11 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym skierowanie do szpitala psychiatrycznego będzie wystawiane zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581). W związku z powyższym zaproponowano dokonanie zmiany upoważnienia zawartego w art. 49 ustawy, polegającej na zrezygnowaniu z określania wzoru skierowania do szpitala psychiatrycznego. Zamiast przedmiotowego wzoru w przepisach wydanych na podstawie art. 49 ww. ustawy, zostanie uregulowany wzór skierowania do szpitala psychiatrycznego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Proponowana zmiana jest podyktowana dostosowaniem przedmiotowych regulacji do specyfiki skierowań wystawianych w postaci elektronicznej. Przewiduje się nadanie nowego brzmienia art. 14 ustawy, zgodnie z którym osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać zgodę osoby kierującej oddziałem na okresowe przebywanie poza szpitalem bez wypisywania jej z zakładu, jeżeli nie zagraża to jej życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. Dotychczasowe brzmienie przepisu wskazuje, że jest uzyskiwana zgoda ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) – analogiczna zmiana zaproponowana została w odniesieniu do art. 23 ust. 4 oraz art. 35 ust. 1 ustawy.
Proponuje się także wykreślić zobowiązanie dla kierownika jednostki do niezwłocznego informowania upoważnionego przez marszałka województwa lekarza specjalisty w dziedzinie psychiatrii o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, która nie zatrudnia lekarza. Zobowiązanie to proponuje się przenieść do nowododawanego przepisu ust. 5a.
Mając na uwadze liczne wątpliwości interpretacyjne zgłaszane w związku ze zbiegiem przepisów art. 18 ust. 6 pkt 3 ustawy z art. 18 ust. 7 ustawy, dotyczących sytuacji uregulowanej w ust. 5 tj. zastosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby, której pomocy udziela zespół ratownictwa medycznego, zaproponowano uchylenie pkt. 3 w art. 18 ust. 6 ustawy i uregulowanie całości tego zagadnienia w nowym brzmieniu art. 18 ust. 7 ustawy.
Zaproponowano także nadanie nowego brzmienia art. 18 ust. 10 ustawy w celu wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych związanych z rozpoczęciem biegu 3-dniowego terminu na dokonanie oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego. Zgodnie z zaproponowanym brzmieniem ocena nastąpi w terminie 3 dni od rozpoczęcia stosowania przymusu bezpośredniego, a ocena prawidłowości w terminie 3 dni od zakończenia jego stosowania.
Zaproponowane nowe przepisy zredagowane w art. 18a ust. 2a oraz art. 18g–18i ustawy stanowią wykonanie wniosków z kontroli Najwyższej Izby Kontroli (NIK) w zakresie, w jakim stwierdzają one, że przepisy ustawy nie odnoszą się do kwestii przeszukania pacjentów oddziałów psychiatrycznych i tym samym, nie dają uprawnienia kierownikom (dyrektorom) szpitali psychiatrycznych do tworzenia w tym zakresie regulacji wewnętrznych, a także nie dają uprawnień osobom zatrudnionym w szpitalu do podejmowania takich czynności. Propozycja zakłada wprowadzenie dwóch form przeszukania – kontrola osobista oraz kontrola pobieżna. Specyfika pracy szpitali psychiatrycznych uzasadnia tego rodzaju podejście normatywne. W odniesieniu do kontroli osobistej, będzie jej podlegać osoba z zaburzeniami psychicznymi umieszczona w szpitalu psychiatrycznym. Może to nastąpić w przypadku uzasadnionym względami zapewnienia bezpieczeństwa, uwzględniając zasadę proporcjonalności co do zaistniałych okoliczności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych potrzebą zapewnienia prawidłowego leczenia lub znalezienia przedmiotów, których osoba z zaburzeniami psychicznymi umieszczona w szpitalu psychiatrycznym nie może posiadać, osoba ta może podlegać kontroli pobieżnej.
Projekt przewiduje również zmiany w przepisach ustawy dotyczących dalszego przedłużenia przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na kolejne okresy. Projektowane przepisy przewidują , że po dwukrotnym przedłużeniu przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji dalsze przedłużenie jego stosowania na kolejne okresy, z których każdy nie może być dłuższy niż 6 godzin. jest dopuszczalne wyłącznie po każdorazowym osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi przez lekarza oraz uzyskaniu opinii innego lekarza (dotychczasowe przepisy zakładają badanie przez lekarza psychiatrę i uzyskanie opinii innego lekarza psychiatry). Podkreślić należy, że zastosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji lekarz (nie koniecznie lekarz psychiatra) zleca na czas nie dłuższy niż 4 godziny. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, zawiadamiając o tym niezwłocznie lekarza. Lekarz (ponownie nie koniecznie lekarz psychiatra), po osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi, może przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na następne dwa okresy, z których każdy nie może trwać dłużej niż 6 godzin.
