Narodowe Centrum Badań
i Rozwoju

Strategiczny program badań naukowych i prac rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG, realizowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ma na celu wzrost wykorzystania rezultatów badań społeczno-ekonomicznych w kształtowaniu krajowych i regionalnych polityk rozwojowych. XII konkurs GOSPOSTRATEG obejmował cały zakres tematyczny programu, który jest podzielony na przeciwdziałanie czterem pułapkom rozwojowym: obszar pułapki średniego dochodu i przeciętnego produktu, obszar pułapki braku równowagi, obszar pułapki demograficznej oraz obszar pułapki słabości instytucji. Eksperci wybrali do realizacji 7 spośród 15 złożonych wniosków. Łączna kwota dofinansowania wynosi ponad 38 mln zł.

W Warszawie, w świetle kamer, odbyła się uroczystość symbolicznego podpisania umów o dofinansowanie dwóch pierwszych projektów. Obowiązywanie umów potwierdził w ten sposób prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR, a ze strony konsorcjów podpisy złożyli: prof. dr hab. inż. Marek Pawełczyk, rektor Politechniki Śląskiej (projekt „Plan oraz pilotaż działań wspierających rozwój kompetencji i kadr dla sektora jądrowego w Polsce”) oraz marszałek Województwa Podlaskiego Łukasz Prokorym, członek zarządu Województwa Podlaskiego Bogdan Dyjuk i rektor Politechniki Białostockiej dr hab. inż. Marta Kosior-Kazberuk, prof. PB (projekt „Ramy i kierunki implementacji koncepcji inteligentnej wsi «smart village» w krajowej i regionalnych politykach rozwojowych”).

– Bardziej niż kiedykolwiek potrzebujemy dziś ludzi z wizją. Są potrzebni zwłaszcza dla powodzenia programów o strategicznym znaczeniu dla naszego kraju. Startujące projekty mają wspólny mianownik: zawiązały się w nich silne, interdyscyplinarne konsorcja, które łączą potencjał świata nauki, biznesu, organizacji społecznych i administracji publicznej odpowiedzialnej za kształtowanie polityki rozwojowej. Zbiór tak różnorodnych, a zarazem wzajemnie uzupełniających się kompetencji i doświadczeń tworzy solidny grunt pod rozwiązania odpowiadające na gospodarcze i społeczne wyzwania stojące dziś przed Polską – powiedział dr Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego.

–  Innowacje zaczynają się od nauki, stąd zaangażowanie badaczy w projekty, które mają zmieniać naszą rzeczywistość, jest właściwą drogą. Podobnie właściwe i pożądane jest inspirowanie do współpracy z innymi podmiotami. Chciałbym jednak podkreślić wiodącą rolę, jaką odgrywają w konsorcjach programu GOSPOSTRATEG podmioty odpowiedzialne za wdrożenie opracowanych rezultatów. Musiały one wykazać, że posiadają nie tylko wolę, ale także środki finansowe oraz prawne możliwości zastosowania w praktyce rozwiązania będącego wynikiem danego projektu, do czego są zobowiązane w terminie trzech lat od zakończenia jego realizacji – zwrócił uwagę prof. dr hab. inż. Marek Gzik, wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego.

Pierwsze umowy w XII konkursie GOSPOSTRATEG

Siedem nowych projektów GOSPOSTRATEG otwiera drogę do rozwiązań o dużym znaczeniu dla przyszłości Polski.

– Odpowiadam za nową strategię Narodowego Centrum Badań i Rozwoju i wiem, ile pracy wymagało precyzyjne nazwanie tego, co trzeba zmienić, aby instytucja mogła działać skuteczniej i odważnie kształtować przyszłość. W programie GOSPOSTRATEG wskazujemy zaś kluczowe luki rozwojowe w skali całego kraju. Nazywamy je „pułapkami”, bo są to obszary, w których Polska potrzebuje mądrego i zdecydowanego przełomu – zaznaczył prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR.

– Z nadzieją patrzymy na innowatorów, którzy szukają sposobów, by te bariery pokonać. Wspieramy ich, wykorzystując transfer wiedzy i pobudzając powstawanie rozwiązań wzmacniających konkurencyjność oraz innowacyjność polskiej gospodarki, a jednocześnie budujących społeczną odpowiedzialność. Dlatego stawiamy na projekty, które odważnie mierzą się z konkretnymi wyzwaniami rozwojowymi i umożliwiają wdrażanie innowacji poprawiających jakość życia oraz pozycję Polski w perspektywie długofalowej – dodał.

