W ramach VII Krajowych Dni Pola 2026 w Szepietowie Departament Wspólnej Polityki Rolnej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zorganizował konferencję poświęconą przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 r. Głównym prelegentem był Pan Mariusz Stefan Migas, przedstawiciel Komisji Europejskiej, który przedstawił aktualny stan prac nad reformą Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), założenia nowych Wieloletnich Ram Finansowych Unii Europejskiej oraz najważniejsze kierunki zmian planowanych w kolejnym okresie programowania. Konferencja stanowiła okazję do zapoznania uczestników z postępem prac legislacyjnych prowadzonych na szczeblu unijnym oraz wymiany opinii na temat wyzwań związanych z przygotowaniem nowego modelu realizacji WPR.

Reforma WPR w kluczowej fazie przygotowań

Rozpoczynając wystąpienie, Pan Mariusz Stefan Migas podkreślił, że obecny etap prac nad reformą Wspólnej Polityki Rolnej ma szczególne znaczenie, ponieważ po przedstawieniu przez Komisję Europejską propozycji nowych rozwiązań rozpoczął się okres intensywnych negocjacji dotyczących konkretnych zapisów przyszłych regulacji. W jego ocenie druga połowa 2026 r. oraz początek 2027 r. będą decydujące dla wypracowania ostatecznego kształtu WPR po 2027 r. oraz przygotowania państw członkowskich do opracowania nowych planów wdrożeniowych.

Prelegent zaznaczył, że dyskusje prowadzone pomiędzy Komisją Europejską, Radą UE oraz państwami członkowskimi mają dynamiczny charakter, a wiele elementów przyszłej polityki pozostaje otwartych. Dotyczy to między innymi definicji aktywnego rolnika, sposobu ukierunkowania wsparcia dochodowego, zakresu interwencji środowiskowych czy podziału kompetencji pomiędzy instytucjami unijnymi i krajowymi. Oznacza to, że prezentowane rozwiązania odzwierciedlają aktualny stan negocjacji i mogą jeszcze ulec zmianie na dalszych etapach procesu legislacyjnego.

Główne założenia nowych Wieloletnich Ram Finansowych

Przedstawiciel Komisji Europejskiej omówił podstawowe założenia projektowanych Wieloletnich Ram Finansowych Unii Europejskiej po 2027 r., wskazując, że ich konstrukcja została przygotowana z uwzględnieniem doświadczeń ostatnich lat. Pandemia COVID-19, agresja Rosji na Ukrainę, rosnąca liczba klęsk żywiołowych oraz zmieniająca się sytuacja geopolityczna pokazały konieczność stworzenia budżetu bardziej odpornego na sytuacje kryzysowe i umożliwiającego szybsze reagowanie na pojawiające się wyzwania.

Jednym z najważniejszych założeń projektowanych rozwiązań jest zwiększenie elastyczności budżetu poprzez stworzenie możliwości przesuwania części środków finansowych pomiędzy obszarami wsparcia w zależności od aktualnych potrzeb. Takie podejście ma ograniczyć konieczność każdorazowej zmiany wieloletnich ram finansowych w przypadku wystąpienia nieprzewidzianych zdarzeń oraz umożliwić sprawniejsze uruchamianie środków tam, gdzie będą one najbardziej potrzebne.

Drugim filarem reformy ma być uproszczenie systemu zarządzania funduszami unijnymi. Komisja Europejska proponuje odejście od rozproszonego modelu obejmującego kilkadziesiąt odrębnych programów na rzecz bardziej zintegrowanego systemu planowania i finansowania działań rozwojowych. Zgodnie z przedstawioną koncepcją liczba programów finansowanych z budżetu Unii Europejskiej ma zostać ograniczona z 52 do 16, co powinno przełożyć się na większą przejrzystość systemu oraz łatwiejszy dostęp beneficjentów do środków unijnych. Uproszczenie ma również przyczynić się do ograniczenia obciążeń administracyjnych oraz przyspieszenia realizacji projektów.

Plany Partnerstwa jako nowy model planowania rozwoju

Istotnym elementem reformy będzie wprowadzenie Planów Partnerstwa Krajowego i Regionalnego, które mają stać się podstawowym instrumentem planowania wykorzystania funduszy unijnych po 2027 r.

Jak wyjaśnił Pan Mariusz Stefan Migas, proponowany model oznacza zmianę filozofii planowania rozwoju. Dotychczas projekty przygotowywano przede wszystkim z perspektywy dostępności określonych funduszy lub programów. W przyszłości punktem wyjścia mają być potrzeby konkretnego terytorium oraz oczekiwane rezultaty rozwojowe, natomiast źródła finansowania będą dobierane w kolejnym etapie.

