Rzecznik
Praw Pacjenta

Godność pacjenta oznacza przede wszystkim traktowanie go z szacunkiem, życzliwością i poszanowaniem jego podmiotowości. Pacjent nie może być sprowadzany wyłącznie do swojej choroby, wyniku badania czy numeru w systemie. Ma prawo do tego, aby personel medyczny zwracał się do niego z szacunkiem, uwzględniał jego potrzeby i zapewniał mu warunki odpowiednie do jego stanu zdrowia.

Szczególne znaczenie ma prawo do poszanowania intymności. Podczas badania, wykonywania zabiegów czy innych czynności medycznych pacjent powinien mieć zapewnione warunki, które chronią jego prywatność. W pomieszczeniu powinny przebywać wyłącznie osoby, których obecność jest uzasadniona ze względu na proces udzielania świadczenia lub których obecności pacjent wyraźnie sobie życzy.

Prawo do intymności i godności oznacza również, że każdy pacjent powinien mieć możliwość rozmowy z lekarzem oraz innym personelem medycznym na osobności. Lekarz nie powinien omawiać z pacjentem jego dolegliwości i zadawać intymnych pytań w obecności innych pacjentów. Każdy z pacjentów powinien zostać przyjęty na wizytę pojedynczo, tak aby miał możliwość przygotowania się do badania oraz swobodnej rozmowy z lekarzem.

Pacjent ma prawo do obecności osoby bliskiej

Poszanowanie godności pacjenta obejmuje również prawo do obecności osoby bliskiej przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Pacjent może wskazać osobę, której obecność daje mu poczucie bezpieczeństwa i wsparcia – może to być członek rodziny, partner, przyjaciel lub inna wybrana przez niego osoba. Personel medyczny powinien uwzględnić jego wolę i zapewnić warunki, w których obecność osoby bliskiej nie narusza praw innych pacjentów ani prawidłowego przebiegu udzielania świadczeń.

Obecność osoby bliskiej może mieć szczególne znaczenie w sytuacjach stresujących, podczas badań, pobytu w szpitalu czy przekazywania trudnych informacji dotyczących stanu zdrowia. Pacjent powinien mieć możliwość skorzystania z takiego wsparcia, chyba że istnieją konkretne przyczyny, które uzasadniają ograniczenie tego prawa, np. zagrożenie epidemiologiczne lub względy bezpieczeństwa zdrowotnego. W takiej sytuacji odmowa powinna być odnotowana w dokumentacji medycznej pacjenta.

Prawo do leczenia bólu

Poszanowanie godności pacjenta oznacza także właściwe reagowanie na jego cierpienie. Każdy pacjent ma prawo do leczenia bólu – niezależnie od tego, z jakiego powodu ból występuje i na jakim etapie leczenia znajduje się pacjent.

Personel medyczny powinien ocenić natężenie bólu, podjąć odpowiednie działania, aby go złagodzić oraz monitorować skuteczność zastosowanego leczenia. Pacjent nie powinien być pozostawiony bez pomocy tylko dlatego, że ból jest następstwem choroby lub zabiegu.  Jeśli pacjent usłyszy np. „wcale tak Pani nie boli”, „poboli i przestanie”, może powołać się na swoje prawa i domagać uśmierzenia bólu.

Pacjent ma prawo powiedzieć, że go boli i oczekiwać odpowiedniej reakcji. Informowanie personelu o bólu nie jest przesadą ani powodem do wstydu. Jest ważnym elementem procesu leczenia i pozwala dobrać odpowiednie postępowanie.

Pacjent ma prawo oczekiwać, że:

• badanie będzie przeprowadzone z poszanowaniem jego intymności i godności,
• zostanie odpowiednio poinformowany o konieczności wykonania określonych czynności medycznych,
• jego ciało będzie odsłaniane tylko w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia badania lub zabiegu,
• podczas udzielania świadczeń zdrowotnych zostanie zapewniona dyskrecja,
• osoby uczestniczące w udzielaniu świadczenia będą respektowały jego prawo do prywatności,
• jego godność będzie szanowana także wtedy, gdy jego stan zdrowia uniemożliwia mu pełną samodzielność.

Poszanowanie godności i intymności ma znaczenie nie tylko podczas samego badania. Obejmuje również sposób prowadzenia rozmowy z pacjentem, przekazywania informacji o jego stanie zdrowia oraz organizację opieki. Rozmowa o chorobie czy leczeniu powinna odbywać się w warunkach zapewniających odpowiedni poziom prywatności, z uwzględnieniem wrażliwości przekazywanych informacji.

Co zrobić, jeśli prawo pacjenta do godności lub intymności nie jest respektowane?

W pierwszej kolejności pacjent może zwrócić uwagę personelowi medycznemu na sytuację i jasno powiedzieć, że oczekuje poszanowania swojej godności lub intymności. Jeżeli problem nie zostanie rozwiązany, pacjent może złożyć skargę do kierownika podmiotu leczniczego.

W sprawach dotyczących naruszenia praw pacjenta można zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta. Każdy pacjent powinien wiedzieć, że ma prawo oczekiwać nie tylko właściwego leczenia, ale także traktowania z szacunkiem i poszanowaniem swojej prywatności.

Godność i intymność pacjenta są prawem pacjenta, nie są przywilejem. Ich poszanowanie powinno być integralną częścią udzielania każdego świadczenia zdrowotnego.