Przedstawiciele dwóch konsorcjów, które podpisały umowy o dofinasowanie z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, spotkali się w Warszawie z dziennikarzami, aby nakreślić ideę i cele swoich przedsięwzięć.

• Projekt 4NEW: „Plan oraz pilotaż działań wspierających rozwój kompetencji i kadr dla sektora jądrowego w Polsce”

W obszarze energetyki powstanie plan rozwoju kadr dla polskiego sektora jądrowego, obejmujący także program pilotażowy. Działania te NCBR wesprze dofinansowaniem w wysokości około 6,9 mln zł.

Zespół realizujący projekt „Plan oraz pilotaż działań wspierających rozwój kompetencji i kadr dla sektora jądrowego w Polsce” (4NEW) tworzą eksperci z Politechniki Śląskiej, Narodowego Centrum Badań Jądrowych oraz Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, przy współudziale Ministerstwa Energii jako podmiotu wdrażającego. To silne i różnorodne konsorcjum widzi przed Polską wyjątkową szansę na dynamiczny rozwój krajowego sektora jądrowego – zarówno dzięki kierunkom inwestycyjnym zapisanym w Programie polskiej energetyki jądrowej, jak i planowanym wdrożeniom SMR-ów, czyli nowoczesnych małych reaktorów modułowych. Jednym z warunków sukcesu jest stworzenie fundamentów pod przyszłą kadrę i kompetencje, które pomogą zrealizować ten cel.

– Nasz projekt odpowiada na strategiczne wyzwanie związane z przygotowaniem i zabezpieczeniem krajowych zasobów kadrowych oraz kompetencyjnych dla potrzeb budowy i eksploatacji energetyki jądrowej. Projekt odpowiada także na wyzwania społeczne, jakie związane są ze zmianami w strukturze zatrudnienia w sektorze energetycznym – mówi dr hab. inż. Łukasz Bartela, prof. PŚ z Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej.

Brak specjalistów to jedno z ważniejszych ryzyk dla rozwoju i utrzymania sektora jądrowego. Jednocześnie nie trzeba tworzyć wszystkiego od zera – sektor może oprzeć się na ogromnym doświadczeniu firm, instytucji i uczelni, które przez lata pracowały na potrzeby energetyki konwencjonalnej i dysponują już cennymi kompetencjami.

Celem projektu 4NEW jest opracowanie spójnego, opartego na wiedzy, modelu rozwoju kompetencji i kadr w sektorze jądrowym z uwzględnieniem trzech filarów: szkolnictwa średniego, szkolnictwa wyższego oraz kształcenia ustawicznego.

– Zależy nam na opracowaniu efektywnych narzędzi oraz rozwiązań. Stawiamy przed sobą wyzwanie, jakim jest stworzenie sieci współpracy wielu interesariuszy. Będziemy dążyć do przygotowania rekomendacji oraz ich zaadresowania do wielu instytucji, które są odpowiedzialne za budowę zaplecza dla silnej gospodarki, a więc również zaplecza dla krajowego sektora jądrowego – wskazuje Łukasz Bartela.

Pierwsza część projektu skupi się na sprawdzeniu, jakich kompetencji technicznych, ekonomicznych oraz prawnych potrzebuje rynek oraz jakie możliwości mają firmy i instytucje ważne dla polskiej energetyki jądrowej. Zostaną też przeanalizowane zagraniczne dobre praktyki pod kątem ich możliwego wykorzystania w Polsce. Druga część będzie polegała na przygotowaniu konkretnych narzędzi, rozwiązań i rekomendacji, które następnie zostaną omówione i ocenione przez interesariuszy.

–  Zależy nam, aby efekty projektu były naprawdę przydatne dla gospodarki i dopasowane do potrzeb instytucji, firm oraz szkół średnich, uczelni i systemu kształcenia ustawicznego. Chcemy tworzyć rozwiązania, które reagują na zmiany w otoczeniu inwestycyjnym i pozwalają elastycznie przygotować kadry. Kształcenie efektywne to takie, które dostarcza wykwalifikowanych specjalistów dokładnie wtedy, gdy są potrzebni. Dlatego tak ważne jest, aby potrzeby sektora jądrowego były powiązane z harmonogramami projektów inwestycyjnych, zarówno w obszarze energetyki jądrowej, jak i w innych przedsięwzięciach infrastrukturalnych – podkreśla badacz.

