Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie

Ableizm – dyskryminacja lub niesprawiedliwe traktowanie osób z niepełnosprawnościami. Może się wiązać z utrudnieniami w dostępie do miejsc pracy, czy z niedostosowaniem usług do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Adultyzm – dyskryminacja ze względu na wiek. W przeciwieństwie do Ageizmu osobami dyskryminowanymi są osoby młode, poniżej 30 roku życia.

Ageizm – dyskryminacja ze względu na wiek. Najczęściej dyskryminowane ze względu na wiek są osoby powyżej 50 roku życia.

Coming out – oznacza proces ujawniania swojej tożsamości płciowej i orientacji seksualnej. Termin pochodzi z języka angielskie go. Oryginalna wersja brzmi „to come out of the closet” czyli „wyjść z szafy”.

Dyskryminacja – nieuzasadnione i nie sprawiedliwe gorsze traktowanie osoby ze względu na jej przynależność do grupy (narodowość, religia, klasa społeczna, itd.) lub jej cechy (wygląd, zainteresowania, itd.) Dyskryminacja przejawia się poprzez ograniczenie lub pozbawienie dostępu do pewnych dóbr lub możliwości określone osoby lub grupy społeczne. Dyskryminacja jest związana z relacją władzy, to znaczy, że zjawisko to zachodzi w sytuacji, gdy jedna ze stron może decydować o losie drugiej strony.

 Dyskryminacja bezpośrednia – typ dyskryminacji w którym osoba dyskryminowana jest ściśle ze względu na swoją cechę, na przykład pochodzenie narodowe.

Dyskryminacja pośrednia – typ dyskryminacji, który ma miejsce, gdy pozornie neutralne praktyki mają działanie dyskryminujące.

Dyskryminacja przez asocjację – typ dyskryminacji polegający na gorszym traktowaniu osoby ze względu na więź łączącą ją z osobą lub grupą dyskryminowaną, pomimo samemu nie posiadając cech dyskryminowanych. Na przykład osoba, której krewny jest osobą LGBT.

Dyskryminacja przez asumpcję – sytuacja w której osoba jest dyskryminowana ze względu na błędne przyporządkowanie jej do danej grupy. Na przykład: heteroseksualny mężczyzna noszący make-up dyskryminowany ze względu na uznanie go osobą homoseksualną.

Dyskryminacja wielokrotna – sytuacja w której dyskryminacja ma miejsce ze względu na wiele czynników. Na przykład muzułmanka pochodząca z Bliskiego Wschodu dyskryminowana ze względu na płeć, kolor skóry, wyznanie, narodowość i pochodzenie etniczne.

Feminatywy (lub feminatywa) – nazwy żeńskiej tworzone od formy męskiej tytułów, funkcji, stanowiska, zawodu itd. poprzez dodanie formantu feminatywnego zwanego potocznie „żeńską końcówką”. Mają za zadanie poprawnie opisywać jako kobietę, osobę pełniącą np. zawód.

Gender, płeć społeczno-kulturowa – pojęcie odnoszące się do różnic społeczno-kulturowych pomiędzy kobietami a mężczyznami. Płeć społeczno-kulturową nabywa się poprzez wychowanie i socjalizację. Gen der wiąże się z powstawaniem odmiennych oczekiwań społeczno-kulturowych względem mężczyzn a innych względem kobiet.

Inkluzja, włączenie – jest to praktyka, która ma na celu włączenie w proces decyzyjny i społeczność osób wykluczonych i dyskryminowanych. To budowanie poczucia przynależności, sprawczości oraz doceniania indywidualności. Urzeczywistnieniem jego stosowania jest posiadanie wpływu i podejmowania decyzji w kwestiach bezpośrednio i pośrednio dotyczących konkretnej osoby.

Język inkluzywny, język równościowy – ma na celu włączenie grup często pomijanych np. kobiet poprzez użycie feminatyw. Jego głównym założeniem jest bycie wolnym od stereotypów i przekazów krzywdzących. Traktuje także wszystkie osoby podmiotowo.

Ksenofobia – strach lub wrogość w stosunku do osób „obcych”, np. do osób z innych krajów, kultur, o innym kolorze skóry lub wyznających inne religie. Istotnym jest to, że odczuwany strach i niechęć są niezwykle silne, nieadekwatne i nieuzasadnione. Negatywne emocje pojawiają się wyłącznie ze względu na obce pochodzenie osoby lub osób.

Migracje oraz migranci, migrantki – migracja to proces przemieszczania się między krajami. Mogą mieć różny wymiar czasowy (np. krótkotrwały, długotrwały), powód (dobrowolne, przymusowe), a osoby migrujące mogą mieć różne cele (np. praca, edukacja). Najczęstszymi wyzwaniami z jakimi spotykają się migranci i migrantki są trudności w załatwieniu spraw administracyjno-prawnych, nieznajomość języka lokalnego, brak kontaktów społecznych. Z czasem osoby migrujące adaptują się do nowego środowiska, ale jest to proces, który zależy zarówno od nich jak i od społeczności przyjmującej.

Mikronierówności – subtelny i trudny do odnotowania wyraz uprzedzeń względem drugiej osoby. Może doprowadzić do wykluczenia lub dyskryminacji w skutek akumulacji wielu mikronierówności. Mikronierówności mogą mieć charakter werbalny lub niewerbalny.

Mobbing – według polskiego Kodeksu Pracy mobbing to uporczywe i długotrwałe nękanie i zastraszanie pracownika, które powoduje obniżenie oceny przydatności zawodowej, ma na celu poprzez ośmieszanie, izolowanie, wyeliminowanie pracownika z zespołu.

Molestowanie – pojęcie zdefiniowane w polskim Kodeksie pracy jako nieakceptowane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wokół niego zastraszającej, wrogiej lub uwłaczającej atmosfery. Przepisy Kodeksu pracy zabraniają stosowania jakichkolwiek konsekwencji wobec pracowników, którzy przeciwstawili się molestowaniu, oraz którzy mu się podporządkowali.

Mowa nienawiści – wypowiedzi werbalne lub pisane, jak i przedstawienia ikoniczne, które wyrażają skrajnie negatywne uczucia i poglądy, takie jak nienawiść/wrogość względem jednostek lub grup. Do mowy nienawiści należą między innymi wypowiedzi poniżające, znieważające, oskarżenia, wyszydzanie. Najczęściej mają charakter ksenofobiczny, nacjonalistyczny, rasistowski lub są kierowane przeciwko mniejszością seksualnym.

Nieuświadomione nastawienie – zjawisko polegające na nieświadomym przypisaniu cech stereotypowych lub odczuwaniu nie chęci do danych osób. Jest związane z błędami poznawczymi.

Osoby LGBTQ+ – osoby o orientacji seksualnej lub tożsamości seksualnej innej niż heteroseksualność. Litery w akronimie LGBT+ oznaczają L – lesbijki, G – gejów, B – osoby biseksualne, T – osoby transpłciowe, Q – osoba, która dopiero bada swoją orientację/tożsamość, znak +- symbolizuje włączenie wszelkich innych orientacji seksualnych i tożsamości seksualnych nieujętych przez akronim (np. aseksualni).

Orientacja seksualna – preferencja pociągu romantycznego i seksualnego oraz możliwość zaangażowania się w relacje z osobami danej płci. Wyróżniamy 4 podstawowe orientacje seksualne: aseksualność, biseksualność, heteroseksualność i homoseksualność.

Osoba niebinarna, genderqueer – osoba określająca swoją tożsamość płciową poza uproszczonym podziałem płci na kobiety i mężczyzn.

Osoba transpłciowa – osoba określająca swoją tożsamość płciową niezgodnie z płcią przypisaną jej przy urodzeniu.

Rasizm – dyskryminacja ze względu na ko lor skóry i/lub pochodzenie etniczne.

Równość – to przypisywanie ludziom takiej samej wartości społecznej, praw, obowiązków, dostępu do zasobów społecznych, niezależnie od tego kim są, jak również wolny od uprzedzeń sposób podejmowania decyzji.

Różnorodność – to wszystkie cechy, które różnicują ludzi, zarówno te wrodzone (np. wiek płeć, orientacja seksualna, narodowość, stopień sprawności), jak i nabyte (np. wykształcenie, status ekonomiczny, miejsce zamieszkania, poziom wynagrodzenia, zajmowane stanowisko), nie zależnie od tego czy są czy też nie widoczne.

Seksizm – dyskryminacja ze względu na płeć.

Stereotyp – uproszczony sposób postrzegania osób należących do danych grup społecznych. Stereotyp jest bardzo trudny do usunięcia.

Transfobia – uprzedzenie lub nieprzychylna postawa względem osób transpłciowych Tożsamość płciowa – subiektywne poczucie przynależności do danej płci. Może wiązać się z poczuciem przynależności do płci binarnych, jak i niebinarnych.

Tożsamość seksualna – określenie pozwalające osobom nieheteronormatywnej wyrazić swoją przynależność do grupy np. geje, lesbijki, osoba queerowa.

Transpłciowa kobieta – osoba określająca się jako kobieta, której została przy urodzeniu przypisana płeć męska.

Transpłciowy mężczyzna – osoba określająca się jako mężczyzna, której została przy urodzeniu przypisana płeć żeńską.

Uchodźca, uchodźczyni, osoba uchodźcza – osoba, która ze względu na uzasadnioną obawę przed prześladowaniem, zmuszona była uciec do innego kraju w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa. Uprzedzenia – negatywne nastawienie względem określonych grup społecznych.

Wyrównywanie szans – wielotorowy pro ces zwalczania barier i zwiększania dostępu do dóbr i usług publicznych osób dyskryminowanym. Realizowany jest poprzez starania w dziedzinie prawnej i społecznej. Celem procesu jest zrównanie szans wszystkich osób pod względem nie tylko prawnym, ale również traktowania, szans i dostępności.

Zakaz dyskryminacji – prawny zakaz dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, po chodzenie etniczne, religię, światopogląd, niepełnosprawność, wiek i orientację seksualną. Oprócz wcześniej wymienionych przesłanek, prawo nie ogranicza się jedynie do nich i zakazuje wszelkiej dyskryminacji.