Ustawa przeszła szeroki proces konsultacji społecznych i powstała w oparciu o postulaty branży, potrzeby pasażerów oraz wyniki badań naukowych.

Na zlecenie MI konsorcjum czterech politechnik stworzyło raport, który przedstawia skalę wykluczenia komunikacyjnego w Polsce. Badanie stanowi pierwszą w historii kompleksową ocenę skali zjawiska.  Analiza objęła około 97–99 proc. kursów publicznego transportu zbiorowego w poszczególnych województwach.

Z raportu jednoznacznie wynika, że mimo uruchomienia kilka lat temu Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych problem wykluczenia transportowego nadal dotyka blisko 30 proc. mieszkańców Polski. To około 10 mln osób, które nadal mają problem, by dotrzeć do pracy, szkoły czy lekarza.

W pracach Zespołu uczestniczyli eksperci zewnętrzni, przedstawiciele środowiska naukowego, specjaliści zajmujący się transportem publicznym oraz reprezentanci jednostek samorządu terytorialnego. Dzięki temu możliwe było połączenie wiedzy naukowej z praktycznymi doświadczeniami organizatorów transportu.

Zespół przeprowadził kompleksową diagnozę funkcjonowania transportu publicznego w Polsce. Przeanalizowano obowiązujące przepisy prawa, zidentyfikowano główne bariery oraz określono najważniejsze potrzeby mieszkańców. Na tej podstawie opracowano rekomendacje, które stały się fundamentem projektu nowelizacji ustawy o publicznym transporcie zbiorowym.

Reforma publicznego transportu zbiorowego w Polsce ma charakter systemowy i obejmuje cały kraj oraz wszystkie szczeble samorządu terytorialnego. Jej nadrzędnym celem jest skuteczne przeciwdziałanie wykluczeniu transportowemu, zwłaszcza na obszarach wiejskich i w mniejszych miejscowościach.

W dotychczasowym modelu organizacja transportu publicznego nie miała charakteru obowiązkowego i zależała przede wszystkim od decyzji poszczególnych samorządów. Obecny system zostanie zastąpiony rozwiązaniem gwarantującym minimalne połączenia komunikacyjne. Oznacza to odejście od działań doraźnych na rzecz budowy spójnego i przewidywalnego systemu transportowego obejmującego cały kraj.

Po raz pierwszy w historii zostanie wprowadzony ogólnopolski standard dostępności do publicznego transportu zbiorowego. Będą to co najmniej cztery pary połączeń w dni robocze oraz co najmniej dwie pary połączeń w dni wolne od pracy – pomiędzy stolicą województwa a siedzibami powiatów, a także pomiędzy siedzibami powiatów i gmin.

Projekt przewiduje zmianę nazwy Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych na Fundusz Przeciwdziałania Wykluczeniu Transportowemu, co lepiej odzwierciedla jego rzeczywisty cel. Jednocześnie rozszerzona zostanie możliwość finansowania z Funduszu również przejazdu na żądanie. Dodatkowo wsparciem będą objęte małe miasta, które będą mogły ubiegać się o środki z Funduszu na linie wykraczające poza ich obszar.

Nowelizacja wprowadza również rolę integratora publicznego transportu zbiorowego – będą nimi marszałkowie województw. Do ich zadań należeć będzie koordynacja różnych rodzajów transportu zbiorowego, planowanie sieci komunikacyjnej oraz zapewnienie spójności połączeń na poziomie województwa i powiatów, z uwzględnieniem realnych potrzeb pasażerów. Marszałek stworzy jeden spójny schemat sieci połączeń komunikacyjnych na swoim terenie, uwzględniając zarówno przewozy autobusowe, jak również kolejowe. Schemat będzie podstawą do przekazywania środków z Funduszu dla organizatorów w województwie.

Projekt tworzy także ramy prawne umożliwiające organizowanie przez gminy przejazdów na żądanie jako uzupełnienie tradycyjnych przewozów regularnych. Rozwiązanie to będzie szczególnie istotne na obszarach o niskiej gęstości zaludnienia, gdzie utrzymywanie regularnych linii autobusowych jest utrudnione.

Opracowane w MI przepisy umożliwią również pełniejszą integrację różnych gałęzi transportu, w szczególności transportu autobusowego i kolejowego, a także ich lepsze powiązanie z transportem lotniczym i wodnym. Dzięki temu podróżni będą mogli korzystać z bardziej spójnego i wygodnego systemu przemieszczania się.

Kolejnym rozwiązaniem jest poprawa dostępności informacji dla pasażerów - projekt wprowadza obowiązek tworzenia i udostępniania rozkładów jazdy w formie cyfrowej.

Wychodząc naprzeciw postulatom organizatorów projekt wprowadza prawną ochronę dla kontrolerów biletów zapewniając im większe bezpieczeństwo.