Plan mobilności to kompleksowy pakiet działań technicznych, organizacyjnych oraz promocyjnych, których celem jest trwała zmiana zachowań komunikacyjnych osób docierających do danego miejsca. Istotą tego instrumentu nie jest ograniczanie samej mobilności, lecz optymalizacja sposobu jej realizacji poprzez promowanie alternatyw dla podróży samochodem osobowym odbywanych w pojedynkę. Stanowi on operacyjne rozwinięcie idei zrównoważonej mobilności miejskiej (SUMP), przenosząc ogólne założenia strategiczne na poziom konkretnych obiektów i instytucji.

Plan mobilności (ang. mobility plan, travel plan, trip reduction plan) jest pakietem instrumentów do zarządzania mobilnością. Jest on wprowadzany w celu zmiany zachowań komunikacyjnych osób i ograniczania korzystania z samochodów prywatnych w podróżach do obiektów i obszarów generujących duży ruch.

Plany mobilności stosuje się w odniesieniu do:

• dużych generatorów ruchu, takich jak: przedsiębiorstwa, centra handlowe, jednostki publiczne (urzędy miast, siedziby władz regionalnych, szpitale, szkoły, uniwersytety, etc.),
• wydzielonych obszarów w mieście (centra miast, osiedla mieszkaniowe, zespoły przemysłowe, obszary biznesowe, ośrodki rekreacyjne).

Plany mobilności sprawdzają się również w odniesieniu do wydarzeń czasowych, takich jak: targi, koncerty, imprezy sportowe, których organizacja ma istotny wpływ na miejski system transportowy i często powoduje komunikacyjny paraliż miasta. Plany mobilności dla tego typu wydarzeń pozwalają na ograniczenie negatywnych skutków ich organizacji.

Plan mobilności odpowiada na problemy komunikacyjne związane z dojazdem do obiektów i obszarów oraz pomaga je redukować dzięki zastosowaniu wielorakich rozwiązań, takich jak transport środkami innymi niż samochód, ograniczanie potrzeb parkingowych, stosowanie działań organizacyjnych, informacyjnych i marketingowych.

Wdrożenie planu mobilności zwieńczonego sukcesem w postaci zmiany zachowań użytkowników na bardziej zrównoważone, wymaga zastosowania odpowiedniej metodyki i podążania według ustalonego schematu. Realizację planu mobilności (wdrożenie działań) poprzedzają:

• faza przygotowawcza związana m.in. z podjęciem decyzji o opracowaniu i wdrożeniu projektu, wytypowaniem obszaru jego oddziaływania i osób odpowiedzialnych za ten proces,
• faza opracowania planu mobilności, w której należy dokonać analizy dostępności transportowej obiektu i zachowań komunikacyjnych pracowników i na tej podstawie sformułować cele planu mobilności, działania do realizacji oraz opracować plan ich wdrażania, monitorowania i oceny.

Efektywność planu mobilności opiera się na umiejętnym połączeniu instrumentów typu Push & Pull (pchnij i przyciągnij). Strategia ta zakłada jednoczesne zniechęcanie do nieefektywnych form transportu (np. poprzez racjonalizację polityki parkingowej) oraz przyciąganie użytkowników do form zrównoważonych. W praktyce oznacza to poprawę dostępności transportu zbiorowego, inwestycje w infrastrukturę dla rowerzystów i pieszych oraz wdrażanie rozwiązań z obszaru transportu współdzielonego, takich jak carpooling.

Wdrażanie planów mobilności przynosi wymierne korzyści ekonomiczne i społeczne. Inwestorzy zyskują możliwość ograniczenia wydatków na kosztowną infrastrukturę parkingową, pracownicy zyskują lepsze warunki dojazdu i poprawę zdrowia, a miasto odnotowuje spadek kongestii i emisji zanieczyszczeń. Niezbędnym elementem każdego planu jest proces stałego monitoringu. Opiera się on na cyklicznych badaniach ankietowych i analizie wskaźników podziału zadań przewozowych, co pozwala na bieżąco korygować podejmowane działania i dostosowywać je do dynamicznie zmieniających się potrzeb użytkowników generatora ruchu.

Korzyści odnoszone przez adresatów planów mobilności wiążą się z:

• poprawą dostępności transportowej celów podróży,
• dostarczeniem wielu alternatywnych dla samochodu prywatnego form lokomocji,
• poprawą świadczonych usług transportowych oraz warunków podróży odbywanych komunikacją zbiorową, rowerem oraz pieszo,
• poprawą bezpieczeństwa komunikacyjnego i osobistego,
• skróceniem czasu oraz zmniejszeniem kosztów podróży,
• zapewnieniem okazji do codziennej aktywności fizycznej dzięki wykorzystaniu form mobilności, takich jak jazda rowerem czy przemieszczanie się na piechotę.

Generatory ruchu (instytucje i przedsiębiorstwa) czerpią z kolei następujące korzyści z realizacji planów:

• poprawa dostępności transportowej obiektów i obszarów dla pracowników, klientów, pacjentów, osób odwiedzających, nauczycieli, uczniów, studentów, etc.,
• zmniejszenie kosztów oraz problemów z parkowaniem,
• poprawa relacji z mieszkańcami sąsiednich obszarów dzięki złagodzeniu problemów związanych z parkowaniem samochodów oraz zmniejszeniem emisji zanieczyszczeń i hałasu,
• zmniejszenie liczby wypadków w podróżach do generatorów ruchu i wynikająca z tego m.in. mniejsza absencja pracowników,
• efektywniejsze wykorzystanie pojazdów służbowych,
• wypracowanie proekologicznego i innowacyjnego wizerunku przedsiębiorstwa, instytucji, pomocnego w aplikowaniu o unijne środki finansowe.

Źródła:

1. Metodologia opracowania Planów Mobilności, Zespół autorski: prof. dr hab. inż. Wiesław Starowicz – kierownik zespołu, prof. PK dr hab. inż. Andrzej Szarata, dr inż. Katarzyna Nosal, dr inż. Katarzyna Solecka, mgr inż. Urszula Duda-Wiertel, mgr inż. Sabina Puławska-Obiedowska. ISBN 978-83-63269-63-0
2. Przykłady planów mobilności i ocena ich skuteczności, dr inż. Katarzyna Nosal, Transport miejski i regionalny 01 2011
3. Zasady tworzenia planów mobilności dla obiektów i obszarów generujących duże potoki ruchu, dr inż. Katarzyna Nosal, Transport miejski i regionalny 02 2016