Projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej
{"register":{"columns":[{"header":"Numer projektu","value":"UC41","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"sequence":{"regex":"UC{#UC_1}"},"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Rodzaj dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Projekty ustaw","value":"Projekty ustaw"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Typ dokumentu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"C – projekty implementujące UE","value":"C – projekty implementujące UE"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja dodatkowa","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie","value":"Projektowane rozwiązania mają przede wszystkim na celu kompleksowe dostosowanie brzmienia obowiązujących regulacji krajowych, zawartych w ustawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 507), zwaną dalej „ustawą sankcyjną” i w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), zwaną dalej „ustawą o KAS”, do zmian wprowadzonych w przepisach unijnych rozporządzeń, tj. w rozporządzeniu Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz. Urz. UE L 78 z 17.03.2014, str. 6, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem 269/2014”, rozporządzeniu Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczącym środków ograniczających w związku z sytuacją na Białorusi i udziałem Białorusi w agresji Rosji wobec Ukrainy (Dz. Urz. UE L 134 z 20.05.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem 765/2006”, jak również rozporządzeniu Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącym środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie, zwanym dalej „rozporządzeniem 833/2014”, zawierających środki ograniczające względem rosyjskich i białoruskich osób i podmiotów. \nUstawa sankcyjna jest autonomicznym aktem prawa krajowego, wykorzystującym przez odesłanie, a nie powielanie treści, mechanizmy ograniczające stosowane przez Unię Europejską. Wprowadza ona zarówno krajowe rozwiązania sankcyjne, jak i wykonuje również ww. rozporządzenia unijne. Przepisy tych rozporządzeń obligują państwa członkowskie do przyjęcia przepisów określających sankcje, w tym odpowiednio sankcje karne, mające zastosowanie w przypadkach naruszeń przepisów wymienionych rozporządzeń oraz wszelkie środki niezbędne do zapewnienia ich stosowania. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, a także przewidywać odpowiednie środki konfiskaty dochodów z takich naruszeń. Przepisy te dotyczą zatem przede wszystkim uregulowania kwestii właściwego organu podejmującego decyzje zarówno o zastosowaniu określonych odstępstw od nałożonych środków ograniczających, jak i o zastosowaniu kar za nieprzestrzeganie środków ograniczających lub zakazów.\nUstawa sankcyjna, w oparciu o wybrane mechanizmy ograniczające zawarte w rozporządzeniu nr 765/2006 oraz w rozporządzeniu 269/2014, umożliwia tworzenie na gruncie prawa krajowego odrębnej od wykazów zawartych w tych rozporządzeniach listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się wybrane środki określone w tych rozporządzeniach.\nNa dzień 8 kwietnia 2024 r. na krajowej liście sankcyjnej znajduje się łącznie 498 wpisów, w tym 73 dotyczące podmiotów gospodarczych (powiązanych głównie z kapitałem rosyjskim) oraz 425 osób (głównie obywateli Republiki Białorusi, a w dalszej kolejności Federacji Rosyjskiej).\nPonadto, ustawa sankcyjna przewiduje stosowanie środków ograniczających, nieprzewidzianych rozporządzeniami prawa UE w postaci:\n- wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych,\n- wpisu do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, o którym mowa w art. 434 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.\nJednocześnie, ustawa sankcyjna przewiduje odpowiedzialność karną i administracyjną (kary finansowe) za naruszenie określonych zakazów, wynikających z odpowiednich przepisów rozporządzenia 765/2006 oraz rozporządzenia 833/2014.