Rzecznik
Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta konsekwentnie wskazuje na zagrożenia płynące z niekontrolowanej preskrypcji produktów leczniczych dostępnych na receptę. Bardzo niebezpieczna jest w tym zakresie działalność tzw. „receptomatów”, podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, które oferują szybkie, odpłatne konsultacje lekarskie z możliwością wystawienia recepty na żądany przez pacjenta lek.

Zdarza się, że działania tych podmiotów naruszają prawa pacjenta, a szczególnie od listopada 2024 roku, gdy nie stosują się do przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia. W takiej sytuacji reaguję, a kolejne wyroki sądu pokazują, że moje działania są słuszne – mówi Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec.

22 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił dwie skargi na decyzje Rzecznika Praw Pacjenta uznające stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów (znaki spraw: V SA/Wa 184/25 i VIII SA/Wa 821/25). Sprawy dotyczyły braku dostosowania się do wskazanych zmian w przepisach prawa – podmioty lecznicze dalej oferowały i dopuszczały wypisywanie recept na substancje opisane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia na odległość, poprzez teleporadą, nie dostosowano do zmian strony internetowej oraz regulacji wewnętrznych określających organizację procesu udzielania świadczeń zdrowotnych. Sąd w pełni zgodził się ze stanowiskiem Rzecznika Praw Pacjenta zaprezentowanym we wskazanych decyzjach, potwierdzając, że niedostosowanie się do wymogów prawa w zakresie obowiązku osobistego zbadania pacjenta przed wystawieniem recepty może stanowić zagrożenie dla jego zdrowia i świadczy o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Jednocześnie należy zauważyć, że w jednej z omówionych wyżej spraw skarżący podmiot leczniczy złożył do sądu wniosek o przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu co do zgodności rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (w zakresie objętym nowelizacją) z upoważnieniem ustawowym do wydania tego aktu wykonawczego, zawartym w art. 41 ust. 5 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, podnosząc przekroczenie tego upoważnienia przez prawodawcę. Sąd oddalił ten wniosek, uznając go za niezasadny, stwierdzając jednocześnie, że wspomniane rozporządzenie jest zgodne z upoważnieniem ustawowym oraz przepisami konstytucji RP.

To ważne decyzje Sądu, dzięki którym wiemy, że działania Rzecznika Praw Pacjenta są w pełni uzasadnione. Chronienie praw pacjenta jest dla mnie priorytetem – mówi Bartłomiej Chmielowiec.

Warto więc przypomnieć, że 7 listopada 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje w zakresie wystawiania recept na niektóre substancje, w tym na fentanyl czy medyczną marihuanę. Wprowadzono katalog środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1, których przepisanie na recepcie jest możliwe po osobistym zbadaniu pacjenta. Katalog ten obejmuje:

• fentanyl,
• morfinę,
• oksykodon,
• konopi ziele innych niż włókniste oraz wyciągi, nalewki farmaceutyczne, a także wszystkie inne wyciągi z konopi innych niż włókniste,
• żywicę konopi.

Zatem od 7 listopada 2024 r. nie jest możliwe przepisanie recepty na wymienione preparaty w drodze teleporady (na odległość). Osoba wystawiająca receptę ma obowiązek osobistego zbadania pacjenta w celu ustalenia (lub wykluczenia) wskazań do zastosowania danego preparatu. Wyjątkiem są przypadki kontynuacji leczenia określonym preparatem, kiedy osobą wystawiającą receptę jest lekarz udzielający świadczeń opieki zdrowotnej, w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (z wyłączeniem nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej).