Narodowe Centrum Badań
i Rozwoju

Jak wyliczał prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR, przedsięwzięcia B+R realizowane w Programie Badania Naukowe i Innowacje, Badania Stosowane w ramach Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy obejmują m.in. projekty związane z nowymi materiałami, energetyką, biotechnologią, cyfryzacją procesów przemysłowych oraz zaawansowaną produkcją. Łączy je wspólny cel: tworzenie większej wartości przy mniejszym zużyciu zasobów oraz opracowanie produktów i technologii przyszłości dzięki współpracy międzynarodowej. To przykład nowoczesnego ekosystemu innowacji, będący jednym z głównym tematów poruszanych podczas Polish-Swiss Innovation Day.

Finansowanie, partnerstwa, badania

Wydarzenie, które odbyło się 1 października br. w Warszawie pod hasłem „Nowe spojrzenie na cykle życia. Cyrkularne i regeneratywne strategie dla przemysłów odpornych na wyzwania przyszłości”, otworzył JE Olaf Kjelsen, Ambasador Szwajcarii w Polsce.

JE Olaf Kjelsen, Ambasador Szwajcarii w Polsce

O tym, jak budować transgraniczne ekosystemy innowacji dla przemysłu o obiegu zamkniętym, rozmawiali Agnès Petit Markowski, dyrektor działu finansowania projektów i programów w Innosuisse, oraz prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Gospodarka o obiegu zamkniętym wymaga współpracy ponad granicami i sektorami. Jak podkreślali prelegenci, doświadczenia Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy pokazują, że najskuteczniejsze innowacje powstają wtedy, gdy wykorzystamy atuty nauki, biznesu i współpracy międzynarodowej dla osiągnięcia wspólnego celu.

Przejście do modelu cyrkularnego oznacza zmiany w całym cyklu życia produktów – od projektowania i produkcji po odzysk i ponowne wykorzystanie zasobów. W przekonaniu szefa NCBR, transformacja w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym nie może się powieść bez współpracy, ponieważ żaden kraj ani organizacja nie dysponują samodzielnie wszystkimi niezbędnymi kompetencjami.

– Transformacja energetyczna to jeden z filarów nowej strategii NCBR. To dla nas wielka wartość, że możemy w tym celu implementować wsparcie z programu SPPW. Mamy świadomość, że GOZ, także w Polsce, to nie tylko nowe technologie, ale zmiana sposobu funkcjonowania przemysłu od modelu linearnego do cyrkularnego. Żaden kraj nie dokona tego w pojedynkę – konieczna jest współpraca przedsiębiorstw, nauki, startupów, administracji i instytucji finansujących innowacje – powiedział prof. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR.

Pożądana zmiana obejmuje m.in. projektowanie, produkcję, logistykę, zarządzanie zasobami oraz wykorzystanie danych i energii. Właśnie dlatego tak istotne jest budowanie międzynarodowych partnerstw. Na przykład w projekcie HydroProCera realizowanym w ramach programu SPPW partnerzy z Politechniki Warszawskiej, AGH, Instytutu Energetyki – Oddział Ceramiki CEREL i szwajcarskiej EMPA wspólnie rozwijają nowe katalizatory do produkcji wodoru z amoniaku. Takie połączenie sił pokazuje, że transformacja energetyczna wymaga jednoczesnego wykorzystania wiedzy materiałowej, kompetencji inżynieryjnych oraz doświadczeń przemysłowych gromadzonych w różnych krajach.

Od lewej: Natalia Wąsowicz, dyrektor ds. międzynarodowych w Innovations Hub Foundation (moderato), dr Agnès Petit Markowski, dyrektor działu finansowania projektów i programów w Innosuisse, prof. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR

Siła współpracy B+R

Szwajcarsko-Polski Program Współpracy jest praktycznym przykładem budowy transgranicznego ekosystemu innowacji.

– Pamiętajmy, że to czynnik ludzki jest siłą napędową innowacji. Wspólnie z Innosuisse budujemy bardzo stabilne partnerstwo już teraz. Skala zainteresowania programem wśród polskich jednostek badawczych i przedsiębiorstw oraz partnerów szwajcarskich pokazuje, jak duże jest zapotrzebowanie na współpracę międzynarodową. W wyniku Call 2024 otrzymaliśmy 99 wniosków, a na Call 2025 wpłynęło ich już 146 – zwrócił uwagę prof. Jerzy Małachowski. – Przygotowywane rozwiązania często wkraczają wręcz w obszar głębokich technologi – dodał.

Program powstał dla wzmacniania współpracy między przedsiębiorstwami i jednostkami badawczymi z Polski i Szwajcarii oraz budowania trwałych partnerstw badawczo-przemysłowych. Całkowity wkład szwajcarski w komponent badawczo-innowacyjny (badania podstawowe i aplikacyjne) wynosi 35 mln CHF. W dwóch konkursach przeprowadzonych przez NCBR do dofinansowania rekomendowano w sumie 32 projekty B+R, zgłoszone przez przedsiębiorstwa i jednostki badawcze z obu krajów.