\nNależy zauważyć, że w obecnym stanie prawnym obowiązująca ustawa sankcyjna nie zawiera wszystkich przepisów odsyłających do nowych jednostek redakcyjnych wymienionych rozporządzeń unijnych. Powyższy stan rzeczy jest wynikiem nowelizacji tych rozporządzeń, dokonanych w większości po jej wejściu w życie.\nJak pokazuje praktyka stosowania przepisów tworzących krajowy i unijny reżim sankcyjny, dochodzi do sytuacji, w których towar będący przedmiotem transakcji, wwozu lub wywozu jest objęty środkami ograniczającymi, ale zachowanie takie w polskim porządku prawnym nie jest penalizowane. Miało to miejsce w przypadku tak kluczowych towarów, jak np. stal, której wwóz na teren Unii Europejskiej z terytorium Rosji jest objęty środkami ograniczającymi.\nObowiązujące aktualnie przepisy nie dostrzegały także zachowań, których niski stopień karygodności, wynikający ze szczególnych elementów przedmiotowo-podmiotowych określonego zachowania, winien obniżać poziom jego bezprawności, a tym samym uzasadniać zastosowanie w takiej sytuacji łagodniejszej dolegliwości karnej, tj. według innej skali niż ta, która ustawowo przewidziana jest dla „zwykłej” postaci takiego zachowania. Dotyczy to czynów, które z uwagi na przewagę występujących okoliczności łagodzących, a w konsekwencji na zmniejszoną ich społeczną szkodliwość, nie wymagają tak surowego karania, jak to zostało przewidziane w art. 15 ust. 1 lub ust. 2 ustawy sankcyjnej.\nZmiany wskazanych wyżej rozporządzeń unijnych spowodowały również nieadekwatność odwołań zawartych w ustawie o KAS. Na mocy przepisów zawartych w art. 143d i art. 143e ustawy o KAS, Szef KAS może nakładać kary administracyjne na osoby lub podmioty, które nie dopełniają obowiązków, naruszają zakazy lub nie stosują się do zakazu świadomego i celowego udziału w określonych działaniach odwołując się do enumeratywnie wymienionych przepisów prawa unijnego, określonych w rozporządzeniu 765/2006, rozporządzeniu 269/2014 i rozporządzenia 833/2014. \nW wyniku wprowadzenia nowych przepisów rozporządzenia 765/2006, rozporządzenia 269/2014 oraz rozporządzenia 833/2014 zachodzi również potrzeba uzupełnienia katalogu odstępstw od środków ograniczających nałożonych na podstawie unijnych rozporządzeń sankcyjnych (zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych – art. 143a) przez uwzględnienie odpowiednio zadań Szefa KAS jako organu właściwego w wyżej wymienionym zakresie.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji","value":"\nOsiągnięcie celów, o których mowa w pkt 1, będzie możliwe przez dokonanie interwencji legislacyjnej, której istotą jest zapewnienie spójności rozwiązań krajowych z prawem unijnym oraz kompleksowe uszczelnienie systemu sankcyjnego, co zniweluje ryzyko naruszania i obchodzenia sankcji.\nW związku z tym, proponuje się dostosowanie obowiązującego brzmienia przepisów prawa krajowego do zmian wprowadzonych w rozporządzeniach unijnych, z jednej strony w zakresie uzupełnienia katalogu odstępstw od sankcji unijnych, z drugiej zaś w zakresie uzupełnienia katalogu zakazów, które podlegają karom administracyjnym (ustawa o KAS) oraz sankcjom karnym (ustawa sankcyjna).\nProjektowane rozwiązania polegają w szczególności na:\n- uwzględnieniu zadań Szefa KAS jako organu właściwego do zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych w wyniku wprowadzenia nowych przepisów rozporządzenia 269/2014;\n- wskazaniu Szefa KAS jako organu właściwego do otrzymywania informacji określonych w art. 5 rozporządzenia 765/2006 (informacje o rachunkach i kwotach zamrożonych zgodnie z art. 2 rozporządzenia) i w art. 8 rozporządzenia 269/2014 (informacje o środkach finansowych i zasobach gospodarczych zamrożonych zgodnie z art. 2 rozporządzenia lub posiadane informacje o środkach finansowych i zasobach gospodarczych na terytorium Unii, które należą do wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub które są ich własnością, znajdują się w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą i nie są traktowane jako zamrożone przez zobowiązane do tego osoby fizyczne i prawne, podmioty i organy – właściwemu organowi państwa członkowskiego, w którym osoby fizyczne i prawne, podmioty i organy, które posiadają wspomniane informacje, mają miejsce zamieszkania lub siedzibę, w terminie dwóch tygodni od uzyskania tych informacji; posiadane informacje o środkach finansowych i zasobach gospodarczych na terytorium Unii, które należą do wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub które są ich własnością, znajdują się w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą i które były przedmiotem ruchu, przekazania, zmiany, wykorzystania, udostępnienia lub transakcji, o których mowa w art. 1 lit. e lub f, w okresie dwóch tygodni poprzedzających umieszczenie tych osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w załączniku I – właściwemu organowi państwa członkowskiego, w którym osoby fizyczne i prawne, podmioty i organy, które posiadają wspomniane informacje, mają miejsce zamieszkania lub siedzibę, w terminie dwóch tygodni od uzyskania tych informacji);\n- aktualizacji katalogu czynów (zakazów i działań służących obchodzeniu sankcji) podlegających odpowiedzialności karnej przez uwzględnienie odpowiednich zmian dokonanych w rozporządzeniach 765/2006 i 833/2014.\nObjęcie penalizacją pełnego zakresu zakazów zapewni efektywniejsze przestrzeganie unijnych środków ograniczających, wprowadzonych w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, zmierzających do osłabienia potencjału gospodarczego Federacji Rosyjskiej w celu wywarcia przez to wpływu na ograniczenie lub zaprzestanie prowadzenia przez nią działań wojennych na terytorium Ukrainy\nMając na uwadze możliwość zaistnienia zachowań, których niski stopień karygodności, wynikający ze szczególnych elementów przedmiotowo-podmiotowych określonego zachowania, będzie obniżać poziom jego bezprawności, a tym samym uzasadniać zastosowanie w takiej sytuacji łagodniejszej dolegliwości karnej, tj. według innej skali niż ta, która ustawowo przewidziana jest dla typu podstawowego takiego zachowania, przewiduje się wprowadzenie uprzywilejowanego typu przestępstwa w postaci wypadku mniejszej wagi, który przewiduje, że sprawca czynów określonych w przepisach art. 15 ust. 1 i 2 ustawy sankcyjnej, będzie podlegać karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Pozwoli to na elastyczne reagowanie na nieduże naruszenia prawa, zwłaszcza w zakresie czynów, które z uwagi na przewagę okoliczności łagodzących, a w konsekwencji na zmniejszoną ich społeczną szkodliwość, nie wymagają tak surowego karania.\nW celu ograniczenia w przyszłości przypadków ujawnienia informacji o działaniu lub braku działania organu w zakresie zamiaru zastosowania wobec konkretnej osoby lub podmiotu środków ograniczających, o których mowa w art. 1 ustawy sankcyjnej, na skutek wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 217 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm), przewiduje się usunięcie tego przepisu z katalogu określonego w art. 4 ust. 1 ustawy sankcyjnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że wszystkie wydane do tej pory decyzje są publicznie dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej ministra właściwego do spraw wewnętrznych, zatem wydawanie zaświadczeń w tym zakresie jest niecelowe.\nProjektowane rozwiązania nakładają na przedsiębiorców nowe obowiązki. Przewiduje się, że po pierwsze podmiot dokonujący obrotu z zagranicą będzie zobowiązany do dokonania weryfikacji zgodności z przepisami nakładającymi sankcje transakcji w celu zapewnienia, że towary przemieszczane są przez terytorium Federacji Rosyjskiej lub Białorusi wyłącznie w procedurze tranzytu i nie są przeznaczone do wykorzystania w Federacji Rosyjskiej lub na Białorusi, ani nie są przedmiotem sprzedaży lub dostawy na rzecz jakiejkolwiek osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organizacji w Federacji Rosyjskiej lub na Białorusi. Po drugie, przewiduje się wprowadzenie nowych dokumentów, których organy celne będą mogły żądać. \nTo rozwiązanie ma zapobiec sytuacjom, w których cofnięty z granicy towar na terytorium Polski, będzie następnie wysyłany przez inne przejścia graniczne polskie lub unijne. Przewidziano delegację do określenia, w drodze rozporządzenia, przez ministra właściwego do spraw zagranicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych wykazu krajów, o których mowa w projektowanym art. 14a.