Kształcenie dla sektora jądrowego trzeba planować całościowo, ponieważ obejmuje wiele instytucji, różne poziomy edukacji i długie cykle inwestycyjne. W jaki sposób efekty projektu zostaną wykorzystane w praktyce?

–  Ministerstwo Energii, które koordynuje Program polskiej energetyki jądrowej, ma za zadanie tworzyć warunki do rozwoju kadr i budowania krajowych kompetencji potrzebnych temu sektorowi. W projekcie 4NEW powstaną narzędzia, które pomogą zarówno firmom poszukującym specjalistów, jak i osobom młodym rozpoczynającym karierę, a także tym, którzy chcą się przebranżowić. Opracowane rekomendacje trafią do kluczowych instytucji, m.in. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej. Zostaną szeroko skonsultowane, a później będziemy monitorować, jak wdrażane są proponowane rozwiązania – wyjaśnia dr hab. inż. Łukasz Bartela, prof. PŚ.

Zespół projektowy wybrał program GOSPOSTRATEG, ponieważ zna jego atuty.

– Mamy bardzo dobre doświadczenia z realizacji projektu DEsire, który uzyskał dofinansowanie w konkursie GOSPOSTRATEG VI. Spopularyzowaliśmy dzięki niemu koncepcję transformacji Coal-to-Nuclear, włączając ją w nurt polityki transformacyjnej, co zostało dostrzeżone także za granicą. Myślę, że realizacja projektów użytkowych, rzeczywiście oddziałujących na kształtowanie polityk publicznych – a takim był projekt DEsire i takim jest projekt 4NEW – powinna stanowić naturalne dążenie każdego naukowca, który chce łączyć w swojej pracy aspekty naukowe oraz wdrożeniowe. Stawianie czoła wyzwaniom ważnym gospodarczo motywuje i daje ogromną satysfakcję – konkluduje.

• Projekt RURALSTRAT: „Ramy i kierunki implementacji koncepcji inteligentnej wsi (smart village) w krajowej i regionalnych politykach rozwojowych”

Równolegle rusza projekt, który ma wyznaczyć kierunki wprowadzania koncepcji inteligentnej wsi (ang. „smart village”), wspierającej rozwój obszarów wiejskich w Polsce. Na jego realizację NCBR przekaże blisko 8 mln zł konsorcjum tworzonemu przez Województwo Podlaskie, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Politechnikę Białostocką oraz Sieć Badawczą Łukasiewicz – ITECH Instytut Innowacji i Technologii. Wypracowane rozwiązania będą wdrażać dwa pierwsze podmioty.

Projekt RURALSTRAT to odpowiedź na wyzwania społeczne, gospodarcze, technologiczne i środowiskowe, z którymi zmaga się dziś polska wieś. – Znaczny dystans rozwojowy wobec miast oraz większa skala ubóstwa wciąż dotykają zwłaszcza te obszary wiejskie, które leżą z dala od dużych aglomeracji. W województwie podlaskim wiele gmin jest zagrożonych trwałą marginalizacją. Dlatego tak pilnie potrzebują nowoczesnych polityk rozwojowych, odpowiadających realiom XXI wieku – podkreśla prof. dr hab. inż. Joanicjusz Nazarko z Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki Białostockiej.

Za punkt wyjścia zespół projektowy przyjął model „inteligentnego” rozwoju jednostek terytorialnych, w tym koncepcję „smart village”, uważaną za nowoczesne podejście do rozwoju obszarów wiejskich.

– Pojęcie to pojawia się często w europejskich i krajowych politykach rozwoju w sposób hasłowy, bez precyzyjnego określenia jego istoty. Brak jego jednoznacznego zdefiniowania i operacjonalizacji zrodził potrzebę podjęcia pogłębionych prac badawczo-rozwojowych, które prowadziłyby do stworzenia spójnego zasobu wiedzy oraz wypracowania narzędzi wspierających kształtowanie krajowych i regionalnych polityk rozwoju obszarów wiejskich zgodnych z podejściem inteligentnym – tłumaczy prof. Joanicjusz Nazarko.

Zdaniem naukowca to właśnie program GOSPOSTRATEG jest wyjątkowym narzędziem wspierającym projekty B+R, które wpływają na kształtowanie polityk publicznych. Wyróżnia się tym, że kładzie duży nacisk na wykorzystanie wyników badań społeczno‑ekonomicznych w decyzjach podejmowanych zarówno na poziomie kraju, jak i poszczególnych regionów.