Znajduje się też wśród nich przywołany przez prof. Małachowskiego projekt MOLCAR, realizowany przez Politechnikę Warszawską, Ecole Polytechnique Federale de Lausanne oraz firmę Fuel Cell Poland. Partnerzy pracują nad technologią umożliwiającą produkcję paliw syntetycznych z wykorzystaniem dwutlenku węgla, wody oraz energii odnawialnej. To przejaw współpracy łączącej naukę i biznes wokół strategicznego wyzwania, jakim jest dekarbonizacja transportu.

Jak podkreślali uczestnicy Polish-Swiss Innovation Day, najważniejszym rezultatem programu SPPW nie są jednak same projekty, ale partnerstwa, które pozostaną po zakończeniu finansowania i staną się podstawą kolejnych inicjatyw badawczo-rozwojowych.

Ekosystemy innowacji rosną wokół przedsiębiorstw

Jednym z najważniejszych doświadczeń programu SPPW jest aktywny udział przedsiębiorstw w procesie badawczo-rozwojowym, co zwiększa szanse na komercjalizację wyników badań i ich wpływ na „zazielenianie” gospodarki. Obecnie już około 10 proc. szwajcarskich przedsiębiorstw prowadzi działalność w znaczącym stopniu opartą na zasadach GOZ. W naborze CALL 2025 wymagany był udział przedsiębiorcy zarówno po stronie polskiej, jak i szwajcarskiej.

– Polska wnosi swój potencjał przemysłowy, nasz system gospodarczy dynamicznie się rozwija. Jednocześnie wciąż uczymy się od naszych partnerów, jak budować gospodarkę opartą na innowacjach, jak dbać o transfer technologii i wdrażać najnowsze rozwiązania – wskazał dyrektor NCBR.

Podczas wydarzenia podkreślano, że program nie finansuje badań dla nich samych, ale rozwiązania problemów badawczych przygotowywane są z myślą o zastosowaniach rynkowych. Znaczenie aktywnego zaangażowania przedsiębiorców od samego początku procesu innowacyjnego to jedna z najważniejszych lekcji wynikających z dwustronnej współpracy.

W portfolio NCBR znajduje się m.in. projekt Sph4Polym realizowany przez Alpha Powders wraz z partnerami szwajcarskimi. Punktem wyjścia była konkretna potrzeba przedsiębiorstwa związana z wysokimi kosztami materiałów wykorzystywanych w druku 3D i ograniczoną możliwością ich ponownego wykorzystania. Dzięki projektowi rozwijana jest technologia regeneracji i recyklingu proszków polimerowych, która może jednocześnie ograniczyć ślad środowiskowy i poprawić konkurencyjność przedsiębiorstwa. Już na etapie badań widać tu wyraźną ścieżkę komercjalizacji oraz potencjał osiągnięcia pełnej gotowości rynkowej.

GOZ w polsko-szwajcarskich projektach

Najliczniejszą grupę projektów wybranych do realizacji w Programie stanowią przedsięwzięcia z obszaru nauk inżynieryjnych i technicznych. Projekty te dotyczą m.in. nowych materiałów, zielonej energii, cyfryzacji procesów przemysłowych oraz nowoczesnych technologii produkcyjnych.

– Tematyka projektów jest bardzo wymagająca. Nie mam wątpliwości, że przygotowywanie nowych rozwiązań i dzielenie się doświadczeniami podczas wspólnie prowadzonych badań to największe atuty Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy – wskazał prof. Jerzy Małachowski.

Analiza portfela projektów, za którymi stoją polsko-szwajcarskie konsoracja, pokazuje, że gospodarka o obiegu zamkniętym nie jest odrębnym sektorem gospodarki, lecz podejściem obecnym w wielu dziedzinach technologii. Obejmuje projekty związane z nowymi materiałami, energetyką, biotechnologią, cyfryzacją procesów przemysłowych oraz zaawansowaną produkcją. Łączy je wspólny cel: bardziej efektywne wykorzystanie zasobów oraz tworzenie wartości gospodarczej przy jednoczesnym ograniczaniu negatywnego wpływu na środowisko.

Nowy sposób projektowania produktów, procesów oraz modeli biznesowych można zaobserwować chociażby w projekcie SWEETReclaim, gdzie produkty uboczne przemysłu spożywczego są przekształcane w funkcjonalne przekąski wspierające mikrobiotę jelitową. Z kolei w wymienionym wcześniej projekcie Sph4Polym partnerzy opracowują technologię regeneracji i ponownego wykorzystania proszków polimerowych wykorzystywanych w druku 3D. Dzięki temu materiały wracają do procesu produkcyjnego, zamiast stawać się odpadem. Jeszcze inny wymiar gospodarki cyrkularnej pokazuje wspomniany już projekt MOLCAR, w którym dwutlenek węgla wykorzystywany jest jako surowiec do produkcji paliw syntetycznych. To przykład zamykania obiegu węgla w gospodarce.