\nMając na uwadze wzrost importu z państw trzecich, w szczególności z Kazachstanu, drewna i produktów z drewna w sytuacji, gdy Kazachstan nie posiada wystarczających zasobów tego surowca oraz wystarczającego przemysłu drzewnego dla zaspokojenia wskazanych wzrostów eksportu do Unii Europejskiej wydaje się, że dochodzi do obejścia sankcji na przywóz towarów klasyfikowanych do działu 44 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. L 256 z 7.9.1987, s. 1 ze zm.), nałożonych na Rosję i Białoruś. W związku z tym, projektowane rozwiązania przewidują uszczelnienie przepisów sankcyjnych w tym zakresie.\nPrzewidziano delegację dla ministra właściwego do spraw zagranicznych do określenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw klimatu oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, w drodze rozporządzenia, wykazu krajów, o których mowa w projektowanym art. 14c, kierując się prawdopodobieństwem wystąpienia ryzyka udziału w obchodzeniu sankcji nałożonych na Federację Rosyjską i Białoruś w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.\nPowyższe rozwiązania skutkują koniecznością dokonania dostosowujących zmian w ustawie o KAS w tym zakresie zadań Szefa KAS, zakresu kontroli celno-skarbowych oraz nakładania kar administracyjnych (Działu Va).\nProjektowane rozwiązania w tym zakresie przewidują w szczególności:\n\tuzupełnienie zadania KAS określonego w art. 2 w ust. 1 w pkt 17a ustawy o KAS przez uwzględnienie odpowiednich przepisów rozporządzenia 765/2006, rozporządzenia 269/2014 i rozporządzenia 833/2014, wprowadzających nowe regulacje przewidujące możliwość zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych;\n- uzupełnienie określonego art. 54 pkt 6 i 8 ustawy o KAS zakresu kontroli celno-skarbowych przez uwzględnienie odpowiednio nowych zakazów wprowadzonych przepisami rozporządzenia 765/2006 oraz dodatkowych obowiązków informacyjnych i nowych zakazów wprowadzonych przepisami rozporządzenia 833/2014;\n- uzupełnienie katalogu odstępstw określonego w art. 143a ustawy o KAS o nowe przypadki przewidziane w kolejnych nowelizacjach rozporządzeń 765/2006, 269/2014 i 833/2014;\n- uwzględnieniu zadania Szefa KAS jako organu właściwego, wobec którego podmioty są obowiązane wykonywać obowiązek informacyjny w wyniku wprowadzenia nowych przepisów rozporządzenia 833/2014;\n- uzupełnienie określonego w art. 143d ustawy o KAS katalogu zakazów lub obowiązków, za których nieprzestrzeganie może zostać nałożona kara pieniężna (do 20 mln zł) przez uwzględnienie w jego pkt 2 nowych zakazów wprowadzonych przez rozporządzenie 765/2006 i rozporządzenie 833/2014; w jego pkt 3 nowych obowiązków informacyjnych wynikających z nowelizacji rozporządzenia 833/2014; w jego pkt 4 zakaz świadomego i celowego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie stosowania nowo dodanych przepisów rozporządzenia 833/2014.