– Istotnym elementem programu jest integracja środowiska naukowego z instytucjami odpowiedzialnymi za projektowanie i wdrażanie polityk rozwojowych. W tym kontekście rozwijany na Politechnice Białostockiej nurt badań nad koncepcją „smart village” doskonale wpisywał się w aktualne potrzeby Województwa Podlaskiego oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w szczególności w zakresie tworzenia podstaw naukowych dla efektywnej i zrównoważonej polityki rozwoju obszarów wiejskich. Konkurs GOSPOSTRATEG XII na projekty otwarte stwarzał znakomitą przestrzeń do połączenia potencjału partnerów naukowych i instytucjonalnych oraz realizacji projektu ukierunkowanego na opracowanie i wdrożenie instrumentów instytucjonalno-prawnych wspierających rozwój inteligentnych wsi – wskazuje prof. Nazarko.

RURALSTRAT ma na celu przygotowanie praktycznych rekomendacji, które pomogą tworzyć i aktualizować strategie rozwoju obszarów wiejskich w Polsce, w oparciu o ideę inteligentnych wsi. Projekt pokaże, jak wdrażać europejskie i krajowe dokumenty dotyczące „smart village”, stworzy katalog sprawdzonych, lokalnie dopasowanych rozwiązań oraz oceni ich społeczną akceptację. Powstaną też propozycje dla polityk publicznych i działania wzmacniające kompetencje potrzebne do skutecznego wdrażania tej koncepcji.

Projekt obejmuje 16 zadań. Przeprowadzone zostaną badania przemysłowe, prace rozwojowe i działania przygotowujące do wdrożeń. Obejmują one analizę podstaw koncepcji „smart village”, ocenę nowoczesnych technologii i usług dla wsi, przygotowanie katalogu rekomendowanych rozwiązań oraz stworzenie pilotażu i propozycji wdrożeń na poziomie krajowym i regionalnym. Oprócz tego przewidziano szkolenia i szerokie upowszechnianie wyników.

Rezultaty RURALSTRAT pomogą rządowi i samorządom skuteczniej realizować ideę inteligentnych wsi, dostarczając im zestaw rekomendacji i narzędzi dopasowanych do polskich realiów. Na poziomie krajowym projekt wskaże ramy wdrażania „smart village” w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, a instytucje odpowiedzialne za polityki publiczne otrzymają gotowe propozycje działań. Na poziomie regionalnym – m.in. dzięki pilotażowi w województwie podlaskim – wyniki posłużą do aktualizacji strategii i programów transformacji obszarów wiejskich.

– Jestem przekonana, że projekt RURALSTRAT ma istotne znaczenie wdrożeniowe. Ma też charakter pomostowy – łączy świat nauki z administracją publiczną, wspiera integrację wiedzy naukowej i eksperckiej z praktyką wdrożeniową. Jego rezultaty wypełnią lukę poznawczą i aplikacyjną między nauką a praktyką rządową i samorządową poprzez przełożenie ogólnych ram teoretycznych z obszaru „smart village” na konkretne instrumenty polityki publicznej i procedury działania jednostek samorządu terytorialnego kształtowane w duchu zrównoważonego i inteligentnego rozwoju – mówi rektor Politechniki Białostockiej dr hab. inż. Marta Kosior-Kazberuk, prof. PB.

Od ekoinnowacji po zarządzanie kryzysowe

Proces zawierania umów dla pozostałych pięciu projektów wybranych przez NCBR został również zakończony. Pierwszy z nich skupi się na stworzeniu skutecznych narzędzi wspierających rozwój ekoinnowacji. Opracują je Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu we współpracy z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podmiotem wdrażającym będzie Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Rekomendowana kwota dofinansowania dla projektu „GREENSTRAT – publiczne instrumenty wsparcia rozwoju i wdrażania ekoinnowacji” to 1,5 mln zł.

Kolejny projekt wzmocni odporność administracji wojewódzkiej, doskonaląc procedury logistyczne w sytuacjach kryzysowych. Na rzecz osiągnięcia tego celu współpracować będą Uniwersytet Szczeciński, Politechnika Morska w Szczecinie oraz Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki w Szczecinie, który wdroży uzyskane wyniki. Projekt „Od reagowania do odporności – doskonalenie procedur wsparcia logistycznego i kompetencji w zarządzaniu kryzysowym administracji wojewódzkiej” uzyska ponad 5,3 mln zł dofinansowania.