Nowe podejście ma umożliwić łączenie środków pochodzących z różnych instrumentów finansowych Unii Europejskiej w ramach jednego przedsięwzięcia. Dzięki temu możliwe będzie bardziej kompleksowe planowanie inwestycji oraz lepsze wykorzystanie dostępnych funduszy.

Prelegent podkreślił, że takie rozwiązanie będzie wymagało znacznie większej współpracy pomiędzy administracją odpowiedzialną za poszczególne polityki publiczne zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym. Jednocześnie stworzy możliwość realizacji projektów odpowiadających rzeczywistym potrzebom danego obszaru, bez konieczności sztucznego dostosowywania ich do wymogów pojedynczego programu finansowania.

Priorytety nowego budżetu UE

Projekt nowych Wieloletnich Ram Finansowych zakłada budżet Unii Europejskiej w wysokości około 2 bilionów euro, co jak wskazał prelegent stanowi największą propozycję budżetową w historii Wspólnoty.

Zwiększenie skali finansowania ma umożliwić realizację nowych priorytetów Unii Europejskiej, obejmujących przede wszystkim wzmacnianie konkurencyjności gospodarki europejskiej, rozwój innowacji, zwiększanie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności gospodarczej, inwestycje w strategiczne sektory oraz poprawę autonomii technologicznej i energetycznej.

Nowym rozwiązaniem będzie również mechanizm automatycznej korekty budżetu uwzględniający poziom inflacji. W ocenie Komisji Europejskiej pozwoli to zachować realną wartość środków finansowych przez cały okres obowiązywania nowych ram finansowych oraz ograniczy ryzyko konieczności dokonywania nadzwyczajnych zmian budżetowych w trakcie realizacji programów.

 

Finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 r. oraz nowe instrumenty wsparcia

 

Nowa architektura finansowania WPR

Przechodząc do kwestii finansowych, Pan Mariusz Stefan Migas przedstawił projektowaną strukturę budżetu Unii Europejskiej oraz miejsce Wspólnej Polityki Rolnej w nowych Wieloletnich Ramach Finansowych. Podkreślił, że proponowane rozwiązania należy analizować całościowo, ponieważ finansowanie rolnictwa nie będzie ograniczało się wyłącznie do środków przeznaczonych bezpośrednio na realizację WPR.

Jak wyjaśnił, podstawowym elementem pozostanie wsparcie dochodów rolników, dla którego przewidziano minimalną alokację w wysokości blisko 294 mld euro. Kwota ta stanowi gwarantowany poziom finansowania płatności dochodowych na poziomie Unii Europejskiej.

Jednocześnie projekt nowych Wieloletnich Ram Finansowych przewiduje możliwość wykorzystania dodatkowych środków finansowych dostępnych w ramach Planów Partnerstwa Krajowego i Regionalnego. Oznacza to, że państwa członkowskie będą mogły przeznaczać część środków na realizację działań związanych z rozwojem rolnictwa i obszarów wiejskich, dostosowując zakres wsparcia do krajowych potrzeb i priorytetów.

Europejski Fundusz Konkurencyjności i nowe możliwości finansowania inwestycji

Istotnym elementem proponowanych zmian jest utworzenie Europejskiego Funduszu Konkurencyjności, którego zadaniem będzie wspieranie inwestycji wzmacniających konkurencyjność europejskiej gospodarki.

Jak wskazał prelegent, instrument ten będzie mógł być wykorzystywany również do realizacji przedsięwzięć związanych z rolnictwem i rozwojem obszarów wiejskich. W połączeniu z programem „Horyzont Europa” stworzy on możliwość finansowania projektów obejmujących zarówno etap badań naukowych, opracowania nowych technologii, jak i ich wdrażania w praktyce gospodarczej.

Zdaniem Komisji Europejskiej rozwiązanie to pozwoli lepiej wykorzystać potencjał innowacyjny sektora rolnego oraz zwiększyć efektywność wydatkowania środków publicznych poprzez łączenie różnych instrumentów finansowania w ramach jednego przedsięwzięcia.

Kompleksowe finansowanie przedsięwzięć rozwojowych

Pan Mariusz Stefan Migas podkreślił, że jednym z głównych założeń reformy jest odejście od finansowania pojedynczych działań z jednego programu na rzecz kompleksowego wspierania całych projektów.