\n","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Oddziaływanie na życie społeczne nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Spodziewane skutki i następstwa projektowanych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Sposoby mierzenia efektów nowych regulacji prawnych","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MSWiA","value":"MSWiA"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ współpracujący przy opracowaniu projektu","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu","value":"Czesław Mroczek Sekretarz Stanu ","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"MSWiA","value":"MSWiA"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Planowany termin przyjęcia projektu przez RM","value":"IV kwartał 2024 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 26 listopada 2024 r.","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Informacja o rezygnacji z prac nad projektem","value":"","registerId":20874195,"dictionaryValues":[],"nestedValues":[],"showInContent":false,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"},{"header":"Status realizacji","registerId":20874195,"dictionaryValues":[{"id":"Zrealizowany","value":"Zrealizowany"}],"nestedValues":[],"showInContent":true,"positionSelector":".article-area__article h2","insertMethod":"after"}]}}
Numer projektu:
UC41
Rodzaj dokumentu:
Projekty ustaw
Typ dokumentu:
C – projekty implementujące UE
Cele projektu oraz informacja o przyczynach i potrzebie rozwiązań planowanych w projekcie:
Projektowane rozwiązania mają przede wszystkim na celu kompleksowe dostosowanie brzmienia obowiązujących regulacji krajowych, zawartych w ustawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 507), zwaną dalej „ustawą sankcyjną” i w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), zwaną dalej „ustawą o KAS”, do zmian wprowadzonych w przepisach unijnych rozporządzeń, tj. w rozporządzeniu Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz. Urz. UE L 78 z 17.03.2014, str. 6, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem 269/2014”, rozporządzeniu Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczącym środków ograniczających w związku z sytuacją na Białorusi i udziałem Białorusi w agresji Rosji wobec Ukrainy (Dz. Urz. UE L 134 z 20.05.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem 765/2006”, jak również rozporządzeniu Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącym środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie, zwanym dalej „rozporządzeniem 833/2014”, zawierających środki ograniczające względem rosyjskich i białoruskich osób i podmiotów. Ustawa sankcyjna jest autonomicznym aktem prawa krajowego, wykorzystującym przez odesłanie, a nie powielanie treści, mechanizmy ograniczające stosowane przez Unię Europejską. Wprowadza ona zarówno krajowe rozwiązania sankcyjne, jak i wykonuje również ww. rozporządzenia unijne. Przepisy tych rozporządzeń obligują państwa członkowskie do przyjęcia przepisów określających sankcje, w tym odpowiednio sankcje karne, mające zastosowanie w przypadkach naruszeń przepisów wymienionych rozporządzeń oraz wszelkie środki niezbędne do zapewnienia ich stosowania. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, a także przewidywać odpowiednie środki konfiskaty dochodów z takich naruszeń. Przepisy te dotyczą zatem przede wszystkim uregulowania kwestii właściwego organu podejmującego decyzje zarówno o zastosowaniu określonych odstępstw od nałożonych środków ograniczających, jak i o zastosowaniu kar za nieprzestrzeganie środków ograniczających lub zakazów. Ustawa sankcyjna, w oparciu o wybrane mechanizmy ograniczające zawarte w rozporządzeniu nr 765/2006 oraz w rozporządzeniu 269/2014, umożliwia tworzenie na gruncie prawa krajowego odrębnej od wykazów zawartych w tych rozporządzeniach listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się wybrane środki określone w tych rozporządzeniach. Na dzień 8 kwietnia 2024 r. na krajowej liście sankcyjnej znajduje się łącznie 498 wpisów, w tym 73 dotyczące podmiotów gospodarczych (powiązanych głównie z kapitałem rosyjskim) oraz 425 osób (głównie obywateli Republiki Białorusi, a w dalszej kolejności Federacji Rosyjskiej). Ponadto, ustawa sankcyjna przewiduje stosowanie środków ograniczających, nieprzewidzianych rozporządzeniami prawa UE w postaci: - wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych, - wpisu do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, o którym mowa w art. 434 