Naukowcy i partnerzy administracyjni: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako podmiot wdrażający w odpowiedzi na „pułapkę demograficzną” stworzą model stosowania skróconego czasu pracy oparty na rzetelnej diagnozie. Kwota dofinansowania w przypadku projektu pt. „Skrócony czas pracy – od diagnozy do wdrożenia” to około 4,2 mln zł.

Na niemal 8 mln zł wsparcia może liczyć projekt pt. „Opracowanie i wdrożenie zrównoważonego modelu systemowej ochrony żywności w Polsce”, zgłoszony do NCBR z myślą o tym, aby skutecznie przeciwdziałać marnowaniu zasobów. Nad modelem pracować będą: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Federacja Polskich Banków Żywności oraz Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w roli podmiotu wdrażającego.

Na liście rankingowej znajduje się również przedsięwzięcie, którego celem jest opracowanie podstaw przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, ważną dla zrównoważonego rozwoju kraju. Wnioskodawcami są w tym przypadku: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Instytut Innowacji i Odpowiedzialnego Rozwoju, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Za wdrożenie rezultatów odpowiadać będzie Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Dofinansowanie projektu „Systemowe podstawy transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym w Polsce” wyniesie około 4,4 mln zł.

Warunki i wdrożenia

Program GOSPOSTRATEG, z budżetem sięgającym pół miliarda złotych, został uruchomiony w 2017 roku. Coraz mocniej zaznacza swoją obecność w krajobrazie polskich badań i innowacji. Do tej pory NCBR ogłosiło 14 konkursów – pięć na projekty otwarte i dziewięć na projekty zamawiane. W tym roku liczba podpisanych umów o dofinansowanie projektów przekroczyła 50, a łączna kwota wsparcia udzielonego przez NCBR wynosi już ponad 300 mln zł. To pokazuje, że GOSPOSTRATEG stał się jednym z najważniejszych instrumentów napędzających innowacje mające wpływ na rozwój kraju.

– Wykonawcy projektów wyłaniani są w dwóch typach konkursów. Pierwszy z nich to konkursy na „projekty otwarte”, jak np. rozstrzygnięty XII konkurs GOSPOSTRATEG. Dotyczą one zakresu tematycznego w programie, a rolę wiodącą w konsorcjum ma podmiot zobowiązany do zastosowana w praktyce rozwiązania będącego wynikiem realizacji projektu. Drugi typ to konkursy na „projekty zamawiane” przez instytucje prowadzące politykę rozwojową państwa, tzw. instytucje zamawiające. Przykładem może być trwający obecnie XIV konkurs na projekty zamawiane, w którym temat badawczy został zgłoszony przez Ministerstwo Energii. Przeznaczymy w nim 20 mln zł na opracowanie programu produkcji niskoemisyjnych i odnawialnych paliw syntetycznych z krajowych źródeł energii – wyjaśnił Radosław Runowski, zastępca dyrektora Działu Dotacji Krajowych i Funduszy UE w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju.

Zakres tematyczny oraz warunki konkursów na „projekty zamawiane” ustalane są na podstawie propozycji zamówień rozwiązań wyzwań strategicznych zgłaszanych przez instytucje zamawiające w specjalnym naborze prowadzonym trybie ciągłym.

Dzięki pozyskanemu dofinansowaniu zrealizowano szereg innowacyjnych i ważnych społecznie przedsięwzięć, łączących aspekty ekonomiczne, technologiczne i instytucjonalne. Jednym z nich był wsparty kwotą 5 mln zł projekt „Nowy model urbanizacji w Polsce – praktyczne wdrożenie zasad odpowiedzialnej urbanizacji oraz miasta zwartego”, realizowany w latach 2019-2022 przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii we współpracy z Instytutem Rozwoju Miast i Regionów oraz Uczelnią Łazarskiego. Powstały m.in. diagnozy urbanizacyjne, bazy wskaźników, narzędzia do wskazywania miast kurczących się i obszarów suburbanizacji oraz szeroki zestaw analiz teledetekcyjnych opisujących zmiany terenów nieprzepuszczalnych w skali całego kraju.