Jako przykład wskazał przedsięwzięcia z zakresu bioekonomii. W nowym modelu badania naukowe dotyczące produkcji biometanu, nawozów biologicznych czy wykorzystania biomasy mogłyby być finansowane ze środków programu „Horyzont Europa”, natomiast inwestycje związane z budową instalacji lub zakładów przetwarzania biomasy – z Europejskiego Funduszu Konkurencyjności. Z kolei działania realizowane bezpośrednio przez gospodarstwa rolne, spółdzielnie czy lokalne społeczności mogłyby otrzymywać wsparcie w ramach Planów Partnerstwa.

Analogiczne rozwiązania przewidziano w odniesieniu do projektów związanych z odnawialnymi źródłami energii, gospodarką wodną, rolnictwem precyzyjnym oraz wdrażaniem technologii cyfrowych w rolnictwie. W ocenie Komisji Europejskiej takie podejście pozwoli tworzyć spójne programy rozwoju obejmujące wszystkie etapy realizacji inwestycji – od badań i przygotowania technologii, poprzez inwestycje infrastrukturalne, aż po praktyczne wdrożenie rozwiązań przez rolników i przedsiębiorców.

Perspektywa finansowa dla Polski

Odnosząc się do sytuacji Polski, przedstawiciel Komisji Europejskiej zwrócił uwagę, że analiza projektowanego budżetu wyłącznie przez pryzmat podstawowej koperty finansowej dla WPR nie odzwierciedla pełnego obrazu planowanych zmian.

Jak wskazał, poza środkami przeznaczonymi bezpośrednio na wsparcie dochodów rolników państwa członkowskie będą mogły korzystać z dodatkowych źródeł finansowania przewidzianych w ramach Planów Partnerstwa oraz innych instrumentów unijnych. W rezultacie całkowita pula środków możliwych do wykorzystania przez Polskę na realizację działań związanych z rolnictwem i rozwojem obszarów wiejskich może być wyższa niż w obecnym okresie programowania.

Jednocześnie podkreślono, że ostateczny poziom finansowania będzie uzależniony od decyzji podejmowanych na poziomie krajowym podczas przygotowywania Planów Partnerstwa oraz określania priorytetów inwestycyjnych. Oznacza to, że państwa członkowskie uzyskają większą swobodę w projektowaniu interwencji, ale jednocześnie większą odpowiedzialność za sposób rozdysponowania środków.

Wsparcie dochodów oraz nowe podejście do płatności

Prelegent omówił również propozycje zmian dotyczących systemu płatności bezpośrednich. Podkreślił, że zasadniczym celem pozostaje zapewnienie stabilnych dochodów gospodarstw rolnych, jednak system wsparcia ma w większym stopniu uwzględniać efektywność wydatkowania środków publicznych oraz bardziej sprawiedliwy podział pomocy.

Projekt reformy przewiduje utrzymanie poziomu wsparcia dla zdecydowanej większości gospodarstw rodzinnych. Jednocześnie proponuje się wprowadzenie limitowania płatności dla największych beneficjentów. Środki pozostające w wyniku zastosowania limitów miałyby pozostawać w państwach członkowskich i być przeznaczane na finansowanie inwestycji, innowacji oraz działań zwiększających konkurencyjność sektora rolnego.

Jak zaznaczył Pan Mariusz Stefan Migas, kierunek proponowanych zmian oznacza stopniowe odchodzenie od modelu opartego wyłącznie na płatnościach uzależnionych od powierzchni gospodarstwa na rzecz instrumentów premiujących aktywność inwestycyjną, wdrażanie nowych technologii oraz realizację przedsięwzięć odpowiadających na współczesne wyzwania stojące przed rolnictwem.

 

Główne kierunki zmian we Wspólnej Polityce Rolnej po 2027 r.

Nowe podejście do realizacji celów WPR

W dalszej części wystąpienia Pan Mariusz Stefan Migas omówił kierunki zmian przewidziane w projektowanej reformie Wspólnej Polityki Rolnej. Podkreślił, że pomimo proponowanych zmian organizacyjnych i finansowych podstawowe cele WPR pozostają niezmienne. Nadal będą one koncentrować się na zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego, stabilizacji dochodów rolników, zwiększaniu konkurencyjności sektora rolnego, ochronie zasobów naturalnych oraz wspieraniu zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.

Jednocześnie Komisja Europejska proponuje większą elastyczność w doborze instrumentów służących osiąganiu tych celów. Oznacza to, że państwa członkowskie otrzymają większą swobodę w projektowaniu interwencji dostosowanych do krajowych uwarunkowań, przy zachowaniu wspólnych celów obowiązujących na poziomie całej Unii Europejskiej. W ocenie Komisji Europejskiej pozwoli to skuteczniej odpowiadać na zróżnicowane potrzeby rolnictwa w poszczególnych państwach członkowskich.