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Jednocześnie, ustawa sankcyjna przewiduje odpowiedzialność karną i administracyjną (kary finansowe) za naruszenie określonych zakazów, wynikających z odpowiednich przepisów rozporządzenia 765/2006 oraz rozporządzenia 833/2014. Należy zauważyć, że w obecnym stanie prawnym obowiązująca ustawa sankcyjna nie zawiera wszystkich przepisów odsyłających do nowych jednostek redakcyjnych wymienionych rozporządzeń unijnych. Powyższy stan rzeczy jest wynikiem nowelizacji tych rozporządzeń, dokonanych w większości po jej wejściu w życie. Jak pokazuje praktyka stosowania przepisów tworzących krajowy i unijny reżim sankcyjny, dochodzi do sytuacji, w których towar będący przedmiotem transakcji, wwozu lub wywozu jest objęty środkami ograniczającymi, ale zachowanie takie w polskim porządku prawnym nie jest penalizowane. Miało to miejsce w przypadku tak kluczowych towarów, jak np. stal, której wwóz na teren Unii Europejskiej z terytorium Rosji jest objęty środkami ograniczającymi. Obowiązujące aktualnie przepisy nie dostrzegały także zachowań, których niski stopień karygodności, wynikający ze szczególnych elementów przedmiotowo-podmiotowych określonego zachowania, winien obniżać poziom jego bezprawności, a tym samym uzasadniać zastosowanie w takiej sytuacji łagodniejszej dolegliwości karnej, tj. według innej skali niż ta, która ustawowo przewidziana jest dla „zwykłej” postaci takiego zachowania. Dotyczy to czynów, które z uwagi na przewagę występujących okoliczności łagodzących, a w konsekwencji na zmniejszoną ich społeczną szkodliwość, nie wymagają tak surowego karania, jak to zostało przewidziane w art. 15 ust. 1 lub ust. 2 ustawy sankcyjnej. Zmiany wskazanych wyżej rozporządzeń unijnych spowodowały również nieadekwatność odwołań zawartych w ustawie o KAS. Na mocy przepisów zawartych w art. 143d i art. 143e ustawy o KAS, Szef KAS może nakładać kary administracyjne na osoby lub podmioty, które nie dopełniają obowiązków, naruszają zakazy lub nie stosują się do zakazu świadomego i celowego udziału w określonych działaniach odwołując się do enumeratywnie wymienionych przepisów prawa unijnego, określonych w rozporządzeniu 765/2006, rozporządzeniu 269/2014 i rozporządzenia 833/2014. W wyniku wprowadzenia nowych przepisów rozporządzenia 765/2006, rozporządzenia 269/2014 oraz rozporządzenia 833/2014 zachodzi również potrzeba uzupełnienia katalogu odstępstw od środków ograniczających nałożonych na podstawie unijnych rozporządzeń sankcyjnych (zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych – art. 143a) przez uwzględnienie odpowiednio zadań Szefa KAS jako organu właściwego w wyżej wymienionym zakresie.
Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
Osiągnięcie celów, o których mowa w pkt 1, będzie możliwe przez dokonanie interwencji legislacyjnej, której istotą jest zapewnienie spójności rozwiązań krajowych z prawem unijnym oraz kompleksowe uszczelnienie systemu sankcyjnego, co zniweluje ryzyko naruszania i obchodzenia sankcji. W związku z tym, proponuje się dostosowanie obowiązującego brzmienia przepisów prawa krajowego do zmian wprowadzonych w rozporządzeniach unijnych, z jednej strony w zakresie uzupełnienia katalogu odstępstw od sankcji unijnych, z drugiej zaś w zakresie uzupełnienia katalogu zakazów, które podlegają karom administracyjnym (ustawa o KAS) oraz sankcjom karnym (ustawa sankcyjna). Projektowane rozwiązania polegają w szczególności na: - uwzględnieniu zadań Szefa KAS jako organu właściwego do zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych w wyniku wprowadzenia nowych przepisów rozporządzenia 269/2014; - wskazaniu Szefa KAS jako organu właściwego do otrzymywania informacji określonych w art. 5 rozporządzenia 765/2006 (informacje o rachunkach i kwotach zamrożonych zgodnie z art. 2 rozporządzenia) i w art. 8 rozporządzenia 269/2014 (informacje o środkach finansowych i zasobach gospodarczych zamrożonych zgodnie z art. 2 rozporządzenia lub posiadane informacje o środkach finansowych i zasobach gospodarczych na terytorium Unii, które należą do wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub które są ich własnością, znajdują się w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą i nie są traktowane jako zamrożone przez zobowiązane do tego osoby fizyczne i prawne, podmioty i organy – właściwemu organowi państwa członkowskiego, w którym osoby fizyczne i prawne, podmioty i organy, które posiadają wspomniane informacje, mają miejsce zamieszkania lub siedzibę, w terminie dwóch tygodni od uzyskania tych informacji; posiadane informacje o środkach finansowych i zasobach gospodarczych na terytorium Unii, które należą do wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub które są ich własnością, znajdują się w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą i które były przedmiotem ruchu, przekazania, zmiany, wykorzystania, udostępnienia lub transakcji, o których mowa w art. 1 lit. e lub f, w okresie dwóch tygodni poprzedzających umieszczenie tych osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w załączniku I – właściwemu organowi państwa członkowskiego, w którym osoby fizyczne i prawne, podmioty i organy, które posiadają wspomniane informacje, mają miejsce zamieszkania lub siedzibę, w terminie dwóch tygodni od uzyskania tych informacji); - aktualizacji katalogu czynów (zakazów i działań służących obchodzeniu sankcji) podlegających odpowiedzialności karnej przez uwzględnienie odpowiednich zmian dokonanych w rozporządzeniach 765/2006 i 833/2014. Objęcie penalizacją pełnego zakresu zakazów zapewni efektywniejsze przestrzeganie unijnych środków ograniczających, wprowadzonych w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, zmierzających do osłabienia potencjału gospodarczego Federacji Rosyjskiej w celu wywarcia przez to wpływu na ograniczenie lub zaprzestanie prowadzenia przez nią działań wojennych na terytorium Ukrainy Mając na uwadze możliwość zaistnienia zachowań, których niski stopień karygodności, wynikający ze szczególnych elementów przedmiotowo-podmiotowych określonego zachowania, będzie obniżać poziom jego bezprawności, a tym samym uzasadniać zastosowanie w takiej sytuacji łagodniejszej dolegliwości karnej, tj. według innej skali niż ta, która ustawowo przewidziana jest dla typu podstawowego takiego zachowania, przewiduje się wprowadzenie uprzywilejowanego typu przestępstwa w postaci wypadku mniejszej wagi, który przewiduje, że sprawca czynów określonych w przepisach art. 15 ust. 1 i 2 ustawy sankcyjnej, będzie podlegać karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Pozwoli to na elastyczne reagowanie na nieduże naruszenia prawa, zwłaszcza w zakresie czynów, które z uwagi na przewagę okoliczności łagodzących, a w konsekwencji na zmniejszoną ich społeczną szkodliwość, nie wymagają tak surowego karania. W celu ograniczenia w przyszłości przypadków ujawnienia informacji o działaniu lub braku działania organu w zakresie zamiaru zastosowania wobec konkretnej osoby lub podmiotu środków ograniczających, o których mowa w art. 1 ustawy sankcyjnej, na skutek wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 217 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm), przewiduje się usunięcie tego przepisu z katalogu określonego w art. 4 ust. 1 ustawy sankcyjnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że wszystkie wydane do tej pory decyzje są publicznie dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej ministra właściwego do spraw wewnętrznych, zatem wydawanie zaświadczeń w tym zakresie jest niecelowe. Projektowane rozwiązania nakładają na przedsiębiorców nowe obowiązki. Przewiduje się, że po pierwsze podmiot dokonujący obrotu z zagranicą będzie zobowiązany do dokonania weryfikacji zgodności z przepisami nakładającymi sankcje transakcji w celu zapewnienia, że towary przemieszczane są przez terytorium Federacji Rosyjskiej lub Białorusi wyłącznie w procedurze