Kluczową wartością projektu były pilotaże w Radomsku i Górnośląsko‑Zagłębiowskiej Metropolii, które doprowadziły do opracowania lokalnych dokumentów strategicznych: Gminnego Programu Rewitalizacji Radomska 2030+ oraz wsparcia prac nad Strategią Rozwoju GZM. Przygotowano również testowe analizy planu ogólnego, standardów urbanistycznych oraz praktyczne narzędzia, w tym kalkulator kosztów suburbanizacji i rekomendacje legislacyjne. Wypracowane rozwiązania zostały bezpośrednio wykorzystane przez administrację rządową przy tworzeniu nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – pierwszego etapu reformy stanowiącej kamień milowy Krajowego Planu Odbudowy.

Z kolei dzięki projektowi INSTATCENY „Budowa zintegrowanego systemu statystyki cen detalicznych” Główny Urząd Statystyczny wprowadził nowoczesne rozwiązania usprawniające badanie cen detalicznych. Wykorzystują one nowe źródła danych: skany z systemów sieci handlowych, dane z internetu pozyskiwane metodą web scrapingu oraz dane administracyjne. Powstał też system informatyczny, który łączy różne źródła danych i obsługuje kolejne etapy badania cen. Dodatkowo przygotowano narzędzia pomocnicze, takie jak aplikacja dla ankieterów, oprogramowanie do automatycznego pobierania danych z internetu oraz system klasyfikacji produktów. Projekt został wsparty kwotą około 2 mln zł. W jego realizację, obok GUS, włączyły się także Instytut Podstaw Informatyki Polskiej Akademii Nauk i Szkoła Główna Handlowa.

Nowe możliwości w programach strategicznych NCBR

GOSPOSTRATEG należy do elitarnej grupy strategicznych programów badań naukowych i prac rozwojowych realizowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju ze środków krajowych. Są to wysokobudżetowe programy wynikające z polityki naukowej i innowacyjnej państwa, służące rozwojowi społecznemu i gospodarczemu Polski. Projekty służą rozwiązywaniu konkretnych problemów technicznych, naukowych lub społecznych. Ich realizacja przyczynia się do konsolidacji najlepszych zespołów badawczych oraz integracji środowisk naukowych i gospodarczych wokół zagadnień kluczowych dla rozwoju kraju.

Wśród programów strategicznych można wymienić m.in. aktywne programy HYDROSTRATEG „Innowacje dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej” oraz INFOSTRATEG „Zaawansowane technologie informacyjne, telekomunikacyjne i mechatroniczne”.

• I konkurs w programie AGROSTRATEG

Najnowszą propozycją NCBR jest pierwszy konkurs ogłoszony w ramach nowego Strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych w sektorze rolnym „AGROSTRATEG”. Program ten, z całkowitym budżetem 500 mln zł, ma na celu wdrażanie nowych rozwiązań poprawiających efektywność polskiego sektora rolnego, uwzględniających zasady zrównoważonego rozwoju.

AGROSTRATEG skupia się na czterech priorytetowych obszarach:

• rozwoju cyfryzacji i rolnictwa precyzyjnego, które wspiera wykorzystanie technologii informatycznych, sensorów i sztucznej inteligencji w procesach produkcji rolnej;
• zrównoważonej produkcji roślinnej, ograniczającej stosowanie środków chemicznych i adaptującej się do zmian klimatu poprzez wykorzystanie biotechnologii, nowych odmian i narzędzi modelowania procesów uprawowych;
• zrównoważonej produkcji zwierzęcej, ukierunkowanej na poprawę dobrostanu, ograniczenie stosowania antybiotyków i poprawę efektywności biologicznej hodowli;
• innowacyjnych technikach rolniczych – skupionych na alternatywnych metodach rolniczych, wspierających gospodarkę o obiegu zamkniętym i maksymalizujących wykorzystanie produktów ubocznych, energii odnawialnej i odnawialnych zasobów biologicznych.

W I konkursie AGROSTRATEG o łączną kwotę 300 mln zł dofinansowania ubiegać się będą projekty podejmujące zagadnienia badawcze wskazane dla czterech obszarów: Zrównoważona produkcja roślinna oraz poprawa żyzności gleby, Zrównoważona produkcja zwierzęca, Rolnictwo cyfrowe – wykorzystanie technologii i analizy danych do optymalizacji produkcji roślinnej i zwierzęcej, Innowacyjne techniki rolnicze – alternatywne metody rolnicze.

