20 stycznia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (przedłożony przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji). Nowe przepisy mają wejść w życie 5 marca 2026 r.

Specustawa z marca 2022 r. była odpowiedzią na masowy napływ uchodźców z Ukrainy wskutek agresji Rosji na ten kraj. Po blisko czterech latach sytuacja uległa stabilizacji – większość dorosłych obywateli Ukrainy pracuje, ich dzieci uczęszczają do polskich szkół. Dlatego – zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej – przechodzimy na rozwiązania systemowe, które wprowadzą równe prawa wszystkich cudzoziemców przebywających w Polsce, a także przyniosą oszczędności budżetowi państwa.

Spójny system dla wszystkich cudzoziemców

Ustawa „wygaszeniowa” to wprowadzenie jednego, spójnego systemu wsparcia dla wszystkich cudzoziemców z ochroną czasową (niezależnie od obywatelstwa) – w zakresie świadczeń społecznych, rynku pracy i opieki zdrowotnej. 

To też dalsza możliwość zamiany ochrony czasowej na stabilniejsze formy pobytu. Dla obcokrajowców przyjeżdżających do Polski korzystanie z takiej ochrony będzie możliwe wyłącznie pod warunkiem złożenia w ciągu 30 dni od przybycia do Polski wniosku o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR. Brak takiego wniosku to rezygnacja z ochrony czasowej. Uchodźcy z Ukrainy, którzy posiadają nr PESEL ze statusem UKR, po 4 marca 2026 r. staną się beneficjentami ochrony czasowej w rozumieniu nowego systemu. Jednak ci, którzy mieli nadany PESEL jedynie poprzez oświadczenie, będą musieli potwierdzić tożsamość w gminie na podstawie ważnego dokumentu podróży. W przeciwnym razie po 31 sierpnia br. utracą ochronę czasową.

Ustawa zakłada utrzymanie kluczowych udogodnień: PESEL UKR jako potwierdzenie legalnego pobytu, elektroniczny dokument Diia.pl, dodatkowo projekt zakłada dostęp do aplikacji mObywatel dla uchodźców, uproszczone zasady podejmowania pracy i prowadzenia działalności gospodarczej.

Ochrona zdrowia, świadczenia socjalne oraz rozliczenie Funduszu pomocy

Ustawa przewiduje stopniowe przejście w ochronie zdrowia na zasady zbliżone do obywateli polskich (składki i ubezpieczenie), z zachowaniem wyjątków m.in. dla dzieci, kobiet w ciąży, ofiar przemocy, rannych żołnierzy oraz nagłych przypadków. W konsekwencji znacznie ograniczony zostaje również dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych. Będą funkcjonować tak samo, jak nieubezpieczeni obywatele Polski.

W zakresie dostępu do świadczeń z pomocy społecznej - zostanie on ograniczony do tych, które przysługują cudzoziemcom, przebywających ze względów humanitarnych lub na podstawie zgody na pobyt tolerowany. Będą mieli prawo do schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego.

Przepisy przejściowe zapewnią m.in.: dokończenie wypłat świadczeń rodzinnych, prawidłowe rozliczenie środków przekazanych samorządom i rozliczenie Funduszu Pomocy oraz zachowanie nabytych uprawnień edukacyjnych, zawodowych i gospodarczych.

Wygaszanie specjalnych zasad w systemie edukacji i ośrodkach zakwaterowania

Do końca roku szkolnego 2025/2026 utrzymane zostaną dodatkowe lekcje języka polskiego, oddziały przygotowawcze oraz uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli i asystentów międzykulturowych. Później nastąpi pełne przejście na ogólne zasady.

Grupy, które utracą uprawnienia, tj. dzieci pow. jednego roku życia, samotni opiekunowie trojga lub więcej dzieci, opiekunowie tymczasowi i pełnoletni uczniowie szkół, będą mogły zamieszkiwać w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania do 30 czerwca 2026 r. To pozwoli osobom, które przestaną być określane jako grupy wrażliwe, usamodzielnić się i opuścić ośrodki.

Ustawa wprowadza nowy i tańszy system zakwaterowania:

• krótkoterminowy kryzysowy (do 60 dni, maksymalnie 12 miesięcy od wybuchu wojny);
• długoterminowy – tylko dla osób szczególnie wrażliwych (osoby starsze, niepełnosprawne, kobiety w ciąży i wychowujące dziecko do 12 m. ż., zagraniczna instytucjonalna piecza zastępcza i osoby chore po hospitalizacji) – pod nadzorem ministra ds. zabezpieczenia społecznego.

Projekt utrzymuje także rejestr wjazdów i wyjazdów prowadzony przez Straż Graniczną oraz kontynuuje solidarność z osobami dotkniętymi wojną – przy jednoczesnym racjonalnym wydatkowaniu środków publicznych i eliminacji nierównego traktowania cudzoziemców.