Wydaje się, że w przypadku przedłużania stosowania przymusu bezpośredniego po dwukrotnym przedłużeniu, powinno przede wszystkim koncentrować się na stanie zdrowia w obecnym momencie, oraz kompetentnej i merytorycznej ocenie czy stan zdrowia uległ poprawie na tyle, że ustały ustawowe przesłanki do stosowania przymusu bezpośredniego. Do takiej oceny ze wszech miar kompetentną osobą jest lekarz, zwłaszcza sprawujący bieżącą opiekę nad pacjentem. Zaznaczyć należy, że konstrukcja projektowanego przepisu zakłada osobiste badanie lekarza oraz uzyskanie opinii drugiego lekarza. Decyzja w tym zakresie, która jest podjęta kolektywnie i z udziałem dwóch różnych lekarzy, wydaje się w sposób właściwy zabezpieczać prawa oraz bezpieczeństwo pacjenta.
W projekcie ustawy zaproponowano doprecyzowanie, że zastosowanie każdego rodzaju środka przymusu bezpośredniego podlegające odnotowaniu w indywidualnej i zbiorczej dokumentacji medycznej, może być dokonywane z uwzględnieniem wykorzystania elektronicznej dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach o systemie informacji w ochronie zdrowia.
Ponadto proponuje się, aby jednoosobowe pomieszczenia przeznaczone do obserwacji osoby unieruchomionej wyposażano w instalację monitoringu umożliwiającą stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę wykonania czynności związanych z unieruchomieniem. Powyższe stanowi realizację wniosku z kontroli NIK „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą.”.
Zgodnie z projektem ustawy jest przewidywana zmiana i uzupełnienie brzmienia przepisów dotyczących zgody na przyjęcie do szpitala osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej. Obecnie zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego. W projekcie ustawy proponuje się uregulowanie sytuacji braku możliwości uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego albo sprzecznych oświadczeń przedstawicieli ustawowych, w przypadku których zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, że jeżeli przyjęcie do szpitala dotyczy osoby małoletniej powyżej 16. roku życia lub osoby pełnoletniej całkowicie ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia zgody, jest wymagane również uzyskanie zgody tej osoby na przyjęcie. W przypadku sprzecznych oświadczeń w sprawie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego tej osoby i jej przedstawiciela ustawowego, zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Zdanie drugie tego przepisu proponuje się uzupełnić o przypadek braku możliwości uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego.
Zmianie ulegną również przepisy dotyczące przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody, przez wyeliminowanie konieczność zasięgnięcia w miarę możliwości opinii drugiego lekarza psychiatry przy przyjęciu do szpitala, na rzecz zasięgnięcia opinii drugiego lekarza. Powyższe ma na celu usprawnienie procedury przyjmowania do szpitala psychiatrycznego w omawianym trybie oraz wykluczenie trudności związanych z brakiem obecności drugiego lekarza, będącego psychiatrą. Liczba pacjentów, których mogłaby dotyczyć omawiana zmiana to ok. 9 tys. rocznie (szacunkowa liczba w 2021 r. – 9 tys., w I połowie 2022 r. 4 tys., szacunków dokonano na podstawie kodu przyjęcia 10 – przyjęcie przymusowe – przyjęcie przymusowe w związku z realizacją ustawowego obowiązku poddania się hospitalizacji, określonego m.in. w art. 21 ust. 3, art. 23, art. 24 i art. 29 ustawy) Proponuje się jednoznaczne doprecyzowanie, że informowanie sądu opiekuńczego miejsca siedziby szpitala odnosi się do przyjęcia pacjenta bez zgody.
Kolejna zaproponowana zmiana ma na celu określenie, że co do zasady rozprawa miałaby być przeprowadzana w szpitalu zaś odstępstwo od tej zasady możliwe byłoby wyłącznie w przypadku, kiedy przeprowadzenie rozprawy w szpitalu jest szczególnie utrudnione.
Zaproponowano by w sprawach dotyczących przyjęcia bez zgody lub wypisania ze szpitala psychiatrycznego osoby przyjętej bez zgody uczestnikiem postępowania z mocy prawa był również szpital psychiatryczny.