Siła synergii

Polska dysponuje silną bazą przemysłową oraz rosnącym potencjałem innowacyjnym, natomiast Szwajcaria należy do światowych liderów innowacyjności i posiada znaczące doświadczenie w skutecznym transferze technologii do gospodarki. Sukces współpracy w ramach programu SPPW wynika również z komplementarności obu gospodarek.

Polska wnosi potencjał przemysłowy, wysoko wykwalifikowane kadry oraz bardzo dynamicznie rozwijający się sektor badań i rozwoju. Szwajcaria dzieli się zaś swoim doświadczeniem w zakresie budowania innowacyjnej gospodarki, transferu technologii i wdrażania rozwiązań opartych na wiedzy.

– Bardzo dużo się od siebie uczymy. Od naszych partnerów ze Szwajcarii możemy zyskać m.in. cenne doświadczenie w budowaniu innowacji związanych ze środowiskiem – powiedział prof. Jerzy Małachowski.

Agnès Petit Markowski, dyrektor działu finansowania projektów i programów Innosuisse, zwróciła zaś uwagę na potencjał naukowy strony polskiej, umiejętności zawodowe oraz przygotowanie i zwinność naszych inżynierów. Połączenie tych kompetencji wokół wspólnego celu, przy współudziale czynników czasu, dobrej komunikacji i wzajemnego zaufania, których potrzebują innowacje, pozwala tworzyć projekty o wysokiej jakości naukowej i jednocześnie dużym potencjale gospodarczym. Istotne jest również to, że ich efekty będą mierzalne.

Wzajemne uzupełnianie się widać m.in. w projektach zaawansowanych technologicznie. Na przykład projekt ASCEND łączy doświadczenie Politechniki Gdańskiej z kompetencjami EMPA i firmy Siloxene w obszarze materiałów dla baterii nowej generacji. Partnerzy rozwijają ceramiczno-kompozytowe anody, które mogą zwiększyć pojemność i trwałość akumulatorów litowo-jonowych. Każda ze stron wnosi w ramach tej współpracy odmienną, ale równie niezbędną wiedzę.

Prof. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR, wskazał na rolę współpracy międzynarodowej dla wspierania celów zrównoważonego rozwoju

Z kolei w projekcie QCVCSEL, realizowanym przez Politechnikę Łódzką, Sieć Badawczą Łukasiewicz – Instytut Mikroelektroniki i Fotoniki, Politechnikę Wrocławską, ETH Zurich oraz firmę Airoptic Sp. z o.o., partnerzy rozwijają nową generację laserów dla systemów detekcji gazów przemysłowych. Polska strona wnosi kompetencje w zakresie fotoniki, mikroelektroniki i wdrożeń przemysłowych, natomiast partner szwajcarski – wieloletnie doświadczenie w badaniach podstawowych na światowym poziomie. Dopiero połączenie tych potencjałów pozwala realizować projekty o dużych ambicjach technologicznych.

Źródło konkurencyjności i odporności przemysłu

GOZ to nie tylko sposób realizacji celów środowiskowych, ale także narzędzie wzmacniania konkurencyjności i odporności gospodarki. Jak podkreślano podczas Polish-Swiss Innovation Day 2026, firmy, które efektywnie wykorzystują zasoby, odzyskują materiały i ograniczają straty –  zyskują na rynku przewagę.

Prelegenci wskazywali, że GOZ jest inwestycją w przyszłość przemysłu. Ma to szczególne znaczenie dla Europy w obliczu rosnącej konkurencji o surowce i energię.

– Duża część oferty programowej NCBR obejmuje współpracę międzynarodową, doceniamy jej znaczenie. Warto podkreślić, że partnerstwa nawiązane między Polską i Szwajcarią łączą wiedzę nie tylko z nauk inżynieryjnych, ale z wielu naprawdę trudnych dziedzin. Nawiązujemy te partnertwa nie tylko dla tych konkretnych projektów, ale patrzymy dalej w przyszłość, mając na uwadze kolejne wyzwania – podsumował dyrektor NCBR.

W trakcie wydarzenia o doświadczeniach ze swoich projektów opowiedzieli liderzy projektów Bean2Cell („Innowacje oparte na gospodarce obiegu zamkniętego w kosmetykach myjących: składniki funkcjonalne z fusów kawowych i celulozy bakteryjnej”) oraz SWEETReclaim („Przekąski o Potencjale Funkcjonalnym z Produktów Ubocznych Przemysłu Spożywczego – Szwajcarsko-Polska Inicjatywa na Rzecz Zrównoważonych Rozwiązań Żywnościowych”). O ich celach i stopniu zaawansowania przeczytasz w materiałe pt. „Polsko-szwajcarskie partnerstwa rozwijają innowacje dla cyrkularnej przyszłości”.

Polish-Swiss Innovation Day 2026 pokazał, że GOZ jest zarówno jednym z największych wyzwań, jak i szans dla europejskiego przemysłu. Współpraca NCBR i Innosuisse dowodzi, że międzynarodowe partnerstwa wspierają rozwój innowacji oraz długofalową konkurencyjność gospodarki.