Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie

Wizyta odbyła się przy wsparciu Ambasady Finlandii w Polsce. Wojewoda mazowiecki, wspólnie z przedstawicielami MSWiA i innych województw, zapoznał się z rozwiązaniami dotyczącymi organizacji systemu ochrony ludności, infrastruktury ochronnej, współpracy administracji i służb, edukacji mieszkańców oraz przygotowania państwa i obywateli na sytuacje kryzysowe.

Celem wizyty nie było poszukiwanie gotowych rozwiązań do skopiowania jeden do jednego. Polska jest na innym etapie budowy systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Dlatego szczególnie ważne było zrozumienie, jak Finlandia przez dziesięciolecia tworzyła nie tylko infrastrukturę, ale również świadomość społeczną, procedury współpracy i trwałe mechanizmy gotowości.

– Nie szukamy gotowych kopii fińskich rozwiązań. Chcemy zrozumieć, jak przez dziesięciolecia budowano kulturę przygotowania, odpowiedzialności i współpracy na rzecz bezpieczeństwa. To właśnie te doświadczenia mogą być dla nas najcenniejszą inspiracją – podkreślił wojewoda mazowiecki Mariusz Frankowski.

Bezpieczeństwo zaczyna się przed kryzysem

Podczas spotkań szczególną uwagę poświęcono fińskiemu modelowi budowania odporności państwa. Rozmowy dotyczyły nie tylko schronów i infrastruktury ochronnej, ale również organizacji systemu, współpracy instytucji publicznych, przygotowania służb, edukacji obywateli, komunikacji kryzysowej oraz przeciwdziałania dezinformacji.

Fińskie doświadczenia pokazują, że skuteczna ochrona ludności nie opiera się wyłącznie na obiektach i wyposażeniu technicznym. Równie ważne są jasne procedury, regularne ćwiczenia, przygotowanie mieszkańców i przekonanie, że bezpieczeństwo jest wspólną odpowiedzialnością państwa, samorządów, służb, instytucji publicznych i obywateli.

To szczególnie istotne z polskiej perspektywy. System ochrony ludności musi odpowiadać zarówno na zagrożenia militarne, jak i na sytuacje kryzysowe, które już dziś dotykają mieszkańców: powodzie, pożary, ekstremalne zjawiska pogodowe, awarie infrastruktury czy przerwy w dostawach energii.

– Przed nami ogromna praca także w obszarze edukacji i uświadamiania społeczeństwa. Państwo ma obowiązek budować system bezpieczeństwa, ale każdy z nas powinien wiedzieć, jak zachować się w sytuacji kryzysowej i jak przygotować siebie oraz najbliższych – zaznaczył wojewoda.

Infrastruktura podwójnego zastosowania

Jednym z najważniejszych tematów wizyty była infrastruktura podwójnego zastosowania. To obiekty, które na co dzień służą mieszkańcom jako parkingi, hale sportowe, przestrzenie rekreacyjne, sale wielofunkcyjne, magazyny lub obiekty użyteczności publicznej, a w sytuacji zagrożenia mogą pełnić funkcję ochronną.

Takie podejście jest jednym z istotnych elementów fińskiego systemu. Infrastruktura ochronna nie jest traktowana jako zamknięty zasób uruchamiany wyłącznie w czasie kryzysu. W wielu przypadkach pozostaje częścią codziennego życia lokalnych społeczności, a jednocześnie jest utrzymywana w gotowości do wykorzystania w sytuacji zagrożenia.

Dla Polski ważny jest zwłaszcza praktyczny wymiar tych doświadczeń. W pierwszym etapie szczególne znaczenie ma dostosowywanie istniejących obiektów do funkcji miejsc doraźnego schronienia i ukrycia. Dotyczy to m.in. budynków publicznych, szkół, obiektów sportowych, parkingów podziemnych i infrastruktury samorządowej. Równolegle nowe inwestycje publiczne powinny być projektowane w taki sposób, aby mogły pełnić więcej niż jedną funkcję.

Kompleks Luola w Kuopio

Jednym z przykładów infrastruktury podwójnego zastosowania, z którym zapoznała się delegacja, był kompleks Luola w Kuopio. Na co dzień obiekt służy mieszkańcom jako przestrzeń sportowa, wydarzeniowa i rekreacyjna. W sytuacji zagrożenia może zostać przekształcony w obiekt ochronny dla ludności.