Zmiany w zielonej architekturze WPR

Istotnym elementem projektowanej reformy jest przebudowa tzw. zielonej

architektury Wspólnej Polityki Rolnej. Pan Mariusz Stefan Migas wyjaśnił, że Komisja Europejska dąży do uproszczenia obecnego systemu poprzez ograniczenie liczby instrumentów środowiskowych i stworzenie bardziej przejrzystego modelu wsparcia.

Projekt zakłada pozostawienie podstawowych wymogów obowiązujących wszystkich beneficjentów oraz wyodrębnienie działań dobrowolnych, ukierunkowanych na ochronę klimatu, środowiska i różnorodności biologicznej. W porównaniu z obecnym systemem rozwiązania te mają być prostsze zarówno dla rolników, jak i administracji odpowiedzialnej za wdrażanie WPR.

Jak podkreślił prelegent, celem proponowanych zmian nie jest ograniczenie ambicji środowiskowych, lecz stworzenie bardziej czytelnego systemu zachęt, który będzie łatwiejszy do wdrożenia i jednocześnie skuteczniejszy w osiąganiu zakładanych efektów.

Ograniczenie obciążeń administracyjnych

Jednym z najczęściej podkreślanych elementów reformy są działania mające na celu uproszczenie zasad korzystania ze wsparcia oraz zmniejszenie obciążeń administracyjnych.

Pan Mariusz Stefan Migas wskazał, że Komisja Europejska planuje dalsze ograniczenie liczby obowiązków nakładanych na beneficjentów oraz szersze wykorzystanie narzędzi cyfrowych w procesie wdrażania WPR. Przewiduje się rozwój interoperacyjnych systemów informatycznych umożliwiających automatyczną wymianę danych pomiędzy instytucjami, co pozwoli ograniczyć liczbę dokumentów wymaganych od rolników oraz usprawnić proces weryfikacji wniosków.

Wśród proponowanych rozwiązań wymieniono również zmniejszenie liczby kontroli w najmniejszych gospodarstwach, uproszczone zasady obsługi małych beneficjentów oraz szersze wykorzystanie danych zgromadzonych przez administrację publiczną zamiast ponownego pozyskiwania tych samych informacji od rolników. W ocenie Komisji Europejskiej rozwiązania te powinny przyczynić się do zwiększenia efektywności wdrażania WPR oraz poprawy jakości obsługi beneficjentów.

Harmonogram wdrażania reformy

Przedstawiciel Komisji Europejskiej poinformował, że celem Komisji pozostaje rozpoczęcie wdrażania nowych rozwiązań od 1 stycznia 2028 r. Podkreślił jednak, że realizacja tego harmonogramu uzależniona jest od przebiegu negocjacji legislacyjnych prowadzonych pomiędzy instytucjami Unii Europejskiej.

Zwrócił uwagę, że najbliższe miesiące będą miały kluczowe znaczenie dla osiągnięcia porozumienia w sprawie nowych przepisów oraz przygotowania państw członkowskich do opracowania Planów Partnerstwa. Jednocześnie zaznaczył, że Komisja Europejska analizuje również rozwiązania umożliwiające zachowanie ciągłości wdrażania instrumentów wsparcia w przypadku ewentualnego opóźnienia procesu legislacyjnego.

Podkreślono, że celem Komisji jest zapewnienie beneficjentom stabilnych warunków realizacji inwestycji oraz uniknięcie przerw w finansowaniu działań wspierających rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich.

Przygotowanie zaleceń dla państw członkowskich

Końcowa część prezentacji została poświęcona pracom Komisji Europejskiej nad zaleceniami dla państw członkowskich dotyczącymi przygotowania nowych planów wdrażania Wspólnej Polityki Rolnej.

Pan Mariusz Stefan Migas poinformował, że Komisja prowadzi intensywny dialog z administracjami krajowymi, którego celem jest wypracowanie rekomendacji ułatwiających przygotowanie dokumentów programowych. Jak wskazał, od początku 2026 r. odbyło się ponad sto spotkań roboczych z przedstawicielami państw członkowskich, poświęconych przyszłemu kształtowi WPR.

Podkreślił, że przygotowywane zalecenia mają mieć charakter praktyczny i koncentrować się na najważniejszych wyzwaniach stojących przed rolnictwem poszczególnych państw. Komisja Europejska nie zamierza narzucać państwom członkowskim konkretnych instrumentów wsparcia, pozostawiając im swobodę w wyborze rozwiązań najlepiej odpowiadających krajowym potrzebom. Rekomendacje mają stanowić wsparcie dla procesu programowania, a nie szczegółową instrukcję wdrażania WPR.

Na zakończenie wystąpienia prelegent podkreślił, że najbliższe kilkanaście miesięcy będzie okresem intensywnych prac nad ostatecznym kształtem reformy. Wyraził przekonanie, że dzięki ścisłej współpracy Komisji Europejskiej z państwami członkowskimi możliwe będzie wypracowanie rozwiązań odpowiadających zarówno wspólnym celom Unii Europejskiej, jak i specyfice krajowych systemów rolnych.

Dyskusja

Konferencję zakończyła dyskusja poświęcona projektowanym zmianom we Wspólnej Polityce Rolnej po 2027 r. Wymiana poglądów koncentrowała się przede wszystkim na praktycznych konsekwencjach proponowanych rozwiązań dla państw członkowskich oraz rolników.

W pierwszej części dyskusji głos zabrał przedstawiciel środowiska rolniczego Pan

Roman Izdebski, który przedstawił krytyczną ocenę części propozycji Komisji Europejskiej. Wskazał, że przyszła Wspólna Polityka Rolna powinna w większym stopniu koncentrować się na swoim podstawowym celu, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego oraz produkcji żywności o wysokiej jakości. Zwrócił również uwagę na potrzebę silniejszego powiązania systemu wsparcia z efektami osiąganymi przez gospodarstwa rolne, a nie wyłącznie z powierzchnią użytków rolnych. W swojej wypowiedzi poruszył także kwestie dochodowości małych gospodarstw, pozycji rolników w łańcuchu żywnościowym oraz wpływu umów handlowych zawieranych przez Unię Europejską, w tym porozumienia z państwami Mercosur, na konkurencyjność europejskiego rolnictwa.

Pan Paweł Ściański, dyrektor Departamentu Wspólnej Polityki Rolnej MRiRW, odnosząc się do przedstawionej prezentacji, zwrócił uwagę przede wszystkim na praktyczne aspekty wdrażania nowej architektury finansowej. Podkreślił, że choć projekt nowych Wieloletnich Ram Finansowych przewiduje możliwość wykorzystania dodatkowych środków na rozwój rolnictwa, to ich uruchomienie będzie wymagało uzgodnień na poziomie krajowym. W jego ocenie oznacza to konieczność konkurowania o środki z innymi sektorami polityki publicznej, dlatego z punktu widzenia Polski szczególnie istotne jest utrzymanie silnego i odpowiednio zabezpieczonego budżetu Wspólnej Polityki Rolnej.

Dyrektor zwrócił również uwagę na kwestie związane z okresem przejściowym pomiędzy obecnym a kolejnym okresem programowania. Podkreślił, że ewentualne opóźnienia we wdrażaniu nowych regulacji mogą mieć szczególne znaczenie dla inwestycji realizowanych w ramach drugiego filaru WPR, które wymagają wieloletniego planowania i stabilnych zasad finansowania. W związku z tym zwrócił się do przedstawiciela Komisji Europejskiej z pytaniem o rozwiązania rozważane na wypadek wydłużenia procesu legislacyjnego.

Pan Bogdan Pomianek Radca Generalny Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uzupełnił dyskusję o kwestie związane z realizacją inwestycji finansowanych z funduszy unijnych, wskazując na doświadczenia z poprzednich okresów programowania oraz znaczenie odpowiedniego przygotowania rozwiązań przejściowych umożliwiających płynną kontynuację przedsięwzięć inwestycyjnych. Zwrócił uwagę, że zmiana zasad kwalifikowalności wydatków oraz skrócenie okresów rozliczeniowych może stanowić dodatkowe wyzwanie dla skutecznego wdrażania przyszłej WPR.

Odpowiadając na zgłoszone uwagi, Pan Mariusz Stefan Migas podkreślił, że projekt reformy Wspólnej Polityki Rolnej nadal znajduje się na etapie negocjacji, a wiele proponowanych rozwiązań nie ma jeszcze ostatecznego charakteru. Zapewnił, że Komisja Europejska jest świadoma wyzwań związanych zarówno z okresem przejściowym, jak i przygotowaniem nowych planów partnerstwa. Zaznaczył, że utrzymanie ciągłości wsparcia dla rolników pozostaje jednym z priorytetów Komisji Europejskiej, a w przypadku wydłużenia procesu legislacyjnego analizowane będą rozwiązania umożliwiające płynne przejście do nowego okresu programowania. Podkreślił również, że powodzenie reformy będzie zależało od ścisłej współpracy Komisji Europejskiej z administracjami państw członkowskich oraz od jakości przygotowanych dokumentów programowych.