W projekcie ustawy zaproponowano także zmiany w katalogu osób, w stosunku do których osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności, są zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy. Obecnie art. 50 ust. 2 pkt 1 ustawy określa, że osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności, jednak z tajemnicy tej zwolnione są w stosunku do lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi. Proponuje się, aby punkt ten rozszerzyć o inne osoby udzielające świadczeń opieki zdrowotnej osobie z zaburzeniami psychicznymi (np. pielęgniarka, specjalista psychoterapii itd.). Ponadto, art. 50 ust. 2 pkt 3 ustawy przewiduje, że osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy są zwolnione z zachowania tajemnicy wobec osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie, w jakim to jest niezbędne. W punkcie tym proponuje się dodać psychologa szkolnego. Zaproponowano także dodanie przepisu, zgodnie z którym jednostki organizacyjne pomocy społecznej, na wniosek kierownika podmiotu leczniczego, są obowiązane do przekazania informacji związanych z osobą przebywającą w szpitalu psychiatrycznym, mogących mieć znaczenie w procesie leczenia tej osoby.
W projekcie proponuje się, aby informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego zawierająca ocenę realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego była sporządzana za 3 ostatnie lata (nie za 2 lata jak obecnie). Jednocześnie zaproponowano odpowiedni przepis przejściowy. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego jest strategicznym dokumentem zawierającym kierunki działań w obszarze zdrowia psychicznego. Wiele zadań w tym przede wszystkim z zakresu zmian systemowych, przeciwdziałania stygmatyzacji czy upowszechnienia zróżnicowanych form pomocy i oparcia społecznego osób z zaburzeniami psychicznymi ma charakter ciągły i jest realizowana zgodnie z ustawowymi kompetencjami poszczególnych realizatorów programu. Mając na uwadze długą, bo 7-letnią, perspektywę programu oraz charakter opisanych w nim zadań, przygotowywanie szczegółowego sprawozdania w krótkim dwuletnim okresie czasu nie jest uzasadnione. Trzyletni okres sprawozdawczy zapewni odpowiednią perspektywę porównania postępów w realizacji kierunkowych założeń Programu oraz ułatwi interpretacje ich skuteczności.
Zaproponowano także odpowiedni przepis przejściowy dotyczący utrzymania w mocy aktów wykonawczych wydanych na podstawie art. 7 ust. 3 oraz art. 49 ustawy.
Zmiana zaproponowana w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 450, z późn. zm.) wynika z pojawiających się istotnych systemowych wątpliwości interpretacyjnych odnoszących się do formalno-prawnego usytuowania szpitala psychiatrycznego w systemie ochrony zdrowia oraz rodzaju świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych przez ten podmiot. Z uwagi na wskazaną w ustawie definicję szpitala psychiatrycznego, która budzi wątpliwości co do faktu udzielania przez te podmioty świadczeń stacjonarnych psychiatrycznych tożsamych ze świadczeniami w rodzaju świadczenia szpitalne, niezbędne jest wskazanie wprost na równorzędność szpitali psychiatrycznych z podmiotami wykonującymi świadczenia w rodzaju leczenie szpitalne.
Zmiana zaproponowana w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 383, z późn. zm.) dotyczy zakresu, w jakim przepisy tej ustawy obecnie nie mają zastosowania do przymusu bezpośredniego, o którym mowa w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego (tj. przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi). Zaproponowano uzupełnienie art. 3 pkt 4, stanowiącego, że ustawy nie stosuje się do przymusu bezpośredniego o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego o wyrazy „chyba że zastosowany przymus bezpośredni przewidziany w tej ustawie okazał się bezskuteczny albo gdy jego zastosowanie byłoby niecelowe lub niemożliwe”. Za zasadne należy uznać dokonanie zmian wynikowych w art. 42 ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151) oraz art. 46a ust. 2 ustawy, w celu zapewnienia spójności terminologicznej z nowo proponowanym brzmieniem art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.
W przepisie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, ustawodawca co do zasady wykluczył możliwość zastosowania środków przymusu bezpośredniego w niej przewidzianych wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi. Z uwagi na powyższe w sytuacji, gdy w odniesieniu do ww. osoby zaistnieje konieczność zastosowania przymusu bezpośredniego, policjant jest zobligowany do odstąpienia od stosowania katalogu środków przymusu bezpośredniego. Należy jednak wziąć pod uwagę, że interweniujący policjanci nie zawsze będą w stanie potwierdzić, że osoba, wobec której mają być zastosowane środki przymusu bezpośredniego wymaga interwencji w oparciu o przepisy ustawy. Nie posiadają oni kompetencji do diagnozowania stanu zdrowia psychicznego. W praktyce mogą wystąpić również sytuacje, w których policjant będzie posiadał takową informację, jednakże brak będzie możliwości niezwłocznego zastosowania przymusu bezpośredniego przez uprawnione osoby.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
MZ
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Wojciech Konieczny Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
MZ
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
IV kwartał 2025 r.
Status realizacji: