Rzecznik
Praw Pacjenta

Poprosiliśmy prawnika o odpowiedzi na pytania, które mogą być pomocne dla osób szukających wsparcia, właśnie w kwestiach prawnych.

Jakie aspekty prawne związane z chorobą Alzheimera i innymi chorobami otępiennymi są szczególnie istotne? Co warto wiedzieć?

Z perspektywy prawnika wspierającego osoby chore na choroby otępienne oraz ich opiekunów szczególnie istotne są następujące kwestie:

• Zdolność do czynności prawnych – choroby otępienne mogą stopniowo ograniczać zdolność podejmowania świadomych decyzji. Ważne jest monitorowanie momentu, w którym może okazać się konieczne zapewnienie choremu ochrony prawnej z udziałem sądu opiekuńczego.
• Ubezwłasnowolnienie i opieka prawna – w określonych sytuacjach zasadne może być wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie częściowe lub całkowite oraz ustanowienie opiekuna albo kuratora dla chorej osoby.
• Pełnomocnictwa i reprezentacja – udzielone odpowiednio wcześnie pełnomocnictwa (np. notarialne) ułatwiają zarządzanie sprawami majątkowymi i urzędowymi chorego.
• Sprawy majątkowe i dziedziczenie – testamenty, darowizny czy umowy zawierane przez osobę chorą mogą zostać kwestionowane, jeśli istniały wątpliwości co do jej świadomości.
• Prawa pacjenta i zgoda na leczenie – kluczowe są zasady wyrażania zgody przez osobę  chorą na świadczenia zdrowotne oraz dostęp opiekunów do informacji o stanie zdrowia.

Wczesne uporządkowanie spraw prawnych pozwala lepiej zabezpieczyć interesy osoby chorej i ułatwia codzienne funkcjonowanie w miarę postępu choroby.

W jaki sposób można skutecznie zabezpieczyć interesy osoby chorującej na choroby otępienne, a  jednocześnie chronić prawa i bezpieczeństwo jej bliskich?

Z punktu widzenia ochrony interesów osoby chorej oraz jej bliskich, kluczowe znaczenie mają działania podjęte możliwie wcześnie, jeszcze na etapie zachowanej świadomości.

W szczególności warto rozważyć:

• Udzielenie pełnomocnictw (najlepiej notarialnych) do prowadzenia spraw majątkowych, bankowych i urzędowych, co ogranicza ryzyko niekorzystnych decyzji finansowych.
• Uregulowanie spraw majątkowych – sporządzenie testamentu, a w razie potrzeby także zawarcie umowy darowizny lub dożywocia, w sposób świadomy i odpowiednio udokumentowany.
• Zabezpieczenie dostępu do rachunków i zobowiązań – stały nadzór nad finansami, aby zapobiec nieuzasadnionym wydatkom lub zaciąganiu zobowiązań.
• Postępowanie o ubezwłasnowolnienie – w sytuacji znacznego pogorszenia stanu zdrowia może okazać się konieczne formalne ograniczenie lub pozbawienie zdolności do czynności prawnych oraz ustanowienie opiekuna lub kuratora.
• Dokumentowanie stanu zdrowia – aktualna dokumentacja medyczna ma duże znaczenie w razie ewentualnych sporów prawnych lub postępowań sądowych.

Działania te pozwalają ograniczyć skutki nieracjonalnych decyzji chorego, jednocześnie zapewniając mu należytą ochronę prawną i poszanowanie jego godności.

Infolinia „Helpline” działa od października 2025 roku, osoby dzwoniące najczęściej zgłaszają trudności z zapewnieniem odpowiedniej opieki dla swoich chorych bliskich, w tym odpowiedniego zabezpieczenia ich interesów prawnych, a także zdrowotnych. Jest to spowodowane w głównej mierze przez stan zdrowotny osób chorych. Dlatego dzwoniący radzą się m.in. w kwestiach związanych z ubezwłasnowolnieniem lub możliwością sporządzania stosownych pełnomocnictw od osób chorych.

 

 

Infolinia Helpline została utworzona w ramach realizacji projektu pt. „Helpline – uruchomienie i utrzymanie bezpłatnej infolinii dla osób chorych na chorobę Alzheimera lub inne zaburzenia otępienne oraz ich rodzin i opiekunów”. Projekt jest wdrażany przez Rzecznika Praw Pacjenta oraz Partnera Projektu Związek Stowarzyszeń Alzheimer Polska, na mocy Porozumienia nr FERS.04.14-IP.07-0001/24-00 z Ministrem Zdrowia. Budżet projektu jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego PLUS 2021-2027, w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021- 2027. Wszystkie działania związane z obsługą infolinii są wdrażane zgodnie z zapisami Wytycznych dotyczących realizacji zasad równościowych, w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027, w szczególności zgodnie z przesłanką dwóch zasad horyzontalnych tj. zasadą równości szans i niedyskryminacji (w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami) oraz zasadą równości kobiet i mężczyzn.