Do konkursu mogą przystąpić konsorcja, w skład których wchodzi co najmniej jedno przedsiębiorstwo oraz co najmniej jedna organizacja badawcza lub inny podmiot, składające się maksymalnie z 5 podmiotów; konsorcja przedsiębiorstw, składające się z maksymalnie pięciu przedsiębiorstw bądź też przedsiębiorstwa – samodzielnie realizujące projekt. W przypadku konsorcjów liderem musi być przedsiębiorstwo albo organizacja badawcza. Nabór wniosków uruchomiony zostanie 14 maja i potrwa do 28 sierpnia 2026, do godz. 16:00.

• V konkurs w programie HYDROSTRATEG 

Niedobór wody, jej zanieczyszczenie i powodzie to główne wyzwania, z którymi zmaga się Polska w zakresie gospodarowania wodą. Rządowy Program Strategiczny HYDROSTRATEG „Innowacje dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej” powstał w celu wdrożenia nowych rozwiązań poprawiających efektywność użytkowania i zarządzania zasobami wody. Jego całkowity budżet wynosi 800 mln zł. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju ogłosiło do tej pory cztery konkursy, których wynikiem jest 14 umów na realizację innowacyjnych projektów, na łączną kwotę 169 mln zł dofinansowania.

Wśród dotychczasowych rezultatów programu szczególnie wyróżnia się projekt WaterSense, który zdobył globalną nagrodę James Dyson Award 2025 w kategorii „Zrównoważony rozwój”. WaterSense to innowacyjna technologia umożliwiająca monitorowanie jakości wody w czasie rzeczywistym. Projekt, dofinansowany kwotą 22 mln zł, jest realizowany przez zespół inżynierów firmy Magly we współpracy z Centrum Zaawansowanych Materiałów i Technologii CEZAMAT‑PW, Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW‑PIB) oraz firmą Nebucode.

Z myślą o maksymalnym wykorzystaniu potencjału programu HYDROSTRATEG, 2 marca 2026 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zatwierdził jego aktualizację.

Program, którego realizacja została wydłużona do 2035 roku, adresuje obecnie trzy obszary badawcze. W obszarze „woda w środowisku” pierwszy temat dotyczy nowoczesnych technologii wspierających przewidywanie powodzi i susz oraz bardziej efektywne gospodarowanie wodą. Chodzi o rozwiązania, które pomogą przewidywać zagrożenia i mądrzej gospodarować wodą, wykorzystujące m.in. czujniki, modele komputerowe i sztuczną inteligencję. Drugi temat koncentruje się na utrzymaniu czystości wód w rzekach i jeziorach, poprzez naturalne metody redukcji zanieczyszczeń, rozwój zaawansowanych systemów monitorowania jakości wody oraz analizę nowych typów zagrożeń wynikających np. ze zwiększonej retencji.

W obszarze „Woda w mieście” trzeci temat dotyczy nowoczesnych sposobów radzenia sobie z deszczówką w miastach. Obejmuje rozwój technologii pozwalających skuteczniej zatrzymywać wodę deszczową, usprawniać jej odprowadzanie i ponowne wykorzystanie oraz wdrażać inteligentne, odporne na zmiany klimatu systemy zarządzania wodami opadowymi. Czwarty temat koncentruje się na poprawie jakości wody. Program stawia na technologie, które sprawią, że woda w miastach będzie czystsza, lepiej chroniona i efektywniej wykorzystywana.

Piąty i szósty temat badawczy wskazano w obszarze „Żegluga śródlądowa”. Innowatorzy opracują w nim inteligentne systemy sterujące rzekami i infrastrukturą dla statków oraz technologie, które pomogą lepiej planować i nadzorować żeglugę na rzekach. Powstaną m.in. zaawansowane systemy komputerowe do zarządzania zaporami, śluzami i przepływem wody oraz systemy przewidujące warunki do żeglugi.

Ogłoszenie V edycji konkursu HYDROSTRATEG w nowej formule tematycznej przewidywane jest na kwiecień 2026 roku. Nabór wniosków rozpocznie się w maju. Budżet na dofinansowanie nowatorskich rozwiązań wyniesie 200 mln zł. Zaktualizowany program wprowadza również rozszerzenie oferty konkursowej o konkursy na projekty zamawiane. Już w czerwcu Narodowe Centrum Badań i Rozwoju planuje ogłosić nabór na propozycje tematów zamawianych w ramach programu HYDROSTRATEG.

Więcej informacji nt. programów strategicznych NCBR znaleźć można na stronie.

Platforma konkursowa NCBR