tranzytu i nie są przeznaczone do wykorzystania w Federacji Rosyjskiej lub na Białorusi, ani nie są przedmiotem sprzedaży lub dostawy na rzecz jakiejkolwiek osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organizacji w Federacji Rosyjskiej lub na Białorusi. Po drugie, przewiduje się wprowadzenie nowych dokumentów, których organy celne będą mogły żądać. To rozwiązanie ma zapobiec sytuacjom, w których cofnięty z granicy towar na terytorium Polski, będzie następnie wysyłany przez inne przejścia graniczne polskie lub unijne. Przewidziano delegację do określenia, w drodze rozporządzenia, przez ministra właściwego do spraw zagranicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych wykazu krajów, o których mowa w projektowanym art. 14a. Mając na uwadze wzrost importu z państw trzecich, w szczególności z Kazachstanu, drewna i produktów z drewna w sytuacji, gdy Kazachstan nie posiada wystarczających zasobów tego surowca oraz wystarczającego przemysłu drzewnego dla zaspokojenia wskazanych wzrostów eksportu do Unii Europejskiej wydaje się, że dochodzi do obejścia sankcji na przywóz towarów klasyfikowanych do działu 44 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. L 256 z 7.9.1987, s. 1 ze zm.), nałożonych na Rosję i Białoruś. W związku z tym, projektowane rozwiązania przewidują uszczelnienie przepisów sankcyjnych w tym zakresie. Przewidziano delegację dla ministra właściwego do spraw zagranicznych do określenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw klimatu oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, w drodze rozporządzenia, wykazu krajów, o których mowa w projektowanym art. 14c, kierując się prawdopodobieństwem wystąpienia ryzyka udziału w obchodzeniu sankcji nałożonych na Federację Rosyjską i Białoruś w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Powyższe rozwiązania skutkują koniecznością dokonania dostosowujących zmian w ustawie o KAS w tym zakresie zadań Szefa KAS, zakresu kontroli celno-skarbowych oraz nakładania kar administracyjnych (Działu Va). Projektowane rozwiązania w tym zakresie przewidują w szczególności: uzupełnienie zadania KAS określonego w art. 2 w ust. 1 w pkt 17a ustawy o KAS przez uwzględnienie odpowiednich przepisów rozporządzenia 765/2006, rozporządzenia 269/2014 i rozporządzenia 833/2014, wprowadzających nowe regulacje przewidujące możliwość zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych; - uzupełnienie określonego art. 54 pkt 6 i 8 ustawy o KAS zakresu kontroli celno-skarbowych przez uwzględnienie odpowiednio nowych zakazów wprowadzonych przepisami rozporządzenia 765/2006 oraz dodatkowych obowiązków informacyjnych i nowych zakazów wprowadzonych przepisami rozporządzenia 833/2014; - uzupełnienie katalogu odstępstw określonego w art. 143a ustawy o KAS o nowe przypadki przewidziane w kolejnych nowelizacjach rozporządzeń 765/2006, 269/2014 i 833/2014; - uwzględnieniu zadania Szefa KAS jako organu właściwego, wobec którego podmioty są obowiązane wykonywać obowiązek informacyjny w wyniku wprowadzenia nowych przepisów rozporządzenia 833/2014; - uzupełnienie określonego w art. 143d ustawy o KAS katalogu zakazów lub obowiązków, za których nieprzestrzeganie może zostać nałożona kara pieniężna (do 20 mln zł) przez uwzględnienie w jego pkt 2 nowych zakazów wprowadzonych przez rozporządzenie 765/2006 i rozporządzenie 833/2014; w jego pkt 3 nowych obowiązków informacyjnych wynikających z nowelizacji rozporządzenia 833/2014; w jego pkt 4 zakaz świadomego i celowego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie stosowania nowo dodanych przepisów rozporządzenia 833/2014.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu:
MSWiA
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektu:
Czesław Mroczek Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM:
MSWiA
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM:
IV kwartał 2024 r. ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 26 listopada 2024 r.