W kompleksie znajdują się m.in. sale wielofunkcyjne, zaplecze techniczne i magazynowe oraz przestrzenie wykorzystywane w codziennym funkcjonowaniu lokalnej społeczności. Jednocześnie obiekt został zaprojektowany tak, aby w razie potrzeby możliwe było jego szybkie uruchomienie w funkcji ochronnej.

To praktyczny przykład podejścia, zgodnie z którym inwestycje w bezpieczeństwo mogą jednocześnie służyć mieszkańcom każdego dnia. Taka filozofia jest szczególnie ważna także w kontekście inwestycji planowanych i realizowanych w Polsce.

– To właśnie takie rozwiązania robią największe wrażenie. Infrastruktura nie stoi pusta i nie czeka wyłącznie na sytuację kryzysową. Służy mieszkańcom każdego dnia, a jednocześnie pozostaje gotowa do działania w przypadku zagrożenia. Takie podejście chcemy analizować również w kontekście przyszłych inwestycji realizowanych w naszym województwie – powiedział wojewoda Mariusz Frankowski.

Wnioski dla Mazowsza

Doświadczenia Finlandii są szczególnie istotne dla Mazowsza, które łączy funkcje metropolitalne, administracyjne, gospodarcze i logistyczne z dużym zróżnicowaniem lokalnych potrzeb. Innych rozwiązań wymaga Warszawa i jej obszar metropolitalny, innych miasta średniej wielkości, a jeszcze innych mniejsze gminy, obszary wiejskie czy tereny narażone na powodzie, pożary i przerwy w dostawach energii.

Dlatego rozwój systemu ochrony ludności nie może ograniczać się do budowy pojedynczych obiektów. Potrzebne jest równoległe wzmacnianie infrastruktury, służb, samorządów, systemów ostrzegania, komunikacji kryzysowej, zaplecza medycznego, magazynów sprzętu i rezerw oraz edukacji mieszkańców.

Najważniejsze wnioski z wizyty to:

• rozwijanie infrastruktury podwójnego zastosowania, która służy mieszkańcom na co dzień i może być wykorzystana w kryzysie,
• dostosowywanie istniejących obiektów do funkcji miejsc doraźnego schronienia i ukrycia,
• projektowanie nowych inwestycji publicznych z uwzględnieniem funkcji ochronnych,
• ścisła współpraca administracji rządowej, samorządów, służb i instytucji publicznych,
• edukacja mieszkańców w zakresie reagowania na sytuacje kryzysowe,
• wzmacnianie odporności na dezinformację,
• rozwój systemów ostrzegania i alarmowania,
• zapewnienie ciągłości działania infrastruktury krytycznej i usług publicznych,
• utrzymywanie gotowości służb ratowniczych,
• traktowanie bezpieczeństwa jako wspólnej odpowiedzialności państwa i obywateli.

Rekordowe środki na ochronę ludności i obronę cywilną

Polska odbudowuje system ochrony ludności i obrony cywilnej po wielu latach zaniedbań. Podstawą tych działań jest ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz rządowy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.

Na realizację Programu OLiOC w latach 2025–2026 przeznaczono prawie 34 mld zł. To środki na wzmacnianie systemu ochrony ludności, w tym m.in. rozwój infrastruktury ochronnej, tworzenie i modernizację miejsc doraźnego schronienia i ukrycia, doposażenie służb, wsparcie samorządów, przygotowanie dokumentacji dla nowych inwestycji, rozwój magazynów sprzętu i zasobów oraz zapewnianie ciągłości działania kluczowych usług publicznych.

Ważnym kierunkiem jest także łączenie środków i kompetencji różnych instytucji. Obiekty sportowe, edukacyjne, społeczne czy komunalne mogą być projektowane tak, aby w czasie pokoju służyły mieszkańcom, a w sytuacji zagrożenia wzmacniały lokalny system bezpieczeństwa.

Finlandia pokazuje, że odporność państwa nie powstaje z dnia na dzień. Jest efektem wieloletniego planowania, stabilnego finansowania, konsekwentnych inwestycji, dobrej organizacji i zaangażowania całego społeczeństwa.

Dla Polski i Mazowsza najważniejszy wniosek jest jasny: nowoczesna ochrona ludności to nie tylko infrastruktura, ale także wiedza, współpraca i gotowość do działania, zanim nadejdzie kryzys.