Rzecznik
Praw Pacjenta

Ustawa o zawodzie psychologa oraz o samorządzie zawodowym psychologów wprowadza definicję świadczeń psychologicznych i określa zasady uzyskiwania prawa wykonywania zawodu. Dzięki jej przepisom ma powstać rejestr psychologów, który umożliwi sprawdzenie, czy osoba podająca się za psychologa, faktycznie nim jest.

Ustawa przewiduje też utworzenie samorządu zawodowego psychologów, który ma podlegać nadzorowi ministra pracy oraz zapowiada uchwalenie kodeksu etyki zawodowej psychologów. Zgodnie z ustawą psycholog będzie mógł prowadzić psychoterapię na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Na etapie prac w parlamencie psychoterapia została usunięta z wykazu świadczeń psychologicznych, który przewiduje ustawa.

Ustawa o zawodzie psychologa i o utworzeniu samorządu zawodowego psychologów jest bardzo ważna z punktu widzenia pacjentów. Obserwujemy w obszarze zdrowia psychicznego działalność szarlatanów, nadużycia, które zagrażają zdrowiu i życiu pacjentów. Mam nadzieję, że samorząd zawodowy psychologów włączy się w eliminowanie oszustów z rynku pomocy psychologicznej – mówi Bartłomiej Chmielowiec Rzecznik Praw Pacjenta.

Co warto wiedzieć w kontekście ustawy oraz zdrowia psychicznego?

Psycholog może wykonywać swój zawód w różnych obszarach i na różnych zasadach. Może udzielać pomocy w podmiotach leczniczych - np. w szpitalach psychiatrycznych, poradniach zdrowia psychicznego lub innych placówkach medycznych - prowadzić prywatny gabinet psychologiczny, a także wykonywać zadania na zlecenie sądu, np. sporządzać opinie jako biegły sądowy. Od tego zależy, czy osoba korzystająca z pomocy ma status pacjenta, czy korzysta ze wsparcia poza systemem świadczeń zdrowotnych.

Pacjent

Status pacjenta co do zasady występuje wtedy, gdy pomoc psychologiczna jest udzielana w podmiocie leczniczym, np. w szpitalu psychiatrycznym, poradni zdrowia psychicznego lub innym podmiocie wpisanym do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (RPWDL). W takiej sytuacji pomoc psychologiczna może stanowić świadczenie zdrowotne, a osoba korzystająca z niej podlega ochronie wynikającej z ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Podmiot udzielający świadczeń ma obowiązek przestrzegania tych praw, a w razie ich naruszenia możliwe jest zwrócenie się do Rzecznika Praw Pacjenta.

Klient (pacjent poza obszarem świadczeń zdrowotnych)

Psycholog może również prowadzić prywatny gabinet, który nie jest podmiotem leczniczym i nie figuruje w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą. W takiej sytuacji oferowana pomoc ma charakter usługi psychologicznej, a osoba korzystająca ze spotkań jest klientem (odbiorcą świadczeń psychologicznych), a nie pacjentem w rozumieniu przepisów o prawach pacjenta. Oznacza to, że relacja ma charakter cywilnoprawny, a ewentualne spory dotyczące jakości usług co do zasady nie należą do właściwości instytucji zajmujących się ochroną praw pacjenta.

Psychologowie mogą również wykonywać zadania na zlecenie sądów lub innych organów, np. jako biegli sądowi. W takich przypadkach ich zadaniem jest sporządzanie opinii psychologicznych na potrzeby postępowań sądowych, np. w sprawach rodzinnych, karnych czy dotyczących opieki nad dziećmi. W takiej sytuacji osoba poddawana badaniu nie jest pacjentem ani klientem w rozumieniu usług psychologicznych, ponieważ badanie odbywa się na zlecenie sądu i służy przygotowaniu opinii dla potrzeb postępowania.

Osoby poszukujące pomocy psychologicznej powinny przede wszystkim sprawdzić:

• czy gabinet lub placówka jest wpisana do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (RPWDL) - informację można sprawdzić w publicznym rejestrze prowadzonym przez wojewodów,
• jakie wykształcenie i kwalifikacje posiada psycholog,
• czy specjalista należy do organizacji zawodowych lub prowadzi działalność
  w ramach podmiotu leczniczego.

W przypadku zastrzeżeń do usług świadczonych prywatnie można rozważyć m.in. skierowanie skargi do organizacji zawodowej zrzeszającej psychologów np. Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, o ile dana osoba jest jego członkiem - zgłoszenie sprawy do instytucji chroniących prawa konsumentów lub dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej. Dodatkowym wsparciem może być także samorząd zawodowy psychologów tworzony na podstawie ustawy. Dla osób szukających pomocy psychologicznej uporządkowanie zasad wykonywania zawodu psychologa jest istotne również z innego powodu - ułatwia weryfikację kwalifikacji specjalisty i zmniejsza ryzyko trafienia na osoby oferującej pomoc psychologiczną bez odpowiedniego przygotowania.